ଷଡ୍ଗୁଣନ୍ତୁ ତପୋଲୋକାତ୍ସତ୍ଯଲୋକାନ୍ତରଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଅପୁନର୍ମାରକାମାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୯.
ତପୋଲୋକରୁ ସତ୍ୟଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୂରତା ଛଅଗୁଣ ଅଧିକ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଯେଉଁଠାରୁ ଆଶାକୁ ଜିତିଥିବା ଲୋକେ ପୁନି ଫେରନ୍ତିନାହିଁ, ସେଠିକୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ କୁହାଯାଏ।
ଯସ୍ମାନ୍ନ ଚ୍ଯଵତେ ଭୂଯୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସ ଉପାସତେ । ଏକକୋଟିର୍ଯୋଜନାନାଂ ପଞ୍ଚାଶନ୍ନିଯୁତାନି ତୁ ।। ୩୯.
ଯେଉଁଠାରୁ ପୁନି କେହି ବି ତଳକୁ ପଡ଼ନ୍ତିନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି ସେମାନେ ଏହି ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହାର ଆକାର ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଦଶ କୋଟି ଯୋଜନା ହେବା ସହିତ ପଞ୍ଚାଶି ନିୟୁତ ଯୋଜନା ଅଟୁଟ।
ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ଭାଗସ୍ତତୋଽଣ୍ଡସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାତ୍ପରଃ ସ୍ମୃତଃ। ଚତୁରଶ୍ଚୈଵ କୋଟ୍ଯସ୍ତୁ ନିଯୁତାଃ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟି ଚ ।। ୩୯.
ଏହାଠାରୁ ଉପରେ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପରେ ଅଣ୍ଡର ଉପରି ଅଂଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ଆକାର ଚାରିଶେ କୋଟି ଏବଂ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟି ନିୟୁତ ଯୋଜନା।
ଏଷୋଽର୍ଦ୍ଧଂଶପ୍ରଚାରୋଽସ୍ଯ ଗତ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚାପରଃ ସ୍ମୃତଃ। ଧ୍ରଵାଗ୍ରମେତଦ୍ଵଯାଖ୍ଯାତଂ ଯୋଜନାଗ୍ରାଦ୍ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୩୯.
ଏହିଠାରୁ ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ପରିସର ବିବେଚିତ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଟି ହେଉଛି ଗତିର ସୀମା। ଧ୍ରୁବ ଓ ଅଗ୍ର ଏହି ଦୁଇଟି ସୀମା, ଯେପରି ଯୋଜନା ମାପ ଶୁଣାଯାଇଛି।
ଅଧୋଗତୀନାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭୂତାନାଂ ସ୍ଥାନକଲ୍ପନାମ୍। ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଘୋରକର୍ମ୍ମାଣଃ ପ୍ରାଣିନୋ ଯତ୍ର କର୍ମ୍ମଭିଃ ।। ୩୯.
ଏବେ ମୁଁ ତଳକୁ ଯିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ବିବରଣ କରିବି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କର କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଯାଆନ୍ତି।
ନରକୋ ରୌରଵୋ ରୋଧଃ ସୂକରସ୍ତାଲ ଏଵ ଚ। ତପ୍ତକୁମ୍ଭୋ ମହାଜ୍ଵାଲଃ ଶବଲୋଽଥ ଵିମୋଚନଃ ।। ୩୯.
ନରକଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି: ରୌରବ, ରୋଧ, ସୂକର, ତାଳ, ତପ୍ତକୁମ୍ଭ, ମହାଜ୍ୱାଳା, ଶବଳ ଓ ବିମୋଚନ।
କୃମୀ ଚ କୃମିଭକ୍ଷଶ୍ଚ ଲାଲାଭକ୍ଷୋ ଵିଶଂସନଃ । ଅଧଃଶିରାଃ ପୂଯଵହୋ ରୁଧିରାନ୍ଧସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୯.
ଏହାସହିତ କୃମି, କୃମିଭକ୍ଷ, ଲାଳାଭକ୍ଷ, ବିଶଂସନ, ଅଧଃଶିରା, ପୂୟବହ, ରୁଧିରାନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ତଥା ଵୈତରଣଂ କୃଷ୍ଣମସିପତ୍ରଵନଂ ତଥା। ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲୋ ମହାଘୋରଃ ସଂଦଂଶୋଽଥ ଶ୍ଵଭୋଜନଃ ।।୩୯.
ତଥା ବୈତରଣୀ, କୃଷ୍ଣ, ଅସିପତ୍ରବନ, ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା, ମହାଘୋର, ସଂଦଂଶ, ଏବଂ ଶ୍ୱଭୋଜନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ତମଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣସୂତ୍ରଶ୍ଚ ଲୋହଶ୍ଚାପ୍ଯସିଜସ୍ତଥା। ଅପ୍ରତିଷ୍ଠୋଽଥ ଵୀଚ୍ଯଶ୍ଵନରକା ହ୍ଯେଵମାଦଯଃ ।। ୩୯.
ତମ, କୃଷ୍ଣସୂତ୍ର, ଲୋହ, ଅସିଜ, ଅପ୍ରତିଷ୍ଠ, ବୀଚ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଏପରି ନରକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ତାମସା ନରକାଃ ସର୍ଵେ ଯମସ୍ଯ ଵିଷଯେ ସ୍ଥିତାଃ। ଯେଷୁ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାଣଃ ପତନ୍ତୀହ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ।। ୩୯.୧୫୦ ଭୂମେରଧସ୍ତାତ୍ତେ ସର୍ଵେ ରୌରଵାଦ୍ଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ରୌରଵେ କୂଟସାକ୍ଷୀ ତୁ ମିଥ୍ଯା ଯଶ୍ଚାଭିଶଂସତି। କ୍ରୂରଗ୍ରହେ ପକ୍ଷଵାଦୀ ହ୍ଯସତ୍ଯଃ ପତତେ ନରଃ ।। ୩୯.
ଏହି ସମସ୍ତ ତାମସିକ ନରକଗୁଡ଼ିକ ଯମଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ପଡ଼ନ୍ତି।
ରୋଧେ ଗୋଘ୍ନୋ ବ୍ରୂଣହା ଚ ହ୍ଯଗ୍ନିଦାତା ପୁରସ୍ଯ ଚ। ସୂକରେ ବ୍ରହ୍ମହା ମଜ୍ଜେତ୍ସୁରାପଃ ସ୍ଵର୍ଣତସ୍କରଃ ।। ୩୯.
ଭୂମିର ତଳେ ଏହି ସମସ୍ତ ରୌରବ ଆଦି ନରକ ଅଛି। ରୌରବରେ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ ଓ ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ କରୁଥିବା ଲୋକ ପଡ଼ନ୍ତି। କ୍ରୂରଗ୍ରହରେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଥିବା ଓ ଅସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା ଲୋକ ପଡ଼ନ୍ତି।
ତାଲେ ପତେତ୍କ୍ଷତ୍ରିଯହା ହତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଯଞ୍ଚ ଦୁର୍ଗତିମ୍। ବ୍ରହମହତ୍ଯାଞ୍ଚ ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ଯାଦ୍ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ ।। ୩୯.
ରୋଧ ନରକରେ ଗୋହତ୍ୟା କରୁଥିବା, ଗର୍ଭହତ୍ୟା କରୁଥିବା, ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଥିବା ଓ ସହର ଧ୍ଵଂସ କରୁଥିବା ଲୋକ ପଡ଼ନ୍ତି। ସୂକର ନରକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା ଓ ସୁନା ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକ ଡୁବନ୍ତି।
ତପ୍ତକୁମ୍ଭୀ ସ୍ଵସାଗାମୀ ତଥା ରାଜଭଟଶ୍ଚ ଯଃ। ତପ୍ତଲୋହେ ଚାଶ୍ଵଵଣିକ୍ତଥା ବନ୍ଧନରକ୍ଷିତା ।। ୩୯.
ତାଳ ନରକରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା ଓ ବୈଶ୍ୟ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା ଲୋକ ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କର ଜାୟାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏଠିକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ସାଧ୍ଵୀଵିକ୍ରଯକର୍ତ୍ତା ଚ ଯସ୍ତୁ ଭକ୍ତଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍। ମହାଜ୍ଵାଲେ ଦୁହିତରଂ ସ୍ନୁଷାଂ ଗଚ୍ଛତି ଯସ୍ତୁ ଵୈ ।। ୩୯.
ତପ୍ତକୁମ୍ଭ ନରକରେ ନିଜ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଭାବେ ଯାଇଥିବା ଓ ରାଜାଙ୍କ ସେବକ ପଡ଼ନ୍ତି। ତପ୍ତଲୋହ ନରକରେ ଘୋଡ଼ା ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ କାରାଗାର ରକ୍ଷକ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଵେଦୋ ଵିକ୍ରୀଯତେ ଯେନ ଵେଦଂ ଦୂଷଯତେ ଚ ଯଃ। ଗୁରୂଂଶ୍ଚୈଵାଵମନ୍ଯନ୍ତେ ଵାକ୍କ୍ରୋଶୈସ୍ତାଡଯନ୍ତି ଚ ।। ୩୯.
ଯିଏ ସଦ୍ବିଧବା ବିକ୍ରୟ କରେ କିମ୍ବା ଭକ୍ତକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମହାଜ୍ୱାଳା ନରକକୁ ଯାଏ। ଯିଏ ନିଜ ଝିଅ କିମ୍ବା ସ୍ନୁଷାଙ୍କୁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଭାବେ ଯାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠିକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଅଗମ୍ଯଗାମୀଚ ନରୋ ନରକଂ ଶବଲଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ଵିମୋହେ ପତିତେ ଚୌରେ ମର୍ଯାଦାଂ ଯୋ ଭିନତ୍ତି ଵୈ ।। ୩୯.
ଯିଏ ବେଦ ବିକ୍ରୟ କରେ କିମ୍ବା ବେଦକୁ ଦୂଷିତ କରେ, ଯିଏ ଗୁରୁମାନେଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରେ, ମୁଁହରେ ଅପମାନ କଥା କହେ କିମ୍ବା ମାରେ, ସେ ଶବଳ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଦୁରଧ୍ଵଂ କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ କୀଟଲୋହଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ। ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣଵିଦ୍ଵେଷ୍ଟା ଗୁରୂଣାଞ୍ଚାପ୍ଯପୂଜକଃ। ରତ୍ନଂ ଦୂଷଯତେ ଯସ୍ତୁ କୃମିଭକ୍ଷ୍ଯଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ ।। ୩୯.
ଯିଏ ଅନୁଚିତ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଯାଏ, ସେ ଶବଳ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି। ଚୋରି କରି ଭରସା ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ସୀମା ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଲୋକ ବିମୋଚନ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ପର୍ଯ୍ଯଶ୍ନାତି ଯ ଏକୋଽନ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ସୁହୃଦଃ ସୁତାମ୍। ଲାଲାଭକ୍ଷେ ସ ପତତି ଦୁର୍ଗନ୍ଧେ ନରକେ ଗତଃ ।। ୩୯.
ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ କୀଟଲୋହ ନରକକୁ ଯାଏ। ଦେବତା କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିବା, ଗୁରୁମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ନଦେଇଥିବା କିମ୍ବା ମଣିକୁ ଦୂଷିତ କରୁଥିବା ଲୋକ କୃମିଭକ୍ଷ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
କାଣ୍ଡକର୍ତ୍ତା କୁଲାଲଶ୍ଚ ନିଷ୍କହର୍ତ୍ତା ଚିକିତ୍ସକଃ। ଆରା ମେଷ୍ଵଗ୍ନିଦାତା ଯଃ ପତତେ ସ ଵିଶଂସନେ ।। ୩୯.
ଯେଉଁମାନେ ଏକାକି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ସହିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନାନୀ, ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ନରକ ଲାଳାଭକ୍ଷରେ ପଡନ୍ତି।
ଅସତ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହୀ ଯଶ୍ଚ ତଥୈଵାଯାଜ୍ଯଯାଜକଃ। ନକ୍ଷତ୍ରୈର୍ଜୀଵିତୋ ଯଶ୍ଚ ନରୋ ଗଚ୍ଛତ୍ଯଧୋମୁଖମ୍ ।। ୩୯.
ଯେଉଁମାନେ ଅନୁଚିତ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଅପାତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଜ୍ୟୋତିଷ ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଅଧୋଗତିକୁ ଯାନ୍ତି।
କ୍ଷୀରଂ ସୁରାଂ ଚ ମାଂସଂ ଚ ଲାକ୍ଷାଂ ଗନ୍ଧଂ ରସନ୍ତିଲାନ୍। ଏଵମାଦୀନି ଵିକ୍ରୀଣନ୍ଘୋରୋ ପୂଯଵହେ ପତେତ୍ ।। ୩୯.
ଯେଉଁମାନେ ଦୁଧ, ମଦ, ମାଂସ, ଲାଖ, ସୁଗନ୍ଧ, ତେଲ ବିକ୍ରି କରନ୍ତି, ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ବିକ୍ରି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ପୂୟବହ ନରକରେ ପଡନ୍ତି।
ଯଃ କୁକ୍କୁଟାନି ବଧ୍ନାତି ମାର୍ଜାରାନ୍ସୂକରାଂଶ୍ଚ ତାନ୍। ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚ ମୃଗାଞ୍ଛାଗାନ୍ସୋଽପ୍ଯେନଂ ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୩୯.
ଯେଉଁମାନେ କୁକୁଡ଼ି, ବିଲେଇ, ଶୁଆ, ପକ୍ଷୀ, ମୃଗ, ଛାଗକୁ ବାନ୍ଧନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି।
ଆଜୀଵିକୋ ମାହିଷକସ୍ତଥା ଚକ୍ରଧ୍ଵଜୀ ଚ ଯଃ। ରଙ୍ଗୋପଜୀଵିକୋ ଵିପ୍ରଃ ଶାକୁନିଗ୍ରାମ ଯାଜକଃ ।। ୩୯.
ଯେଉଁମାନେ ଭାଗ୍ୟଦେଖନ୍ତି, ମହିଷ ପାଳନ କରନ୍ତି, ଝଣ୍ଡା ବହନ କରନ୍ତି, ମଞ୍ଚ ଉପରେ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି, କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀ ଧରିବା ଗାଁର ପୁଜାରି ହେଉଛନ୍ତି—
ଅଗାରଦାହୀ ଗରଦଃ କୁଣ୍ଡାଶୀ ସୋମଵିକ୍ରଯୀ। ସୁରାପୋ ମାଂସଭକ୍ଷଶ୍ଚ ତଥା ଚ ପଶୁଘାତକଃ ।। ୩୯.
ଘରକୁ ଜଳାଇଦେଇଥିବା, ବିଷ ଦେଇଥିବା, ଗଡ଼ା ଭିତରୁ ଖାଇଥିବା, ସୋମ ବିକ୍ରି କରିଥିବା, ମଦ ପିଇଥିବା, ମାଂସ ଖାଇଥିବା, ପଶୁ ମାରିଥିବା—
ଵିଶ(ଶ୍ଵ)ସ୍ତା ମହିଷାଦୀନାଂ ମୃଗ ହନ୍ତା ତଥୈଵ ଚ। ପର୍ଵକାରଶ୍ଚ ସୂଚୀ ଚ ଯଶ୍ଚ ସ୍ଯାନ୍ମିତ୍ରଘାତକଃ। ରୁଧିରାନ୍ଧେ ପତନ୍ତ୍ଯେତେ ଏଵମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ ।। ୩୯.
ଯେଉଁମାନେ ଫାସି ଦେଇଥିବା, ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁ ମାରିଥିବା, ଜଙ୍ଗଲ ପଶୁ ଶିକାର କରିଥିବା, ଢୋଲ ବନେଇଥିବା, ସୁଇ ତିଆରି କରିଥିବା, ବନ୍ଧୁକୁ ମାରିଥିବା—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି, ରୁଧିରାନ୍ଧ ନରକକୁ ପଡନ୍ତି।
ଉପଵିଷ୍ଟମେକପଙ୍କ୍ତ୍ଯାଂ ଵିଷମଂ ଭୋଜଯନ୍ତି ଯେ। ପତନ୍ତି ନରକେ ଘୋରେ ଵିଙ୍ଭୁଜେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୩୯.
ଏକ ଶାରିରେ ବସାଇ ଅସମାନ ଭାବେ ଭୋଜନ ଦେଉଥିବାମାନେ ଭୟଙ୍କର ବିଙ୍ଭୁଜ ନରକରେ ପଡନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମୃଷାଵାଦୀ ନରୋ ଯଶ୍ଚ ତଥା ପ୍ରାକ୍ରୋଶକୋଽଶୁଭଃ। ପତେତ୍ତୁ ନରକେ ଘୋରୋ ମୂତ୍ରାକୀର୍ଣେ ସ ପାପକୃତ୍ ।। ୩୯.
ଯେଉଁମାନେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅପଶବ୍ଦ କହି ଅନ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପ କରିଥିବାରୁ ମୁତ୍ରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପଡନ୍ତି।
ମଧୁଗ୍ରାହାବିହନ୍ତାରୋ ଯନ୍ତି ଵୈତରଣୀଂ ନରାଃ। ଉନ୍ମତ୍ତାଶ୍ଚିତ୍ତଭଗ୍ନାଶ୍ଚ ଶୌଚାଚାରଵିଵର୍ଜ୍ଜିତାଃ ।। ୩୯.
ମଧୁମକ୍ଷି ଚଟା ଭାଙ୍ଗିଥିବା, ପାଗଳ, ମନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା, ଶୌଚ ଓ ଆଚରଣ ଅବହେଳା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ବୈତରଣୀ ନଦୀକୁ ଯାନ୍ତି।
କ୍ରୋଧନା ଦୁଃଖଦାଶ୍ଚୈଵ କୁହକାଃ କୃଷ୍ଟଗାମିନଃ। ଅସି ପତ୍ରଵନେ ଛେଦୀ ତଥା ହ୍ଯୌରଭ୍ରିକାଶ୍ଚ ଯେ। କର୍ତ୍ତନୈଶ୍ଚ ନିକୃଷ୍ଯନ୍ତେ ମୃଗଵ୍ଯାଧାଃ ସୁଦାରୁଣୈଃ ।। ୩୯.
କ୍ରୋଧୀ, ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା, ଠକିଥିବା, ଅନୁଚିତ ପଥରେ ଚାଲିଥିବା, ତଳୱାର ଜଙ୍ଗଲରେ କଟାଯାଉଥିବା, ଚୋର, ଶିକାରୀମାନେ କ୍ରୂର କଟାକଟି ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି।
ଆଶ୍ରମପ୍ରତ୍ଯଵସିତା ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲେ ପତନ୍ତି ଵୈ। ଭୌଜ୍ଯନ୍ତେ ଶ୍ଯାମ ଶବଲୈରଯସ୍ତୁଣ୍ଡୈଶ୍ଚ ଵାଯସୈଃ ।। ୩୯.
ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳାରେ ପଡନ୍ତି; ଲୋହାର ଠୁଣ୍ଡ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ଓ ଚିତିକା ଖଗମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଇଦେଇଥାନ୍ତି।