ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତାସୁ ପ୍ରକୃତିମତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମମଧିଷ୍ଠାତୃତ୍ଵମଵ୍ଯଯମ୍। ଅନୁତ୍ପାଦ୍ଯଂ ପରନ୍ଧାମ ପରମାଣୁ ପରେଶଯମ୍ ।। ୩୯.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରକୃତିସମ୍ପନ୍ନ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ, ଅବିନାଶୀ ଅଧିପତିତ୍ୱ, ଅଜନ୍ମା ପରମ ଧାମ, ସମସ୍ତଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ନାଥ।

ଅକ୍ଷଯଶ୍ଚାପ୍ଯନୁହ୍ଯଶ୍ଚ ଅମୂର୍ତ୍ତିର୍ମୂର୍ତ୍ତିମାନସୌ। ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵସ୍ତିରୋଭାଵଃ ସ୍ଥିତିଶ୍ଚୈଵାପ୍ଯନୁଗ୍ରହଃ ।। ୩୯.

ସେ ଅକ୍ଷୟ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ନିରାକାର ଓ ଆକାରବାନ୍। ପ୍ରକାଶ, ଲୟ, ରକ୍ଷା ଓ କୃପା ତାଙ୍କର।

ଵିଧିରନ୍ଯୈରନୌପମ୍ଯଃ ପରମାଣୁର୍ମହେଶ୍ଵରଃ। ସତେଜା ଏଷ ତମସୋ ଯଃ ପରସ୍ତାତ୍ପ୍ରକାଶକଃ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କର ବିଧି ଅନ୍ୟ କାହାର ସହିତ ତୁଳନୀୟ ନୁହେଁ। ମହେଶ୍ୱର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ, ଯିଏ ଅନ୍ଧକାର ପାରେ ଆଲୋକ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଯଦଣ୍ଡମାସୀତ୍ସୌଵର୍ଣଂ ପ୍ରଥମନ୍ତ୍ଵୌପସର୍ଗିକମ୍। ବୃହତଂ ସର୍ଵତୋଵୃତ୍ତମୀଶ୍ଵରାଦ୍ଵ୍ଯଵଜାଯତ ।। ୩୯.

ଯେତେବେଳେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଣ୍ଡ, ବିଶାଳ ଓ ସମସ୍ତଦିଗରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ପ୍ରଥମେ ଉପାଦାନ କାରଣ ଭାବେ ଥିଲା, ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଈଶ୍ଵରାଦ୍ବୀଜନିର୍ଭେଦଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞୋ ବୀଜ ଈଷ୍ଯତେ। ଯୋନିଂ ପ୍ରକୃତିମାଚଷ୍ଟେ ସା ଚ ନାରାଯଣାତ୍ମିକା ।। ୩୯.

ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଠାରୁ ବୀଜର ବିଭେଦ ହେଲା; କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞକୁ ବୀଜ କୁହାଯାଏ, ପ୍ରକୃତିକୁ ଯୋନି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ନାରାୟଣ ସ୍ୱରୂପ।

ଵିବୁର୍ଲୋକସ୍ଯ ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ଲୋକସଂସ୍ଥାନମେଵ ଚ। ସନ୍ନିସର୍ଗଃ ସ ତନ୍ଵା ଚ ଲୋକଧାତୁର୍ମହାତ୍ମନଃ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିବା ସେ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିଶ୍ୱର ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ନିଜ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେ ମହାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର।

ପୁରସ୍ତାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକସ୍ଯ ହ୍ଯଣ୍ଡାଦର୍ଵାକ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣଃ। ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପୁରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସ୍ଥାନଂ ଯସ୍ଯ ମନୋମଯମ୍ ।। ୩୯.

ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ସାମ୍ନାରେ, ଅଣ୍ଡ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତଳେ, ଏହି ଦୁଇଁ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ପୁର ଅଛି, ଯାହା ମନରେ ଗଠିତ।

ତଦ୍ଵିଗ୍ରହଵତଃ ସ୍ଥାନମୀଶ୍ଵରସ୍ଯାମିତୌଜସଃ। ଶିଵଂ ନାମ ପୁରଂ ତତ୍ର ଶରଣଂ ଜନ୍ମଭୀରୁଣାମ୍ ।। ୩୯.

ଏହିଠାରେ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନଙ୍କର ନିବାସ। ଏଠି ଶିବ ନାମକ ପୁର, ଯାହା ଜନ୍ମକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ।

ସହସ୍ରାଣାଂ ଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ଯୋଜନାନାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଅଭ୍ଯନ୍ତରେ ତୁ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ମହୀମଣ୍ଡଲସଂସ୍ଥିତମ୍ ।। ୩୯.

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହାର ଭିତରେ ଏକ ହଜାର ଯୋଜନ ପରିମାଣର ମହା ମଣ୍ଡଳ ଭୂମି ରହିଛି।

ମଧ୍ଯାହ୍ନାର୍କପ୍ରକାଶେନ ପରତେଜୋଽଭିମର୍ଦିନା। ଶାତକୌମ୍ଭେନ ମହତା ପ୍ରାକାରେଣାର୍କଵର୍ଚସା ।। ୩୯.

ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଆଲୋକକୁ ଅଟଳ କରି, ବଡ଼ ସୁନାର ପ୍ରାଚୀର ଏହାକୁ ଘେରି ରହିଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍।

ଦ୍ଵାରୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସୌଵର୍ଣୈର୍ମୁକ୍ତାଦାମଵିଭୂଷିତୈଃ। ତପନୀଯନିଭୈଃ ଶୁଭ୍ରୈର୍ଗାଢଂ ସୁକୃତଵେଷ୍ଟନମ୍ ।। ୩୯.

ଚାରିଟି ସୁନାର ଦ୍ୱାର, ମୁକ୍ତାର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଶୁଧ୍ଧ ସୁନାର ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଏହା ଭଲଭାବେ ଘେରାଯାଇଥିଲା।

ତଚ୍ଚାକାଶେ ପୁରଂ ରମ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଘଣ୍ଟାଦିନାଦିତମ୍। ନ ତତ୍ର କ୍ରମତେ ମୃତ୍ଯୁର୍ନ ତପୋ ନ ଜରା ଶ୍ରମାଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ଆକାଶରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଦିବ୍ୟ ନଗର ଥିଲା, ଘଣ୍ଟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା; ସେଠି ମୃତ୍ୟୁ, କଷ୍ଟ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିମ୍ବା କ୍ଲାନ୍ତି କେବେ ଆସେନାହିଁ।

ନ ହି ତସ୍ଯ ପୁରସ୍ଯାନ୍ଯୈରୁପମାଂ କର୍ତୁମର୍ହତି। ସହସ୍ରାଣାଂ ଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ଯୋଜନାନାଂ ଦିଶୋ ଦଶ ।। ୩୯.

ସେହି ନଗର ସହିତ ଅନ୍ୟ କୌଣସିଏ ତୁଳନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ଦଶ ଦିଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଅଛି।

ତତ୍ପୁରଂ ଗୋଵୃଷାଙ୍କସ୍ଯ ତେଜସା ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି। ଭାଵେନ ମନସୋ ଭୂମିର୍ଵିନ୍ଯସ୍ତା କନକାମଯୀ ।। ୩୯.

ସେହି ଗୋବୃଷାଙ୍କଙ୍କର ତେଜରେ ନିର୍ମିତ ନଗର ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଛି; ମନର ଶକ୍ତିରେ ଏଠିର ଭୂମି ସୁନାରେ ତିଆରି।

ରତ୍ନଵାଲୁକଯା ତତ୍ର ଵିନ୍ଯସ୍ତା ଶୁଶୁଭେଽଧିକମ୍। ଶାରଦେନ୍ଦୁର୍ପକାଶାନି ବାଲସୂର୍ଯ୍ଯନିବାନି ଚ ।। ୩୯.

ସେଠି ରତ୍ନର ଧୂଳି ଛିଟାଇ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଶରତ୍କାଳୀନ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଚମକୁଥିଲା।

ଅର୍ଦ୍ଧ ଶ୍ଵେତାର୍ଦ୍ଧରକ୍ତାନି ସୌଵର୍ଣାନି ତଥୈଵ ଚ। ରଥଚକ୍ରପ୍ରମାଣାନି ନାଲୈର୍ମରକତପ୍ରଭୈଃ ।। ୩୯.

କେତେକ ଅର୍ଦ୍ଧ ଧଳା ଅର୍ଦ୍ଧ ଲାଲ, କେତେକ ସୁନାର ରଙ୍ଗର, ସମସ୍ତ ରଥଚକ୍ର ପରି ମୋଟା, ତଳ ମାରକତ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।

ସୌକୁମାରେଣ ରୂପେଣ ଗନ୍ଧିନାପ୍ରତିମେନ ଚ। ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯାନି ପଦ୍ମାନି ଵନେଷୂପଵନେଷୁ ଚ ।। ୩୯.

ସେଠି ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉପବନରେ ଦିବ୍ୟ ପଦ୍ମ ଥିଲା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି ଓ ଅପୂର୍ବ ସୁଗନ୍ଧର।

ଭୃଙ୍ଗପତ୍ରନିକାଶାନି ତପନୀଯାନି ଯାନି ଚ। ଅର୍ଦ୍ଧକୃଷ୍ଣାର୍ଦ୍ଧରକ୍ତାନି ସୁକୁମାରାନ୍ତରାଣି ଚ ।। ୩୯.

କେତେକ ପଦ୍ମ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ପାଖି ପରି, କେତେକ ସୁନାର, କେତେକ ଅର୍ଦ୍ଧ କଳା ଅର୍ଦ୍ଧ ଲାଲ, ଏବଂ କେତେକ ଭିତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ।

ଆତପତ୍ର ପ୍ରମାଣାନି ପଙ୍କଜୈଃ ସଂଵୃତାନି ଚ। ଭୂଯଃ ସପ୍ତ ମହାନଦ୍ଯସ୍ତାସାନ୍ନାମାନି ବୋଧତ ।। ୩୯.

କେତେକ ପଦ୍ମ ଛତା ପରି ବଡ଼, ଏବଂ ପଦ୍ମରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା; ଏଠି ଆଉ ସାତଟି ବଡ଼ ନଦୀ ଅଛି—ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ।

ଵରା ଵରେଣ୍ଯା ଵରଦା ଵରାର୍ହା ଵରଵର୍ଣିନୀ। ଵରମା ଵରଭଦ୍ରା ଚ ରମ୍ଯାସ୍ତସ୍ମିନ୍ପୁରୋତ୍ତମେ ।। ୩୯.

ବରା, ବରେଣ୍ୟା, ବରଦା, ବରାର୍ହା, ବରବର୍ଣ୍ଣିନୀ, ବରମା ଓ ବରଭଦ୍ରା—ଏହି ସୁନ୍ଦର ନଦୀମାନେ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରରେ ପ୍ରବାହିତ।

ପଦ୍ମୋତ୍ପଲଦଲୋନ୍ମିଶ୍ରଂ ଫେନାଦ୍ଯାଵର୍ତ୍ତଵିଗ୍ରହମ୍। ଜଲଂ ମଣିଦଲପ୍ରଖ୍ଯମାଵହନ୍ତି ସରିଦ୍ଵରାଃ ।। ୩୯.

ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀମାନେ ରତ୍ନ ସଦୃଶ ଜଳ ଆଣେ, ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳ ପତ୍ର ମିଶିଥିବା, ଫେନ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଘୂରୁଥିବା।

ନ ତୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯୋ ଦେଵା ନାସୁରାଃ ପିତରସ୍ତଥା। ନ ଖଲ୍ଵନ୍ଯେଽପ୍ରମେଯସ୍ଯ ଵିଦୁରୀଶସ୍ଯ ତତ୍ପୁରମ୍ ।। ୩୯.

କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଦେବତା, ଅସୁର, ପିତୃଗଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ସେହି ଅପାର ଭଗବାନଙ୍କର ନଗରକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।

ତତ୍ର ଯେ ଧ୍ଯାନମଵ୍ଯଗ୍ରାଃ ସୁଯୁକ୍ତା ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ। ପଶ୍ଯନ୍ତୀହ ମହାତ୍ମାନଃ ପୁରନ୍ତଦ୍ଗୋଵୃଷାତ୍ମନଃ ।। ୩୯.

ସେଠି ଯେମାନେ ଅବିଚଳ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ, ଭଲଭାବେ ନିୟମିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି ଗୋବୃଷାତ୍ମାଙ୍କର ମହାତ୍ମାମାନେକୁ ଦେଖନ୍ତି।

ମଧ୍ଯେ ପୁରଵରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତସ୍ଯାପ୍ରତିମତେଜସଃ। ସୁମହାନ୍ମେରୁସଙ୍ଗାଶୋ ଦିଵ୍ଯୋ ଭଦ୍ରଶ୍ରିଯା ଵୃତଃ ।। ୩୯.

ସେହି ଅପୂର୍ବ ତେଜସ୍ବୀ ନଗରର ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ବଡ଼ ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତ ମେରୁ ପରି ଉଭା ଅଛି, ଶୁଭ ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ।

ସହସ୍ର ପାଦଃ ପ୍ରାସାଦସ୍ତପନୀଯମଯଃ ଶୁଭଃ। ଅନୁପମେଯୈ ରତ୍ନୈଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ ସ ଵିଭୂଷିତଃ ।। ୩୯.

ସେଠି ହଜାରଟି ଖୁଟିରେ ଥିବା ଏକ ସୁନାର ମହଲ ଅଛି, ଚାରିପାଖରେ ଅପୂର୍ବ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ।

ସ୍ଫଟିକୈଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସଙ୍କାଶୈର୍ଵୈଢୂର୍ଯୈଃ ସୋମସଂପ୍ରଭୈଃ। ବାଲସୂର୍ଯ୍ଯପ୍ରଭୈଶ୍ଚୈଵ ସୌଵର୍ଣୈଶ୍ଚାଗ୍ନିସଂପ୍ରଭୈଃ ।। ୩୯.

ସେଠି ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ସ୍ଫଟିକ, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ବୈଢୂର୍ୟ, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ରତ୍ନ ଓ ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ସୁନାରେ ଚମକୁଥିଲା।

ରାଜତୈଶ୍ଚାପି ଶୁଶୁଭେ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲମଯୈଃ ଶୁଭୈଃ। ଦୃଢୈର୍ଵଜ୍ରମଯୈଶ୍ଚୈଵ ଇତ୍ଯେଵଂ ସୁମହାହିତୈଃ ।। ୩୯.

ସେଠି ରୌପ୍ୟ, ଶୁଭ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ଓ ଦୃଢ଼ ହୀରାରେ ମଧ୍ୟ ଚମକୁଥିଲା—ଏଭଳି ବଡ଼ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ।

ଜଲୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରୈର୍ଦୀପ୍ଯଦ୍ଭିରଧିଵାସିତମ୍। ଚନ୍ଦ୍ରରଶ୍ମିପ୍ରକାଶାଭିଃ ପତାକାଭିରଲଂକୃତମ୍ ।। ୩୯.

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜଳରେ ଗନ୍ଧିତ ହୋଇ, ଚାନ୍ଦ୍ରର କିରଣରେ ଚମକୁଥିବା ପତାକାରେ ସଜି, ସେଠା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ରହିଛି।

ରୁକ୍ମଘଣ୍ଟାନିନାଦୈଶ୍ଚ ନିତ୍ଯପ୍ରମୁଦିତୋତ୍ସଵଃ। କିନ୍ନରାଣାମଧୀଵାସୈଃ ସନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରାକାରରାଜିତୈଃ ।। ୩୯.

ସୁନା ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦରେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ସବ ହେଉଛି, କିନ୍ନରମାନେ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘର ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଛି।