ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଯଥା ଚୈଵ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ସାନ୍ନିଧ୍ଯନ୍ତତ୍ର କୁର୍ଵତା। ଅନହ୍ଯସତ୍କୃତାର୍ଥାନାମାଲଯଂ ଚେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଯତ୍ ।। ୩୯.

ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ଦେଖିଛି, ସେଠି ସଦା ସମ୍ମାନିତ ଓ ସଫଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭଗବାନଙ୍କ ନିବାସ ଅଛି।

ଈଶ୍ଵରଃ ପରମାଣୁତ୍ଵାଦ୍ଭାଵଗ୍ରାହ୍ଯୋ ମନୀଷିଣାମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ଵୈରାଗ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯନ୍ତପଃ ସତ୍ଯଂ କ୍ଷମା ଧୃତିଃ ।। ୩୯.

ପ୍ରଭୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଥିବାରୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଜ୍ଞାନ, ବିରାଗ, ଏଶ୍ୱର୍ୟ, ତପସ୍ୟା, ସତ୍ୟ, କ୍ଷମା ଓ ଧୃତି—

ଦ୍ରଷ୍ଟୃତ୍ଵମାତ୍ମସମ୍ବନ୍ଧମଧିଷ୍ଠାନତ୍ଵମେଵ ଚ। ଅଵ୍ଯଯାନି ଦଶୈତାନି ତସ୍ମିଂସ୍ତିଷ୍ଠତି ଶଙ୍କରେ ।। ୩୯.

ଦୃଷ୍ଟି, ଆତ୍ମସମ୍ବନ୍ଧ, ଶାସନଶକ୍ତି—ଏହି ଦଶଟି ଅବିନାଶୀ ଗୁଣ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଭିତରେ ବିଦ୍ୟମାନ।

ଵିବୁତ୍ଵାତ୍ଖଲୁ ଯୋଗାଗ୍ନିର୍ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନୁଗ୍ରହେରତଃ। ସ ଲୋକଵିଗ୍ରହୋ ଭୂତ୍ଵା ସାହାଯ୍ଯମୁପତିଷ୍ଠତେ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କର ବ୍ୟାପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯୋଗାଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ। ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆକାର ଧାରଣ କରି ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ଅକ୍ଷରଂ ଧ୍ରୁଵମଵ୍ଯଗ୍ରମଷ୍ଟମନ୍ତ୍ଵୌପସର୍ଗିକମ୍। ତସ୍ଯେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଯନ୍ମାତ୍ରସ୍ଥାନଂ ମାଯାମଯଂ ପରମ୍ ।। ୩୯.

ଅକ୍ଷୟ, ଅଚଳ, ଅବିଚଳ ଏହି ଅଷ୍ଟମ ତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହା ଉପାଦାନ କାରଣ, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ମାପ ଓ ନିବାସ, ଯାହା ମାୟାମୟ ଓ ପରମ।

ମାଯଯା କୃତମାଚଷ୍ଟେ ମାଯୀ ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ। ଦେଵାନାମୁପସଂହାରସ୍ତତ୍ପ୍ରମାଣଂ ହି କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ।। ୩୯.

ମହେଶ୍ୱର, ଯିଏ ମାୟାର ଧାରକ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ଯାହା ତାହାକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୟ ଏହାର ମାପ ଭାବେ କୁହାଯାଏ।

ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧତ। ତ୍ରଯୋଦଶୈଵ କୋଟ୍ଯସ୍ତୁ ନିଯୁତା ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ। ଭୂର୍ଲୋକାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକୋ ଵୈଯୋଜନୈଃ ସମ୍ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ।। ୩୯.

ଏବେ ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଏବଂ କ୍ରମକ୍ରମେ କହୁଛି, ଶୁଣ। ଭୂର୍ଲୋକରୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୋଜନରେ ତେର କୋଟି, ଦଶ ନିୟୁତ ଓ ପାଞ୍ଚ ଅଛି।

ଏକଯୋଜନକୋଟୀ ତୁ ପଞ୍ଚାଶନ୍ନିଯୁତାନି ଚ। ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ଭାଗଵତାଣ୍ଡନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାତ୍ପରଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୩୯.

ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ ଉପରକୁ ଦିବ୍ୟ ଅଣ୍ଡ ଏକ କୋଟି ଓ ପଞ୍ଚାଶି ନିୟୁତ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପି ଅଛି।

ଏଷୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵଗପ୍ରଚାରସ୍ତୁ ଗତ୍ଯନ୍ତଞ୍ଚ ତତଃ ସ୍ମୃତମ୍ । ନିତ୍ଯା ହ୍ଯପରିସଂଖ୍ଯେଯାଃ ପରସ୍ପରଗୁଣାଶ୍ରଯାଃ ।। ୩୯.

ଏହି ଉପରକୁ ବିସ୍ତାର ଗତିର ଶେଷ ଭାବେ ମନ୍ୟ। ଏହାମାନେ ଚିରକାଳୀନ, ଅଗଣନୀୟ ଓ ପରସ୍ପର ଗୁଣରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ।

ସୂକ୍ଷ୍ମାଃ ପ୍ରସଵଧର୍ମିଣ୍ଯସ୍ତତଃ ପ୍ରକୃତଯଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଯେଭ୍ଯୋଽଧିକର୍ତ୍ତା ସଂଜଜ୍ଞୋ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞୋ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତଃ ।। ୩୯.

ଏଠାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସୃଷ୍ଟିଶୀଳ, ଉତ୍ପାଦକ ପ୍ରକୃତିମାନେ ମନ୍ୟ। ଏହାରୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ କୁହାଯାଏ।

ତାସୁ ପ୍ରକୃତିମତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମମଧିଷ୍ଠାତୃତ୍ଵମଵ୍ଯଯମ୍। ଅନୁତ୍ପାଦ୍ଯଂ ପରନ୍ଧାମ ପରମାଣୁ ପରେଶଯମ୍ ।। ୩୯.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରକୃତିସମ୍ପନ୍ନ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ, ଅବିନାଶୀ ଅଧିପତିତ୍ୱ, ଅଜନ୍ମା ପରମ ଧାମ, ସମସ୍ତଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ନାଥ।

ଅକ୍ଷଯଶ୍ଚାପ୍ଯନୁହ୍ଯଶ୍ଚ ଅମୂର୍ତ୍ତିର୍ମୂର୍ତ୍ତିମାନସୌ। ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵସ୍ତିରୋଭାଵଃ ସ୍ଥିତିଶ୍ଚୈଵାପ୍ଯନୁଗ୍ରହଃ ।। ୩୯.

ସେ ଅକ୍ଷୟ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ନିରାକାର ଓ ଆକାରବାନ୍। ପ୍ରକାଶ, ଲୟ, ରକ୍ଷା ଓ କୃପା ତାଙ୍କର।

ଵିଧିରନ୍ଯୈରନୌପମ୍ଯଃ ପରମାଣୁର୍ମହେଶ୍ଵରଃ। ସତେଜା ଏଷ ତମସୋ ଯଃ ପରସ୍ତାତ୍ପ୍ରକାଶକଃ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କର ବିଧି ଅନ୍ୟ କାହାର ସହିତ ତୁଳନୀୟ ନୁହେଁ। ମହେଶ୍ୱର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ, ଯିଏ ଅନ୍ଧକାର ପାରେ ଆଲୋକ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଯଦଣ୍ଡମାସୀତ୍ସୌଵର୍ଣଂ ପ୍ରଥମନ୍ତ୍ଵୌପସର୍ଗିକମ୍। ବୃହତଂ ସର୍ଵତୋଵୃତ୍ତମୀଶ୍ଵରାଦ୍ଵ୍ଯଵଜାଯତ ।। ୩୯.

ଯେତେବେଳେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଣ୍ଡ, ବିଶାଳ ଓ ସମସ୍ତଦିଗରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ପ୍ରଥମେ ଉପାଦାନ କାରଣ ଭାବେ ଥିଲା, ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଈଶ୍ଵରାଦ୍ବୀଜନିର୍ଭେଦଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞୋ ବୀଜ ଈଷ୍ଯତେ। ଯୋନିଂ ପ୍ରକୃତିମାଚଷ୍ଟେ ସା ଚ ନାରାଯଣାତ୍ମିକା ।। ୩୯.

ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଠାରୁ ବୀଜର ବିଭେଦ ହେଲା; କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞକୁ ବୀଜ କୁହାଯାଏ, ପ୍ରକୃତିକୁ ଯୋନି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ନାରାୟଣ ସ୍ୱରୂପ।

ଵିବୁର୍ଲୋକସ୍ଯ ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ଲୋକସଂସ୍ଥାନମେଵ ଚ। ସନ୍ନିସର୍ଗଃ ସ ତନ୍ଵା ଚ ଲୋକଧାତୁର୍ମହାତ୍ମନଃ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିବା ସେ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିଶ୍ୱର ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ନିଜ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେ ମହାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର।

ପୁରସ୍ତାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକସ୍ଯ ହ୍ଯଣ୍ଡାଦର୍ଵାକ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣଃ। ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପୁରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସ୍ଥାନଂ ଯସ୍ଯ ମନୋମଯମ୍ ।। ୩୯.

ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ସାମ୍ନାରେ, ଅଣ୍ଡ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତଳେ, ଏହି ଦୁଇଁ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ପୁର ଅଛି, ଯାହା ମନରେ ଗଠିତ।

ତଦ୍ଵିଗ୍ରହଵତଃ ସ୍ଥାନମୀଶ୍ଵରସ୍ଯାମିତୌଜସଃ। ଶିଵଂ ନାମ ପୁରଂ ତତ୍ର ଶରଣଂ ଜନ୍ମଭୀରୁଣାମ୍ ।। ୩୯.

ଏହିଠାରେ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନଙ୍କର ନିବାସ। ଏଠି ଶିବ ନାମକ ପୁର, ଯାହା ଜନ୍ମକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ।

ସହସ୍ରାଣାଂ ଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ଯୋଜନାନାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଅଭ୍ଯନ୍ତରେ ତୁ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ମହୀମଣ୍ଡଲସଂସ୍ଥିତମ୍ ।। ୩୯.

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହାର ଭିତରେ ଏକ ହଜାର ଯୋଜନ ପରିମାଣର ମହା ମଣ୍ଡଳ ଭୂମି ରହିଛି।

ମଧ୍ଯାହ୍ନାର୍କପ୍ରକାଶେନ ପରତେଜୋଽଭିମର୍ଦିନା। ଶାତକୌମ୍ଭେନ ମହତା ପ୍ରାକାରେଣାର୍କଵର୍ଚସା ।। ୩୯.

ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଆଲୋକକୁ ଅଟଳ କରି, ବଡ଼ ସୁନାର ପ୍ରାଚୀର ଏହାକୁ ଘେରି ରହିଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍।

ଦ୍ଵାରୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସୌଵର୍ଣୈର୍ମୁକ୍ତାଦାମଵିଭୂଷିତୈଃ। ତପନୀଯନିଭୈଃ ଶୁଭ୍ରୈର୍ଗାଢଂ ସୁକୃତଵେଷ୍ଟନମ୍ ।। ୩୯.

ଚାରିଟି ସୁନାର ଦ୍ୱାର, ମୁକ୍ତାର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଶୁଧ୍ଧ ସୁନାର ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଏହା ଭଲଭାବେ ଘେରାଯାଇଥିଲା।

ତଚ୍ଚାକାଶେ ପୁରଂ ରମ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଘଣ୍ଟାଦିନାଦିତମ୍। ନ ତତ୍ର କ୍ରମତେ ମୃତ୍ଯୁର୍ନ ତପୋ ନ ଜରା ଶ୍ରମାଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ଆକାଶରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଦିବ୍ୟ ନଗର ଥିଲା, ଘଣ୍ଟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା; ସେଠି ମୃତ୍ୟୁ, କଷ୍ଟ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିମ୍ବା କ୍ଲାନ୍ତି କେବେ ଆସେନାହିଁ।

ନ ହି ତସ୍ଯ ପୁରସ୍ଯାନ୍ଯୈରୁପମାଂ କର୍ତୁମର୍ହତି। ସହସ୍ରାଣାଂ ଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ଯୋଜନାନାଂ ଦିଶୋ ଦଶ ।। ୩୯.

ସେହି ନଗର ସହିତ ଅନ୍ୟ କୌଣସିଏ ତୁଳନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ଦଶ ଦିଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଅଛି।

ତତ୍ପୁରଂ ଗୋଵୃଷାଙ୍କସ୍ଯ ତେଜସା ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି। ଭାଵେନ ମନସୋ ଭୂମିର୍ଵିନ୍ଯସ୍ତା କନକାମଯୀ ।। ୩୯.

ସେହି ଗୋବୃଷାଙ୍କଙ୍କର ତେଜରେ ନିର୍ମିତ ନଗର ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଛି; ମନର ଶକ୍ତିରେ ଏଠିର ଭୂମି ସୁନାରେ ତିଆରି।

ରତ୍ନଵାଲୁକଯା ତତ୍ର ଵିନ୍ଯସ୍ତା ଶୁଶୁଭେଽଧିକମ୍। ଶାରଦେନ୍ଦୁର୍ପକାଶାନି ବାଲସୂର୍ଯ୍ଯନିବାନି ଚ ।। ୩୯.

ସେଠି ରତ୍ନର ଧୂଳି ଛିଟାଇ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଶରତ୍କାଳୀନ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଚମକୁଥିଲା।

ଅର୍ଦ୍ଧ ଶ୍ଵେତାର୍ଦ୍ଧରକ୍ତାନି ସୌଵର୍ଣାନି ତଥୈଵ ଚ। ରଥଚକ୍ରପ୍ରମାଣାନି ନାଲୈର୍ମରକତପ୍ରଭୈଃ ।। ୩୯.

କେତେକ ଅର୍ଦ୍ଧ ଧଳା ଅର୍ଦ୍ଧ ଲାଲ, କେତେକ ସୁନାର ରଙ୍ଗର, ସମସ୍ତ ରଥଚକ୍ର ପରି ମୋଟା, ତଳ ମାରକତ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।

ସୌକୁମାରେଣ ରୂପେଣ ଗନ୍ଧିନାପ୍ରତିମେନ ଚ। ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯାନି ପଦ୍ମାନି ଵନେଷୂପଵନେଷୁ ଚ ।। ୩୯.

ସେଠି ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉପବନରେ ଦିବ୍ୟ ପଦ୍ମ ଥିଲା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି ଓ ଅପୂର୍ବ ସୁଗନ୍ଧର।

ଭୃଙ୍ଗପତ୍ରନିକାଶାନି ତପନୀଯାନି ଯାନି ଚ। ଅର୍ଦ୍ଧକୃଷ୍ଣାର୍ଦ୍ଧରକ୍ତାନି ସୁକୁମାରାନ୍ତରାଣି ଚ ।। ୩୯.

କେତେକ ପଦ୍ମ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ପାଖି ପରି, କେତେକ ସୁନାର, କେତେକ ଅର୍ଦ୍ଧ କଳା ଅର୍ଦ୍ଧ ଲାଲ, ଏବଂ କେତେକ ଭିତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ।

ଆତପତ୍ର ପ୍ରମାଣାନି ପଙ୍କଜୈଃ ସଂଵୃତାନି ଚ। ଭୂଯଃ ସପ୍ତ ମହାନଦ୍ଯସ୍ତାସାନ୍ନାମାନି ବୋଧତ ।। ୩୯.

କେତେକ ପଦ୍ମ ଛତା ପରି ବଡ଼, ଏବଂ ପଦ୍ମରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା; ଏଠି ଆଉ ସାତଟି ବଡ଼ ନଦୀ ଅଛି—ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ।