ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପଦ୍ମୋତ୍ପଲଦଲୋନ୍ମିଶ୍ରଂ ଫେନାଦ୍ଯାଵର୍ତ୍ତଵିଗ୍ରହମ୍। ଜଲଂ ମଣିଦଲପ୍ରଖ୍ଯମାଵହନ୍ତି ସରିଦ୍ଵରାଃ ।। ୩୯.

ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀମାନେ ରତ୍ନ ସଦୃଶ ଜଳ ଆଣେ, ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳ ପତ୍ର ମିଶିଥିବା, ଫେନ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଘୂରୁଥିବା।

ନ ତୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯୋ ଦେଵା ନାସୁରାଃ ପିତରସ୍ତଥା। ନ ଖଲ୍ଵନ୍ଯେଽପ୍ରମେଯସ୍ଯ ଵିଦୁରୀଶସ୍ଯ ତତ୍ପୁରମ୍ ।। ୩୯.

କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଦେବତା, ଅସୁର, ପିତୃଗଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ସେହି ଅପାର ଭଗବାନଙ୍କର ନଗରକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।

ତତ୍ର ଯେ ଧ୍ଯାନମଵ୍ଯଗ୍ରାଃ ସୁଯୁକ୍ତା ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ। ପଶ୍ଯନ୍ତୀହ ମହାତ୍ମାନଃ ପୁରନ୍ତଦ୍ଗୋଵୃଷାତ୍ମନଃ ।। ୩୯.

ସେଠି ଯେମାନେ ଅବିଚଳ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ, ଭଲଭାବେ ନିୟମିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି ଗୋବୃଷାତ୍ମାଙ୍କର ମହାତ୍ମାମାନେକୁ ଦେଖନ୍ତି।

ମଧ୍ଯେ ପୁରଵରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତସ୍ଯାପ୍ରତିମତେଜସଃ। ସୁମହାନ୍ମେରୁସଙ୍ଗାଶୋ ଦିଵ୍ଯୋ ଭଦ୍ରଶ୍ରିଯା ଵୃତଃ ।। ୩୯.

ସେହି ଅପୂର୍ବ ତେଜସ୍ବୀ ନଗରର ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ବଡ଼ ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତ ମେରୁ ପରି ଉଭା ଅଛି, ଶୁଭ ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ।

ସହସ୍ର ପାଦଃ ପ୍ରାସାଦସ୍ତପନୀଯମଯଃ ଶୁଭଃ। ଅନୁପମେଯୈ ରତ୍ନୈଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ ସ ଵିଭୂଷିତଃ ।। ୩୯.

ସେଠି ହଜାରଟି ଖୁଟିରେ ଥିବା ଏକ ସୁନାର ମହଲ ଅଛି, ଚାରିପାଖରେ ଅପୂର୍ବ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ।

ସ୍ଫଟିକୈଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସଙ୍କାଶୈର୍ଵୈଢୂର୍ଯୈଃ ସୋମସଂପ୍ରଭୈଃ। ବାଲସୂର୍ଯ୍ଯପ୍ରଭୈଶ୍ଚୈଵ ସୌଵର୍ଣୈଶ୍ଚାଗ୍ନିସଂପ୍ରଭୈଃ ।। ୩୯.

ସେଠି ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ସ୍ଫଟିକ, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ବୈଢୂର୍ୟ, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ରତ୍ନ ଓ ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ସୁନାରେ ଚମକୁଥିଲା।

ରାଜତୈଶ୍ଚାପି ଶୁଶୁଭେ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲମଯୈଃ ଶୁଭୈଃ। ଦୃଢୈର୍ଵଜ୍ରମଯୈଶ୍ଚୈଵ ଇତ୍ଯେଵଂ ସୁମହାହିତୈଃ ।। ୩୯.

ସେଠି ରୌପ୍ୟ, ଶୁଭ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ଓ ଦୃଢ଼ ହୀରାରେ ମଧ୍ୟ ଚମକୁଥିଲା—ଏଭଳି ବଡ଼ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ।

ଜଲୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରୈର୍ଦୀପ୍ଯଦ୍ଭିରଧିଵାସିତମ୍। ଚନ୍ଦ୍ରରଶ୍ମିପ୍ରକାଶାଭିଃ ପତାକାଭିରଲଂକୃତମ୍ ।। ୩୯.

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜଳରେ ଗନ୍ଧିତ ହୋଇ, ଚାନ୍ଦ୍ରର କିରଣରେ ଚମକୁଥିବା ପତାକାରେ ସଜି, ସେଠା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ରହିଛି।

ରୁକ୍ମଘଣ୍ଟାନିନାଦୈଶ୍ଚ ନିତ୍ଯପ୍ରମୁଦିତୋତ୍ସଵଃ। କିନ୍ନରାଣାମଧୀଵାସୈଃ ସନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରାକାରରାଜିତୈଃ ।। ୩୯.

ସୁନା ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦରେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ସବ ହେଉଛି, କିନ୍ନରମାନେ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘର ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଛି।

ପରିଵାରସମନ୍ତାତ୍ତୁ ହେମପୁଷ୍ପୋଦକପ୍ରଭୈଃ। ଯଥା ହି ମେରୁଶୈଲେନ୍ଦ୍ରୋ ହେମଶ୍ରୃଙ୍ଗୈର୍ଵିରାଜତେ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁନା ଫୁଲ ଓ ଜଳର ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଥିବା ସେ ପରିବାର, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ସୁନା ଚୂଡ଼ା ଯେପରି ଚମକୁଥାଏ, ସେପରି ଶୋଭା ପାଉଛି।

ଚାମୀକରମଯୀଭିସ୍ତୁ ପତାକାଭିସ୍ତଥା ପୁରମ୍ । ଏଵଂ ପ୍ରାସାଦରାଜୋଽସୌ ଭୂମିକାଭିର୍ଵିରାଜତେ ।। ୩୯.

ସେ ସହର ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର ପତାକାରେ ମଧ୍ୟ ସଜିଛି; ଏଭଳି ଏହି ଅନେକ ତଳର ରାଜପ୍ରାସାଦ ଚମକୁଛି।

ଵସନ୍ତପ୍ରତିମା ଯତ୍ର ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ଵପୁର୍ମ୍ମାଯା କୀର୍ତ୍ତିଃ ଶୋଭା ସରସ୍ଵତୀ ।। ୩୯.

ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ନିବାସରେ ବସନ୍ତ ରୂପ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶ୍ରୀ, ସୁନ୍ଦରତା, ମାୟା, କୀର୍ତି, ଶୋଭା ଓ ସରସ୍ବତୀ ବସିଛନ୍ତି।

ଦେଵ୍ଯା ଵୈ ସହିତା ହ୍ଯେତା ରୂପଗନ୍ଧସମନ୍ଵିତାଃ। ନିତ୍ଯା ହ୍ଯପରିସଙ୍ଖ୍ଯାତାଃ ପରସ୍ପରଗୁଣାଶ୍ରଯାଃ । ଭୂଷଣଂ ସର୍ଵରତ୍ନାନାଂ ଯୋନ୍ଯଃ କାନ୍ତିଵିଲାସଯୋଃ ।। ୩୯.

ଦେବୀ ସହିତ ଏମାନେ ସବୁ ରୂପ ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ଓ ନିତ୍ୟ, ପରସ୍ପର ଗୁଣରେ ଆଶ୍ରିତ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନର ଭୂଷଣ, ଏକାଏକା ଅନ୍ୟଜନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା।

କୋଟିଶତଂ ମହାଭାଗା ଵିଭଜ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା। ଭଗଵନ୍ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରତିମୋଦନ୍ତ୍ଯତନ୍ଦ୍ରିତାଃ। ।। ୩୯.

କୋଟି ଶତ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଏମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜକୁ ବିଭାଜିତ କରି, ମହାତ୍ମା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅବିରତ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି।

ତାସାଂ ସହସ୍ରଶଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ ପୃଷ୍ଠତଃ ପରିଚାରିକାଃ। ରୂପିଣ୍ଯଶ୍ଚ ଶ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵାଃ କମଲଲୋଚନାଃ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କ ପଛରେ ହଜାର ହଜାର ପରିଚାରିକା ରହିଛନ୍ତି, ସବୁ ରୂପରେ ସୁନ୍ଦର, ଶ୍ରୀରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅପରାଜିତ କମଳର ପରି।

ଲୀଲାଵିଲାସସଂଯୁକ୍ତୈର୍ଭାଵୈରତିମନୋହରୈଃ। ଗଣୈସ୍ତାଃ ସହ ମୋଦନ୍ତେ ଶୈଲାଭୈଃ ପାଵକୋପମୈଃ ।। ୩୯.

ଖେଳା ଓ ଆକର୍ଷକ ଭାବରେ ଏମାନେ ପାହାଡ଼ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଦଳ ସହିତ ଏକାଠି ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି।

କୁବ୍ଜା କାମନିକାମୈଶ୍ଚ ଵରଗାତ୍ରା ହଯାନନାଃ । ପୁଣ୍ଡ୍ରାଶ୍ଚ ଵିକଟାଶ୍ଚୈଵ କରଲାଶ୍ଚିପିଟାନନାଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ କୁଞ୍ଚିତ ପିଠ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚାହିଦା ଥିବା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗ, ଘୋଡ଼ା ମୁହଁ, ଠିଆ, ବିକଟ, ବଡ଼ ହାତ, ଚିପିଟା ମୁହଁ ଥିବା ଜନନୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଲମ୍ବୋଦରା ହ୍ରସ୍ଵଭୁଜା ଵିନେତ୍ରା ହ୍ରସ୍ଵପାଦିକାଃ। ମୃଗେନ୍ଦ୍ରଵଦନାଶ୍ଚାନ୍ଯା ଗଜଵକ୍ରୋଦରାସ୍ତଥା ।। ୩୯.

କିଛି ଲମ୍ବା ଉଦର, ଛୋଟ ହାତ, ଏକ ଚକ୍ଷୁ, ଛୋଟ ପାଦ ଥିବା; ଅନ୍ୟମାନେ ସିଂହ ମୁହଁ, ଗଜ ଶୁଣ୍ଡି ଓ ଉଦର ଥିବା।

ଗଜାନନାସ୍ତଥୈଵାନ୍ଯାଃ ସିଂହ ଵ୍ଯାଘ୍ରାନନାସ୍ତଥା। ଲୋହିତାକ୍ଷା ମହାସ୍ତନ୍ଯଃ ସୁଭଗାଶ୍ଚାରୁଲୋଚନାଃ ।। ୩୯.

ଅନ୍ୟମାନେ ଗଜ ମୁହଁ, ସିଂହ ଓ ବାଘ ମୁହଁ, ଲାଲ ଆଖି, ବଡ଼ ଅଂତ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା।

ହ୍ରସ୍ଵକୁଞ୍ଚିତକେଶାଶ୍ଚ ସୁନ୍ଦର୍ଯ୍ଯଶ୍ଚାରୁଲୋଚନାଃ। ଅନ୍ଯାଶ୍ଚ କାମରୂପିଣ୍ଯୋ ନାନାଵେଷଧରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ।। ୩୯.

କିଛି ଛୋଟ ଓ କୁଞ୍ଚିତ କେଶ, କିଛି ସୁନ୍ଦର ଓ ଆକର୍ଷକ ଆଖି; ଅନ୍ୟମାନେ ଅନେକ ରୂପ ଧରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଜନନୀମାନେ।

ଅଭ୍ଯନ୍ତରପରିସ୍କନ୍ଧା ଦେଵାଵାସଗୃହୋଚିତାଃ। ରରାମ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ର ଦଶବାହୁର୍ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୯.

ଦେବମାନେ ରହୁଥିବା ଗୃହ ପାଇଁ ଯଥାଯଥିକ ଅନ୍ତର୍ଗୃହରେ, ଦଶବାହୁ ମହେଶ୍ୱର ତାଁଠାରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।

ନନ୍ଦିନା ଚ ଗଣୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵିଶ୍ଵରୂପୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ। ତଥା ରୁଦ୍ରଗଣୈଶ୍ଚାପି ତୁଲ୍ଯୌଦାର୍ଯ୍ଯପରାକ୍ରମୈଃ ।। ୩୯.

ନନ୍ଦି ଓ ଦଳମାନେ ସହିତ, ବିଶ୍ୱରୂପ ଓ ମହାତ୍ମା ଦଳ, ଏବଂ ରୁଦ୍ର ଦଳମାନେ ସମାନ ଉଦାରତା ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ।

ପାଵକାତ୍ମଜସଙ୍କାଶୈର୍ଯୂପଦଂଷ୍ଟ୍ରୋତ୍କଟାନନୈଃ। ଵନ୍ଦ୍ଯମାନୋ ଵିମାନଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯମାନଶ୍ଚ ତତ୍ପରୈଃ ।। ୩୯.

ଅଗ୍ନିର ପୁତ୍ରମାନେ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ତୀବ୍ର ଦାନ୍ତ ଥିବା, ଏହି ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କୁ ମନ୍ଦିର ଓ ଉଡ଼ନ୍ତା ରଥରେ ଆଦର ଓ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।

ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମାଂ ମାଲାଂ ଜିଘ୍ରମାଣୋରସି ସ୍ଥିତାନ୍ । ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲଶ୍ଯାମଂ ପୃଥୁତାମ୍ରାଯତେକ୍ଷଣମ୍ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲର ମାଳା ଚେଷ୍ଟରେ ରଖି ଶୁଘି, ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ପତ୍ର ପରି କଳା ଚମ, ଏବଂ ବଡ଼ ତାମ୍ର ଓ ବିସ୍ତୃତ ଆଖି।

ଈଷତ୍କରାଲ୍ଲମ୍ବୋଷ୍ଠଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଗଣାଞଚିତମ୍। ଷଡୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵନେତ୍ରଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଂ ରୁଚିରଞ୍ଚୀରଵାସସମ୍ ।। ୩୯.

ସାଉଁ ଉଠା ହାତ, ମୋଟ ଓଠ, ତୀବ୍ର ଦାନ୍ତ, ଦଳରେ ଘିରିଥିବା, ଉପରେ ଛଅ ଆଖି, ଦେଖିବାକୁ କଷ୍ଟ, ଚମକୁଥିବା ଚିର ଛାଲର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା।

ଆହଵେଷ୍ଵପରିକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ଦେଵାନାମରିନାଶନମ୍। ବାହୁନା ବାହୁମାଵେଶ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସଵ୍ଯେଽନ୍ତରେ ସ୍ଥିତମ୍ ।। ୩୯.

ସମରରେ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ସେ, ତାଙ୍କର ବାହୁକୁ ଅନ୍ୟ ବାହୁରେ ଲପେଟି, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।

ରରାଜାପଦିଶନ୍ତସ୍ଯ ଵାମାଗ୍ରକରଗୋଚରମ୍। ମହାଭୈରଵନିର୍ଘୋଷଂ ବଲେନାପ୍ରତିମୌଜସମ୍। ଦଶଵର୍ଣଧନୁଶ୍ଚୈଵ ଵିଚିତ୍ରଂ ଶୋଭତେଽଧିକମ୍ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କର ବାମ ହାତର ସାମ୍ନାରେ ଦିଗ ଦେଖାଉଥିବା ସେ, ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଓ ଅପରିମିତ ପ୍ରଭାବ ସହିତ, ଦଶ ହାତ ଲମ୍ବା ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ଅତି ଚମକିଥିଲା।

ତ୍ରିଶୂଲଂ ଵିଦ୍ଯୁତାଭାସମମୋଘଂ ଶତ୍ରୁନାଶନମ୍। ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନଂ ଵପୁଷା ପରମଂ ତତ୍ତ୍ଵିଷା ଯୁତମ୍ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ଅପରାଜୟ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

ଅସିଶ୍ଚୈଵୌଜସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶୀତରଶ୍ମିଃ ଶଶୀ ତଥା। ତେଜସା ଵପୁଷା କାନ୍ତ୍ଯା ଦେଵେଶସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଶୁଶୁଭେଽଭ୍ଯଧିକଂ ତତ୍ର ଵେଦ୍ଯାମଗ୍ନିଶିଖା ଇଵ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କର ତଳୱାର, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଶୀତଳ କିରଣମୟ, ତେଜ, ରୂପ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମହାନ୍ ନାୟକଙ୍କର ଏହି ଅସ୍ତ୍ର, ବେଦୀ ଉପରେ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଭଳି ଅତ୍ୟଧିକ ଚମକୁଥିଲା।