ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରଣଵାତ୍ମାନୋ ବୁଦ୍ଧଶୁଦ୍ଧତପାସ୍ତଥା। ଆନନ୍ଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରାପ୍ଯାମୃତତ୍ଵଞ୍ଚ ଭଜନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତେ ପ୍ରଣବ ରୂପୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ତପସ୍ୱୀ; ବ୍ରହ୍ମାର ଆନନ୍ଦକୁ ପାଇ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅମୃତତ୍ୱର ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।

ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୈସ୍ତେ ନାଭିଭୂଯନ୍ତେ ଭାଵତ୍ରଯଵିଵର୍ଜ୍ଜିତାଃ। ଆଧିପତ୍ଯଂ ଵିନା ତୁଲ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତେ ମହୌଜସଃ ।। ୩୯.

ସେମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅପରାଜିତ, ତିନି ପ୍ରକାର ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ; ଅଧିପତି ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ପ୍ରଭାଵଵିଜଯୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯସ୍ଥିତିଵୈରାଗ୍ଯଦର୍ଶନୈଃ। ତେବ୍ରହ୍ମଲୌକିକାଃ ସର୍ଵେ ଗତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଵର୍ତ୍ତନୀମ୍ ।। ୩୯.

ପ୍ରଭାବ, ବିଜୟ, ଶାସନ, ସ୍ଥିରତା, ବିରାଗ ଓ ଜ୍ଞାନର ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକର ସମସ୍ତେ ଏକ ବିଶେଷ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ ଦେଵୈଶ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରତିସଞ୍ଚରେ। ତପସୋଽନ୍ତେ କ୍ରିଯାତ୍ମାନୋ ବୁଦ୍ଧାଵସ୍ଥା ମନୀଷିଣଃ। ଅଵ୍ଯକ୍ତେ ସଂପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ସର୍ଵେ ତେ କ୍ଷଣଦର୍ଶିନଃ ।। ୩୯.

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବମାନେ ସହିତ, ବିଗ୍ରହ ଆସିଲେ, ତପସ୍ୟାର ଶେଷରେ, କ୍ରିୟା ରୂପୀ, ଜ୍ଞାନ ଅବସ୍ଥା ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ଅପରିଚିତରେ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେତଦମୃତଂ ଶୁକ୍ରଂ ନିତ୍ଯମକ୍ଷଯମଵ୍ଯଯମ୍। ଦେଵର୍ଷଯୋ ବ୍ରହ୍ମସତ୍ରଂ ସନାତନମୁପାସତେ ।। ୩୯.

ଏହି ଅମୃତ, ଶୁଦ୍ଧ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଦେବ ଋଷିମାନେ ଚିର ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ଅପୁନର୍ମାର୍ଗଗାଦୀନାଂ ତେଷାଂ ଚୈଵୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସାମ୍ । କର୍ମାଭ୍ଯାସକୃତା ଶୁଦ୍ଧିର୍ଵେଦାନ୍ତେଷୂପଲକ୍ଷ୍ଯତେ ।। ୩୯.

ଯେମାନେ ପୁନିଥରେ ଏହି ପଥକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ଯେମାନେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ ବୋଲି ବେଦାନ୍ତରେ ଦେଖାଯାଏ।

ତତ୍ର ତେଽଭ୍ଯାସିନୋ ଯୁକ୍ତାଃ ପରାଂ କାଷ୍ଠାମୁପାସତେ। ହିତ୍ଵା ଶରୀରଂ ପାପ୍ମାନମମୃତତ୍ଵାଯ ତେ ଗତାଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ଯେମାନେ ଅଭ୍ୟାସରେ ଅଟୁଟ ଓ ନିୟମିତ, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଦେହ ଓ ପାପକୁ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ଵୀତରାଗା ଜିତକ୍ରୋଧାଃ ନିର୍ମୋହାଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ। ଶାନ୍ତାଃ ପ୍ରଣିହିତାତ୍ମାନୋ ଦଯାଵନ୍ତୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ।। ୩୯.

ଯେମାନେ ରାଗରୁ ମୁକ୍ତ, କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ମୋହ ନାହିଁ, ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି, ଶାନ୍ତ, ଆତ୍ମାରେ ଲଗ୍ନ, ଦୟାଳୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଛନ୍ତି।

ନିଃସଙ୍ଗାଃ ଶୁଚଯଶ୍ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମସାଯୁଜ୍ଯଗାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଅକାମଯୁକ୍ତୈର୍ଯେ ଵୀରାସ୍ତପୋଭିର୍ଦ୍ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷାଃ। ତେଷାମଭ୍ରଂଶିନୋ ଲୋକା ଅପ୍ରମେଯସୁଖାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୯.

ଯେମାନେ ନିଷ୍ପୃହ ଓ ପବିତ୍ର, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ସାଯୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ; ଯେମାନେ ଅଭିଲାଷା ନାହିଁ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାପ ଦହିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅପାର ସୁଖ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ଏତଦ୍ବ୍ରହ୍ମପଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପରମଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଭାସ୍ଵରମ୍। ଗତ୍ଵା ନ ଯତ୍ର ଶୋଚନ୍ତି ହ୍ଯମରା ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ ।। ୩୯.

ଏହା ହେଉଛି ଦିବ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମପଦ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଅମରମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ରହି, ଦୁଃଖ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। କସ୍ମାଦେଷ ପରାର୍ଦ୍ଧଶ୍ଚ କଶ୍ଚୈଷ ପର ଉଚ୍ଯତେ। ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମସ୍ତନ୍ନୋ ନିଗଦ ସତ୍ତମ ।। ୩୯.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଏହି ପରାର୍ଦ୍ଧ କାହିଁକି, ଏହାକୁ କଣ ପରା ବୋଲାଯାଏ? ଆମେ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଦୟାକରି ଆମକୁ କହନ୍ତୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ମେ ପରାର୍ଦ୍ଧଞ୍ଚ ପରିସଂଖ୍ଯାଂ ପରସ୍ଯ ଚ। ଏଵଂ ଦଶ ଶତଞ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଞ୍ଚୈଵ ସଙ୍ଖ୍ଯଯା ।। ୩୯.

ସୂତ କହିଲେ: ମୋ ପାଖରୁ ପରାର୍ଦ୍ଧ ଓ ପରାର ସଂଖ୍ୟା ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ; ଏଭଳି, ଦଶ, ଶତ, ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ।

ଵିଜ୍ଞେଯମାସହସ୍ରନ୍ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଦଶାଯୁତମ୍। ଏକଂ ଶତସହସ୍ରନ୍ତୁ ନିଯୁତଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ ।। ୩୯.

ଦଶ ହଜାର ହଜାରକୁ ଆସସହସ୍ର ବୋଲାଯାଏ; ଏକ ଲକ୍ଷ ହଜାରକୁ ନିୟୁତ ବୋଲି ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି।

ତଥା ଶତସହସ୍ରାଣାମର୍ବୁଦଂ କୋଟିରୁଚ୍ଯତେ। ଅର୍ବୁଦଂ ଦଶକୋଟ୍ଯସ୍ତୁ ହ୍ଯବ୍ଜଂ କୋଟିଶତଂ ଵିଦୁଃ ।। ୩୯.

ଏହିପରି, ଏକ ଲକ୍ଷ ହଜାରକୁ ଅର୍ବୁଦ ବୋଲାଯାଏ, ଦଶ କୋଟିକୁ କୋଟି ବୋଲନ୍ତି; ଦଶ ଅର୍ବୁଦକୁ ଅବ୍ଜ, ଏବଂ ଶତ କୋଟିକୁ ଏହି ନାମରେ ଜଣାଯାଏ।

ସହସ୍ରମପି କୋଟୀନାଂ ଖର୍ଵମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ। ଦଶକୋଟିସହସ୍ରାଣି ନିଖର୍ଵମିତି ତଂ ଵିଦୁଃ ।। ୩୯.

ହଜାର କୋଟିକୁ ଖର୍ବ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି; ଦଶ ହଜାର କୋଟିକୁ ନିଖର୍ବ ବୋଲି ତାଙ୍କର ମତ।

ଶତଂ କୋଟିସହସ୍ରାଣାଂ ସଙ୍କୁରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ। କୋଟି ସହସ୍ର ସ୍ରାଣାଂ କୋଟୀନାଂ ଦଶଧା ପୁନଃ। ଗୁଣିତାନି ସମୁଦ୍ରଂ ଵୈ ପ୍ରାହୁଃ ସଂଖ୍ଯାଵିଦୋ ଜନାଃ ।। ୩୯.

ଶତ ହଜାର କୋଟିକୁ ଶଙ୍କୁ ବୋଲାଯାଏ; ହଜାର କୋଟି ଏବଂ ତାହାର ଦଶଗୁଣ କରିଲେ, ଏହାକୁ ସମୁଦ୍ର ବୋଲି ସଂଖ୍ୟା ଜଣା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି।

କୋଟୀନାଂ ସହସ୍ରମଯୁତମିତ୍ଯଯଂ ମଧ୍ଯ ଉଚ୍ଯତେ। କୋଟି ସହସ୍ର ନିଯୁତା ସ ଚାନ୍ତ ଇତି ସଂଜ୍ଞିତଃ ।। ୩୯.

ହଜାର କୋଟି ଓ ଏକ ଅୟୁତକୁ ମଧ୍ୟମ ବୋଲାଯାଏ; ଏକ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଓ ଏକ ନିୟୁତକୁ ଅନ୍ତ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ।

କୋଟିକୋଟିସହସ୍ରାଣିଂ ପରାର୍ଦ୍ଧ ଇତି କୀର୍ତ୍ଯତେ । ପରାର୍ଦ୍ଧଦ୍ଵିଗୁଣଞ୍ଚାପି ପରମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ ।। ୩୯.

ଶତ ହଜାର କୋଟିକୁ ପରାର୍ଦ୍ଧ ବୋଲାଯାଏ; ଦୁଇ ପରାର୍ଦ୍ଧକୁ ପରମ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।

ଶତମାହୁଃ ପରିଦୃଢଂ ସହସ୍ରଂ ପରିପଦ୍ମକମ୍। ଵିଜ୍ଞେଯମଯୁତଂ ତସ୍ମାନ୍ନିଯୁତଂ ପ୍ରଯୁତଂ ତତଃ ।। ୩୯.

ଶତକୁ ପରିଦୃଢ ବୋଲନ୍ତି, ହଜାରକୁ ପରିପଦ୍ମ; ତାହାଠାରୁ ଅୟୁତ ଜଣାଯାଏ, ପରେ ନିୟୁତ, ତାପରେ ପ୍ରୟୁତ।

ଅର୍ବୁଦଂ ନିର୍ବୁଦଞ୍ଚୈଵ ଖର୍ବୁଦଞ୍ଚ ତତଃ ସ୍ମୃତମ୍। ଖର୍ଵଞ୍ଚୈଵ ନିଖର୍ଵଞ୍ଚ ଶଙ୍କୁଃ ପଦ୍ମଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୯.

ଅର୍ବୁଦ, ନିର୍ବୁଦ, ଖର୍ବୁଦ, ପରେ ଖର୍ବ, ନିଖର୍ବ, ଶଙ୍କୁ, ପଦ୍ମ — ଏହିପରି।

ସମୁଦ୍ରଂ ମଧ୍ଯମଞ୍ଚୈଵ ପରାର୍ଦ୍ଧମପରଂ ତତଃ। ଏଵମଷ୍ଟାଦଶୈତାନି ସ୍ଥାନାନି ଗଣନାଵିଧୌ ।। ୩୯.

ସମୁଦ୍ର, ମଧ୍ୟମ, ପରାର୍ଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ଏଭଳି ଏଠି ଅଠରଟି ନାମ ଗଣନାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ଶତାନୀତି ଵିଜାନୀଯାତ୍ ସଂଜ୍ଞିତାନି ମହର୍ଷିଭିଃ। କଲ୍ପସଂଖ୍ଯା ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ପରାର୍ଦ୍ଧଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୩୯.

ଏହି ଶତଗୁଡ଼ିକୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିବା; ପରାର୍ଦ୍ଧକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଳ୍ପର ସଂଖ୍ୟା ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।

ତାଵଚ୍ଛେଷୋଽପି କାଲୋଽସ୍ଯ ତସ୍ଯାନ୍ତେ ପ୍ରତିସୃଜ୍ଯତେ। ପର ଏଷ ପରାର୍ଦ୍ଧଞ୍ଚ ସଂଖ୍ଯାତଃ ସଂଖ୍ଯଯା ମଯା ।। ୩୯.

ଏତେ ଅଂଶ ତାଙ୍କର ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟ; ତାହାର ଶେଷରେ ପ୍ରଳୟ ହୁଏ। ଏହା ହେଉଛି ପରା ଓ ପରାର୍ଦ୍ଧ, ମୁଁ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲି।

ଯସ୍ମାଦସ୍ଯ ପରଂ ଵୀର୍ଯଂ ପରମାଯୁଃ ପରନ୍ତପଃ। ପରା ଶକ୍ତିଃ ପରୋ ଧର୍ମ୍ମଃ ପରା ଵିଦ୍ଯା ପରା ଧୃତିଃ ।। ୩୯.

ଯେହেতୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧୃତି ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।

ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଞାନଂ ପରମୈଶ୍ଵର୍ଯମେଵ ଚ। ତସ୍ମାତ୍ପରତରଂ ଭୂତଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନ୍ଯନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୩୯.

ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସନ ତାଙ୍କର। ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।

ପରେ ସ୍ଥିତୋ ହ୍ଯେଷ ପରଃ ସର୍ଵାର୍ଥେଷୁ ତତଃ ପରଃ। ସଂଖ୍ଯାତସ୍ତୁ ପରୋ ବ୍ରହ୍ମା ତସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧଂ ତୁ ପରାର୍ଦ୍ଧତା ।। ୩୯.

ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏହିପରି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପରେ। ସଂଖ୍ୟାରେ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧକୁ 'ପରାର୍ଦ୍ଧ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସଂଖ୍ଯେଯଂ ଚାପ୍ଯସଂଖ୍ଯେଯଂ ସତତଂ ଚାପି ତଂ ତ୍ରିକମ୍। ସଂଖ୍ଯେଯଂ ସଂଖ୍ଯଯା ଦୃଷ୍ଟମପାରାର୍ଦ୍ଧାଦ୍ଵିଭାଷ୍ଯତେ ।। ୩୯.

ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଗଣନୀୟ ଓ ଅଗଣନୀୟ ଦୁହେଁ, ଏହି ତ୍ରୟ ସଦା ଏଭଳି। ଯାହା ଗଣନୀୟ, ସେଠାରେ ଗଣନା ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ପରାର୍ଦ୍ଧ ଠାରୁ ଅଧିକ, ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ।

ରାଶୌ ଦୃଷ୍ଟେ ନ ସଂଖ୍ଯାସ୍ତି ତଦସଂଖ୍ଯସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍। ଆନନ୍ତ୍ଯଂ ସିକତାଖ୍ଯେଷୁ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣମ୍ ।। ୩୯.

ଏକ ଢେର ଦେଖିଲେ ଗଣନା ହୁଏ ନାହିଁ, ଏହା ଅଗଣନୀୟର ଚିହ୍ନ। ଅନନ୍ତତା ବାଳୁକା ଦାଣାରେ ଦେଖାଯାଏ, ପାଞ୍ଚଟି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ।

ଈଶ୍ଵରୈସ୍ତତ୍ପ୍ରସଂଖ୍ଯାତଂ ଶୁଦ୍ଧତ୍ଵାଦ୍ଦିଵ୍ଯଦୃଷ୍ଟିଭିଃ। ଏଵଂ ଜ୍ଞାନପ୍ରତିଷ୍ଠତ୍ଵାତ୍ ସର୍ଵ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମାନୁପଶ୍ଯତି ।। ୩୯.

ଈଶ୍ୱରମାନେ ଏହାକୁ ଶୁଦ୍ଧତା ଓ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଗଣନା କରିଛନ୍ତି। ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ନିଶ୍ଚିତ ହେବାରୁ ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି।