ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଦ୍ଵାରୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସୌଵର୍ଣୈର୍ମୁକ୍ତାଦାମଵିଭୂଷିତୈଃ। ତପନୀଯନିଭୈଃ ଶୁଭ୍ରୈର୍ଗାଢଂ ସୁକୃତଵେଷ୍ଟନମ୍ ।। ୩୯.

ଚାରିଟି ସୁନାର ଦ୍ୱାର, ମୁକ୍ତାର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଶୁଧ୍ଧ ସୁନାର ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଏହା ଭଲଭାବେ ଘେରାଯାଇଥିଲା।

ତଚ୍ଚାକାଶେ ପୁରଂ ରମ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଘଣ୍ଟାଦିନାଦିତମ୍। ନ ତତ୍ର କ୍ରମତେ ମୃତ୍ଯୁର୍ନ ତପୋ ନ ଜରା ଶ୍ରମାଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ଆକାଶରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଦିବ୍ୟ ନଗର ଥିଲା, ଘଣ୍ଟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା; ସେଠି ମୃତ୍ୟୁ, କଷ୍ଟ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିମ୍ବା କ୍ଲାନ୍ତି କେବେ ଆସେନାହିଁ।

ନ ହି ତସ୍ଯ ପୁରସ୍ଯାନ୍ଯୈରୁପମାଂ କର୍ତୁମର୍ହତି। ସହସ୍ରାଣାଂ ଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ଯୋଜନାନାଂ ଦିଶୋ ଦଶ ।। ୩୯.

ସେହି ନଗର ସହିତ ଅନ୍ୟ କୌଣସିଏ ତୁଳନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ଦଶ ଦିଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଅଛି।

ତତ୍ପୁରଂ ଗୋଵୃଷାଙ୍କସ୍ଯ ତେଜସା ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି। ଭାଵେନ ମନସୋ ଭୂମିର୍ଵିନ୍ଯସ୍ତା କନକାମଯୀ ।। ୩୯.

ସେହି ଗୋବୃଷାଙ୍କଙ୍କର ତେଜରେ ନିର୍ମିତ ନଗର ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଛି; ମନର ଶକ୍ତିରେ ଏଠିର ଭୂମି ସୁନାରେ ତିଆରି।

ରତ୍ନଵାଲୁକଯା ତତ୍ର ଵିନ୍ଯସ୍ତା ଶୁଶୁଭେଽଧିକମ୍। ଶାରଦେନ୍ଦୁର୍ପକାଶାନି ବାଲସୂର୍ଯ୍ଯନିବାନି ଚ ।। ୩୯.

ସେଠି ରତ୍ନର ଧୂଳି ଛିଟାଇ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଶରତ୍କାଳୀନ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଚମକୁଥିଲା।

ଅର୍ଦ୍ଧ ଶ୍ଵେତାର୍ଦ୍ଧରକ୍ତାନି ସୌଵର୍ଣାନି ତଥୈଵ ଚ। ରଥଚକ୍ରପ୍ରମାଣାନି ନାଲୈର୍ମରକତପ୍ରଭୈଃ ।। ୩୯.

କେତେକ ଅର୍ଦ୍ଧ ଧଳା ଅର୍ଦ୍ଧ ଲାଲ, କେତେକ ସୁନାର ରଙ୍ଗର, ସମସ୍ତ ରଥଚକ୍ର ପରି ମୋଟା, ତଳ ମାରକତ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।

ସୌକୁମାରେଣ ରୂପେଣ ଗନ୍ଧିନାପ୍ରତିମେନ ଚ। ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯାନି ପଦ୍ମାନି ଵନେଷୂପଵନେଷୁ ଚ ।। ୩୯.

ସେଠି ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉପବନରେ ଦିବ୍ୟ ପଦ୍ମ ଥିଲା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି ଓ ଅପୂର୍ବ ସୁଗନ୍ଧର।

ଭୃଙ୍ଗପତ୍ରନିକାଶାନି ତପନୀଯାନି ଯାନି ଚ। ଅର୍ଦ୍ଧକୃଷ୍ଣାର୍ଦ୍ଧରକ୍ତାନି ସୁକୁମାରାନ୍ତରାଣି ଚ ।। ୩୯.

କେତେକ ପଦ୍ମ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ପାଖି ପରି, କେତେକ ସୁନାର, କେତେକ ଅର୍ଦ୍ଧ କଳା ଅର୍ଦ୍ଧ ଲାଲ, ଏବଂ କେତେକ ଭିତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ।

ଆତପତ୍ର ପ୍ରମାଣାନି ପଙ୍କଜୈଃ ସଂଵୃତାନି ଚ। ଭୂଯଃ ସପ୍ତ ମହାନଦ୍ଯସ୍ତାସାନ୍ନାମାନି ବୋଧତ ।। ୩୯.

କେତେକ ପଦ୍ମ ଛତା ପରି ବଡ଼, ଏବଂ ପଦ୍ମରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା; ଏଠି ଆଉ ସାତଟି ବଡ଼ ନଦୀ ଅଛି—ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ।

ଵରା ଵରେଣ୍ଯା ଵରଦା ଵରାର୍ହା ଵରଵର୍ଣିନୀ। ଵରମା ଵରଭଦ୍ରା ଚ ରମ୍ଯାସ୍ତସ୍ମିନ୍ପୁରୋତ୍ତମେ ।। ୩୯.

ବରା, ବରେଣ୍ୟା, ବରଦା, ବରାର୍ହା, ବରବର୍ଣ୍ଣିନୀ, ବରମା ଓ ବରଭଦ୍ରା—ଏହି ସୁନ୍ଦର ନଦୀମାନେ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରରେ ପ୍ରବାହିତ।

ପଦ୍ମୋତ୍ପଲଦଲୋନ୍ମିଶ୍ରଂ ଫେନାଦ୍ଯାଵର୍ତ୍ତଵିଗ୍ରହମ୍। ଜଲଂ ମଣିଦଲପ୍ରଖ୍ଯମାଵହନ୍ତି ସରିଦ୍ଵରାଃ ।। ୩୯.

ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀମାନେ ରତ୍ନ ସଦୃଶ ଜଳ ଆଣେ, ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳ ପତ୍ର ମିଶିଥିବା, ଫେନ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଘୂରୁଥିବା।

ନ ତୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯୋ ଦେଵା ନାସୁରାଃ ପିତରସ୍ତଥା। ନ ଖଲ୍ଵନ୍ଯେଽପ୍ରମେଯସ୍ଯ ଵିଦୁରୀଶସ୍ଯ ତତ୍ପୁରମ୍ ।। ୩୯.

କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଦେବତା, ଅସୁର, ପିତୃଗଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ସେହି ଅପାର ଭଗବାନଙ୍କର ନଗରକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।

ତତ୍ର ଯେ ଧ୍ଯାନମଵ୍ଯଗ୍ରାଃ ସୁଯୁକ୍ତା ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ। ପଶ୍ଯନ୍ତୀହ ମହାତ୍ମାନଃ ପୁରନ୍ତଦ୍ଗୋଵୃଷାତ୍ମନଃ ।। ୩୯.

ସେଠି ଯେମାନେ ଅବିଚଳ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ, ଭଲଭାବେ ନିୟମିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି ଗୋବୃଷାତ୍ମାଙ୍କର ମହାତ୍ମାମାନେକୁ ଦେଖନ୍ତି।

ମଧ୍ଯେ ପୁରଵରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତସ୍ଯାପ୍ରତିମତେଜସଃ। ସୁମହାନ୍ମେରୁସଙ୍ଗାଶୋ ଦିଵ୍ଯୋ ଭଦ୍ରଶ୍ରିଯା ଵୃତଃ ।। ୩୯.

ସେହି ଅପୂର୍ବ ତେଜସ୍ବୀ ନଗରର ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ବଡ଼ ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତ ମେରୁ ପରି ଉଭା ଅଛି, ଶୁଭ ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ।

ସହସ୍ର ପାଦଃ ପ୍ରାସାଦସ୍ତପନୀଯମଯଃ ଶୁଭଃ। ଅନୁପମେଯୈ ରତ୍ନୈଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ ସ ଵିଭୂଷିତଃ ।। ୩୯.

ସେଠି ହଜାରଟି ଖୁଟିରେ ଥିବା ଏକ ସୁନାର ମହଲ ଅଛି, ଚାରିପାଖରେ ଅପୂର୍ବ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ।

ସ୍ଫଟିକୈଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସଙ୍କାଶୈର୍ଵୈଢୂର୍ଯୈଃ ସୋମସଂପ୍ରଭୈଃ। ବାଲସୂର୍ଯ୍ଯପ୍ରଭୈଶ୍ଚୈଵ ସୌଵର୍ଣୈଶ୍ଚାଗ୍ନିସଂପ୍ରଭୈଃ ।। ୩୯.

ସେଠି ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ସ୍ଫଟିକ, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ବୈଢୂର୍ୟ, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ରତ୍ନ ଓ ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ସୁନାରେ ଚମକୁଥିଲା।

ରାଜତୈଶ୍ଚାପି ଶୁଶୁଭେ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲମଯୈଃ ଶୁଭୈଃ। ଦୃଢୈର୍ଵଜ୍ରମଯୈଶ୍ଚୈଵ ଇତ୍ଯେଵଂ ସୁମହାହିତୈଃ ।। ୩୯.

ସେଠି ରୌପ୍ୟ, ଶୁଭ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ଓ ଦୃଢ଼ ହୀରାରେ ମଧ୍ୟ ଚମକୁଥିଲା—ଏଭଳି ବଡ଼ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ।

ଜଲୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରୈର୍ଦୀପ୍ଯଦ୍ଭିରଧିଵାସିତମ୍। ଚନ୍ଦ୍ରରଶ୍ମିପ୍ରକାଶାଭିଃ ପତାକାଭିରଲଂକୃତମ୍ ।। ୩୯.

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜଳରେ ଗନ୍ଧିତ ହୋଇ, ଚାନ୍ଦ୍ରର କିରଣରେ ଚମକୁଥିବା ପତାକାରେ ସଜି, ସେଠା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ରହିଛି।

ରୁକ୍ମଘଣ୍ଟାନିନାଦୈଶ୍ଚ ନିତ୍ଯପ୍ରମୁଦିତୋତ୍ସଵଃ। କିନ୍ନରାଣାମଧୀଵାସୈଃ ସନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରାକାରରାଜିତୈଃ ।। ୩୯.

ସୁନା ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦରେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ସବ ହେଉଛି, କିନ୍ନରମାନେ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘର ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଛି।

ପରିଵାରସମନ୍ତାତ୍ତୁ ହେମପୁଷ୍ପୋଦକପ୍ରଭୈଃ। ଯଥା ହି ମେରୁଶୈଲେନ୍ଦ୍ରୋ ହେମଶ୍ରୃଙ୍ଗୈର୍ଵିରାଜତେ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁନା ଫୁଲ ଓ ଜଳର ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଥିବା ସେ ପରିବାର, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ସୁନା ଚୂଡ଼ା ଯେପରି ଚମକୁଥାଏ, ସେପରି ଶୋଭା ପାଉଛି।

ଚାମୀକରମଯୀଭିସ୍ତୁ ପତାକାଭିସ୍ତଥା ପୁରମ୍ । ଏଵଂ ପ୍ରାସାଦରାଜୋଽସୌ ଭୂମିକାଭିର୍ଵିରାଜତେ ।। ୩୯.

ସେ ସହର ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର ପତାକାରେ ମଧ୍ୟ ସଜିଛି; ଏଭଳି ଏହି ଅନେକ ତଳର ରାଜପ୍ରାସାଦ ଚମକୁଛି।

ଵସନ୍ତପ୍ରତିମା ଯତ୍ର ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ଵପୁର୍ମ୍ମାଯା କୀର୍ତ୍ତିଃ ଶୋଭା ସରସ୍ଵତୀ ।। ୩୯.

ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ନିବାସରେ ବସନ୍ତ ରୂପ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶ୍ରୀ, ସୁନ୍ଦରତା, ମାୟା, କୀର୍ତି, ଶୋଭା ଓ ସରସ୍ବତୀ ବସିଛନ୍ତି।

ଦେଵ୍ଯା ଵୈ ସହିତା ହ୍ଯେତା ରୂପଗନ୍ଧସମନ୍ଵିତାଃ। ନିତ୍ଯା ହ୍ଯପରିସଙ୍ଖ୍ଯାତାଃ ପରସ୍ପରଗୁଣାଶ୍ରଯାଃ । ଭୂଷଣଂ ସର୍ଵରତ୍ନାନାଂ ଯୋନ୍ଯଃ କାନ୍ତିଵିଲାସଯୋଃ ।। ୩୯.

ଦେବୀ ସହିତ ଏମାନେ ସବୁ ରୂପ ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ଓ ନିତ୍ୟ, ପରସ୍ପର ଗୁଣରେ ଆଶ୍ରିତ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନର ଭୂଷଣ, ଏକାଏକା ଅନ୍ୟଜନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା।

କୋଟିଶତଂ ମହାଭାଗା ଵିଭଜ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା। ଭଗଵନ୍ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରତିମୋଦନ୍ତ୍ଯତନ୍ଦ୍ରିତାଃ। ।। ୩୯.

କୋଟି ଶତ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଏମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜକୁ ବିଭାଜିତ କରି, ମହାତ୍ମା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅବିରତ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି।

ତାସାଂ ସହସ୍ରଶଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ ପୃଷ୍ଠତଃ ପରିଚାରିକାଃ। ରୂପିଣ୍ଯଶ୍ଚ ଶ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵାଃ କମଲଲୋଚନାଃ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କ ପଛରେ ହଜାର ହଜାର ପରିଚାରିକା ରହିଛନ୍ତି, ସବୁ ରୂପରେ ସୁନ୍ଦର, ଶ୍ରୀରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅପରାଜିତ କମଳର ପରି।

ଲୀଲାଵିଲାସସଂଯୁକ୍ତୈର୍ଭାଵୈରତିମନୋହରୈଃ। ଗଣୈସ୍ତାଃ ସହ ମୋଦନ୍ତେ ଶୈଲାଭୈଃ ପାଵକୋପମୈଃ ।। ୩୯.

ଖେଳା ଓ ଆକର୍ଷକ ଭାବରେ ଏମାନେ ପାହାଡ଼ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଦଳ ସହିତ ଏକାଠି ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି।

କୁବ୍ଜା କାମନିକାମୈଶ୍ଚ ଵରଗାତ୍ରା ହଯାନନାଃ । ପୁଣ୍ଡ୍ରାଶ୍ଚ ଵିକଟାଶ୍ଚୈଵ କରଲାଶ୍ଚିପିଟାନନାଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ କୁଞ୍ଚିତ ପିଠ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚାହିଦା ଥିବା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗ, ଘୋଡ଼ା ମୁହଁ, ଠିଆ, ବିକଟ, ବଡ଼ ହାତ, ଚିପିଟା ମୁହଁ ଥିବା ଜନନୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଲମ୍ବୋଦରା ହ୍ରସ୍ଵଭୁଜା ଵିନେତ୍ରା ହ୍ରସ୍ଵପାଦିକାଃ। ମୃଗେନ୍ଦ୍ରଵଦନାଶ୍ଚାନ୍ଯା ଗଜଵକ୍ରୋଦରାସ୍ତଥା ।। ୩୯.

କିଛି ଲମ୍ବା ଉଦର, ଛୋଟ ହାତ, ଏକ ଚକ୍ଷୁ, ଛୋଟ ପାଦ ଥିବା; ଅନ୍ୟମାନେ ସିଂହ ମୁହଁ, ଗଜ ଶୁଣ୍ଡି ଓ ଉଦର ଥିବା।

ଗଜାନନାସ୍ତଥୈଵାନ୍ଯାଃ ସିଂହ ଵ୍ଯାଘ୍ରାନନାସ୍ତଥା। ଲୋହିତାକ୍ଷା ମହାସ୍ତନ୍ଯଃ ସୁଭଗାଶ୍ଚାରୁଲୋଚନାଃ ।। ୩୯.

ଅନ୍ୟମାନେ ଗଜ ମୁହଁ, ସିଂହ ଓ ବାଘ ମୁହଁ, ଲାଲ ଆଖି, ବଡ଼ ଅଂତ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା।