ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତଦୁକ୍ତମୃଷିଭିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲୋକାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍। ସୂତଃ ପୌରାଣିକୋ ଵାକ୍ଯଂ ଵିନଯେନେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୯.

ଋଷିମାନେ ଯେ କଥା କହିଲେ, ଏହା ଶୁଣି ସୂତ, ଲୋକର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପୁରାଣ ବିଶେଷଜ୍ଞ, ବିନୟରେ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।

ତତଃ ପ୍ରାପ୍ଯନ୍ତ ତେ ସର୍ଵ୍ଵେ ଶୁଦ୍ଧିଶୁଦ୍ଧତମାଶ୍ଚ ଯେ। ଆଭୂତ ସଂପ୍ଲଵାସ୍ତତ୍ର ଦଶ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତେଜନାଃ ।। ୩୯.

ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅତି ଶୁଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ, ଭୂତମାନଙ୍କର ଦ୍ୱନ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେଠି ରହିଥାନ୍ତି; ଏଠି ଦଶଜଣ ଏପରି ଲୋକ ଅଛନ୍ତି।

ସର୍ଵେ ସୂକ୍ଷ୍ମଶରୀରାସ୍ତେ ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଘନମୂର୍ତ୍ତଯଃ। ସ୍ଥିତଲୋକାସ୍ଥିତତ୍ଵାଚ୍ଚ ତେଷାଂ ଭୂତଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୩୯.

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୃଢ଼ ଆକୃତି ରଖିଥିବା; ତାଙ୍କର ଲୋକ ସ୍ଥିର ଥିବାରୁ, ଭୂତ ରୂପ ନାହିଁ।

ଊଚୁଃ ସନତ୍କୁମାରାଦ୍ଯାଃ ସିଦ୍ଧାସ୍ତେ ଥୋଗଧର୍ମିଣଃ। ଖ୍ଯାତିଂ ନୈମିତ୍ତିକୀଂ ତେଷାଂ ପର୍ଯ୍ଯାଯେ ସମୁପସ୍ଥିତେ ।। ୩୯.

ସନତ୍କୁମାର ଓ ଅନ୍ୟ ଶିଦ୍ଧ ଯୋଗୀମାନେ କହିଲେ; ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

ସ୍ଥାନତ୍ଯାଗେ ମନଶ୍ଚାପି ଯୁଗପତ୍ସଂପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ। ଊଚୁଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ତଦାନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ଵୈରାଜାଞ୍ଛୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧଯଃ ।। ୩୯.

ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ମନ ଏକାସାଥି ଚଳିଥାଏ; ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ବୈରାଜମାନେ ପରସ୍ପର କଥା ହୁଅନ୍ତି।

ଏଵମେଵ ମହାଭାଗାଃ ପ୍ରଣଵଂ ସମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ହ। ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତାନସ୍ତନ୍ନଃ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୯.

ଏହିପରି, ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ, ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ହେବ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତଦା ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତେ ଵ୍ଯଵସାଯିନଃ। ଯୋଜଯିତ୍ଵା ତଦା ସର୍ଵ୍ଵେ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଯୋଗଧର୍ମ୍ମିଣଃ ।। ୩୯.

ଏପରି କହି, ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମା ଦିନର ଶେଷରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଯୋଗ ଧର୍ମରେ ଲଗି ରହନ୍ତି।

ତତ୍ରୈଵ ସମ୍ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ଶାନ୍ତା ଦୀପାର୍ଚିଷୋ ଯଥା। ବ୍ରହ୍ମକାଯମଵର୍ତ୍ତନ୍ତ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ ।।. ୩୯.

ସେଠି, ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଦୀପର ଶିଖା ପରି ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ଦେହକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପୁନଃ ଫେରିବା ଅତି କଷ୍ଟ।

ଲୋକଂ ତଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ସର୍ଵ୍ଵେ ତେ ଭାଵନାମଯମ୍। ଆନନ୍ଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ହ୍ଯମୃତତ୍ଵାଯ ତେ ଗତାଃ ।। ୩୯.

ସେ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ଧ୍ୟାନର ମୂର୍ତ୍ତି ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାର ଆନନ୍ଦକୁ ପାଇ, ଅମୃତତ୍ୱକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରନ୍ତି।

ଵୈରାଜେଭ୍ଯସ୍ତଥୈଵୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵମନ୍ତରେ ଷଡ୍ଗୁଣେ ତତଃ। ବ୍ରହ୍ମଲୋକଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ପୁରୋହିତଃ ।। ୩୯.

ବୈରାଜମାନଙ୍କ ଉପରେ, ଛଅ ଗୁଣର ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଧାନ।

ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରଣଵାତ୍ମାନୋ ବୁଦ୍ଧଶୁଦ୍ଧତପାସ୍ତଥା। ଆନନ୍ଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରାପ୍ଯାମୃତତ୍ଵଞ୍ଚ ଭଜନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତେ ପ୍ରଣବ ରୂପୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ତପସ୍ୱୀ; ବ୍ରହ୍ମାର ଆନନ୍ଦକୁ ପାଇ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅମୃତତ୍ୱର ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।

ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୈସ୍ତେ ନାଭିଭୂଯନ୍ତେ ଭାଵତ୍ରଯଵିଵର୍ଜ୍ଜିତାଃ। ଆଧିପତ୍ଯଂ ଵିନା ତୁଲ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତେ ମହୌଜସଃ ।। ୩୯.

ସେମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅପରାଜିତ, ତିନି ପ୍ରକାର ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ; ଅଧିପତି ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ପ୍ରଭାଵଵିଜଯୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯସ୍ଥିତିଵୈରାଗ୍ଯଦର୍ଶନୈଃ। ତେବ୍ରହ୍ମଲୌକିକାଃ ସର୍ଵେ ଗତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଵର୍ତ୍ତନୀମ୍ ।। ୩୯.

ପ୍ରଭାବ, ବିଜୟ, ଶାସନ, ସ୍ଥିରତା, ବିରାଗ ଓ ଜ୍ଞାନର ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକର ସମସ୍ତେ ଏକ ବିଶେଷ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ ଦେଵୈଶ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରତିସଞ୍ଚରେ। ତପସୋଽନ୍ତେ କ୍ରିଯାତ୍ମାନୋ ବୁଦ୍ଧାଵସ୍ଥା ମନୀଷିଣଃ। ଅଵ୍ଯକ୍ତେ ସଂପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ସର୍ଵେ ତେ କ୍ଷଣଦର୍ଶିନଃ ।। ୩୯.

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବମାନେ ସହିତ, ବିଗ୍ରହ ଆସିଲେ, ତପସ୍ୟାର ଶେଷରେ, କ୍ରିୟା ରୂପୀ, ଜ୍ଞାନ ଅବସ୍ଥା ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ଅପରିଚିତରେ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେତଦମୃତଂ ଶୁକ୍ରଂ ନିତ୍ଯମକ୍ଷଯମଵ୍ଯଯମ୍। ଦେଵର୍ଷଯୋ ବ୍ରହ୍ମସତ୍ରଂ ସନାତନମୁପାସତେ ।। ୩୯.

ଏହି ଅମୃତ, ଶୁଦ୍ଧ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଦେବ ଋଷିମାନେ ଚିର ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ଅପୁନର୍ମାର୍ଗଗାଦୀନାଂ ତେଷାଂ ଚୈଵୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସାମ୍ । କର୍ମାଭ୍ଯାସକୃତା ଶୁଦ୍ଧିର୍ଵେଦାନ୍ତେଷୂପଲକ୍ଷ୍ଯତେ ।। ୩୯.

ଯେମାନେ ପୁନିଥରେ ଏହି ପଥକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ଯେମାନେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ ବୋଲି ବେଦାନ୍ତରେ ଦେଖାଯାଏ।

ତତ୍ର ତେଽଭ୍ଯାସିନୋ ଯୁକ୍ତାଃ ପରାଂ କାଷ୍ଠାମୁପାସତେ। ହିତ୍ଵା ଶରୀରଂ ପାପ୍ମାନମମୃତତ୍ଵାଯ ତେ ଗତାଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ଯେମାନେ ଅଭ୍ୟାସରେ ଅଟୁଟ ଓ ନିୟମିତ, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଦେହ ଓ ପାପକୁ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ଵୀତରାଗା ଜିତକ୍ରୋଧାଃ ନିର୍ମୋହାଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ। ଶାନ୍ତାଃ ପ୍ରଣିହିତାତ୍ମାନୋ ଦଯାଵନ୍ତୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ।। ୩୯.

ଯେମାନେ ରାଗରୁ ମୁକ୍ତ, କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ମୋହ ନାହିଁ, ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି, ଶାନ୍ତ, ଆତ୍ମାରେ ଲଗ୍ନ, ଦୟାଳୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଛନ୍ତି।

ନିଃସଙ୍ଗାଃ ଶୁଚଯଶ୍ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମସାଯୁଜ୍ଯଗାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଅକାମଯୁକ୍ତୈର୍ଯେ ଵୀରାସ୍ତପୋଭିର୍ଦ୍ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷାଃ। ତେଷାମଭ୍ରଂଶିନୋ ଲୋକା ଅପ୍ରମେଯସୁଖାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୯.

ଯେମାନେ ନିଷ୍ପୃହ ଓ ପବିତ୍ର, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ସାଯୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ; ଯେମାନେ ଅଭିଲାଷା ନାହିଁ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାପ ଦହିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅପାର ସୁଖ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ଏତଦ୍ବ୍ରହ୍ମପଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପରମଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଭାସ୍ଵରମ୍। ଗତ୍ଵା ନ ଯତ୍ର ଶୋଚନ୍ତି ହ୍ଯମରା ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ ।। ୩୯.

ଏହା ହେଉଛି ଦିବ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମପଦ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଅମରମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ରହି, ଦୁଃଖ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। କସ୍ମାଦେଷ ପରାର୍ଦ୍ଧଶ୍ଚ କଶ୍ଚୈଷ ପର ଉଚ୍ଯତେ। ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମସ୍ତନ୍ନୋ ନିଗଦ ସତ୍ତମ ।। ୩୯.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଏହି ପରାର୍ଦ୍ଧ କାହିଁକି, ଏହାକୁ କଣ ପରା ବୋଲାଯାଏ? ଆମେ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଦୟାକରି ଆମକୁ କହନ୍ତୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ମେ ପରାର୍ଦ୍ଧଞ୍ଚ ପରିସଂଖ୍ଯାଂ ପରସ୍ଯ ଚ। ଏଵଂ ଦଶ ଶତଞ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଞ୍ଚୈଵ ସଙ୍ଖ୍ଯଯା ।। ୩୯.

ସୂତ କହିଲେ: ମୋ ପାଖରୁ ପରାର୍ଦ୍ଧ ଓ ପରାର ସଂଖ୍ୟା ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ; ଏଭଳି, ଦଶ, ଶତ, ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ।

ଵିଜ୍ଞେଯମାସହସ୍ରନ୍ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଦଶାଯୁତମ୍। ଏକଂ ଶତସହସ୍ରନ୍ତୁ ନିଯୁତଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ ।। ୩୯.

ଦଶ ହଜାର ହଜାରକୁ ଆସସହସ୍ର ବୋଲାଯାଏ; ଏକ ଲକ୍ଷ ହଜାରକୁ ନିୟୁତ ବୋଲି ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି।

ତଥା ଶତସହସ୍ରାଣାମର୍ବୁଦଂ କୋଟିରୁଚ୍ଯତେ। ଅର୍ବୁଦଂ ଦଶକୋଟ୍ଯସ୍ତୁ ହ୍ଯବ୍ଜଂ କୋଟିଶତଂ ଵିଦୁଃ ।। ୩୯.

ଏହିପରି, ଏକ ଲକ୍ଷ ହଜାରକୁ ଅର୍ବୁଦ ବୋଲାଯାଏ, ଦଶ କୋଟିକୁ କୋଟି ବୋଲନ୍ତି; ଦଶ ଅର୍ବୁଦକୁ ଅବ୍ଜ, ଏବଂ ଶତ କୋଟିକୁ ଏହି ନାମରେ ଜଣାଯାଏ।

ସହସ୍ରମପି କୋଟୀନାଂ ଖର୍ଵମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ। ଦଶକୋଟିସହସ୍ରାଣି ନିଖର୍ଵମିତି ତଂ ଵିଦୁଃ ।। ୩୯.

ହଜାର କୋଟିକୁ ଖର୍ବ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି; ଦଶ ହଜାର କୋଟିକୁ ନିଖର୍ବ ବୋଲି ତାଙ୍କର ମତ।

ଶତଂ କୋଟିସହସ୍ରାଣାଂ ସଙ୍କୁରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ। କୋଟି ସହସ୍ର ସ୍ରାଣାଂ କୋଟୀନାଂ ଦଶଧା ପୁନଃ। ଗୁଣିତାନି ସମୁଦ୍ରଂ ଵୈ ପ୍ରାହୁଃ ସଂଖ୍ଯାଵିଦୋ ଜନାଃ ।। ୩୯.

ଶତ ହଜାର କୋଟିକୁ ଶଙ୍କୁ ବୋଲାଯାଏ; ହଜାର କୋଟି ଏବଂ ତାହାର ଦଶଗୁଣ କରିଲେ, ଏହାକୁ ସମୁଦ୍ର ବୋଲି ସଂଖ୍ୟା ଜଣା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି।

କୋଟୀନାଂ ସହସ୍ରମଯୁତମିତ୍ଯଯଂ ମଧ୍ଯ ଉଚ୍ଯତେ। କୋଟି ସହସ୍ର ନିଯୁତା ସ ଚାନ୍ତ ଇତି ସଂଜ୍ଞିତଃ ।। ୩୯.

ହଜାର କୋଟି ଓ ଏକ ଅୟୁତକୁ ମଧ୍ୟମ ବୋଲାଯାଏ; ଏକ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଓ ଏକ ନିୟୁତକୁ ଅନ୍ତ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ।

କୋଟିକୋଟିସହସ୍ରାଣିଂ ପରାର୍ଦ୍ଧ ଇତି କୀର୍ତ୍ଯତେ । ପରାର୍ଦ୍ଧଦ୍ଵିଗୁଣଞ୍ଚାପି ପରମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ ।। ୩୯.

ଶତ ହଜାର କୋଟିକୁ ପରାର୍ଦ୍ଧ ବୋଲାଯାଏ; ଦୁଇ ପରାର୍ଦ୍ଧକୁ ପରମ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।

ଶତମାହୁଃ ପରିଦୃଢଂ ସହସ୍ରଂ ପରିପଦ୍ମକମ୍। ଵିଜ୍ଞେଯମଯୁତଂ ତସ୍ମାନ୍ନିଯୁତଂ ପ୍ରଯୁତଂ ତତଃ ।। ୩୯.

ଶତକୁ ପରିଦୃଢ ବୋଲନ୍ତି, ହଜାରକୁ ପରିପଦ୍ମ; ତାହାଠାରୁ ଅୟୁତ ଜଣାଯାଏ, ପରେ ନିୟୁତ, ତାପରେ ପ୍ରୟୁତ।