ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

କଲ୍ପଦାହପ୍ରଦୀପ୍ତେଷୁ ତଦା କାଲେଷୁ ତେଷୁ ଵୈ। ଭୂରା ଦିଷୁ ମହାନ୍ତେଷୁ ଭୃଶଂ ଵ୍ଯାପ୍ତେଷ୍ଵଥାଗ୍ନିନା ।। ୩୯.

ଯେତେବେଳେ କଳ୍ପର ଶେଷର ଅଗ୍ନି ଦହିଉଠେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ବଡ଼ ଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ, ଭୂମି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରଚୁର ଭାବରେ ଆବୃତ ହୁଏ।

ଶିଖା ସଂଵର୍ତ୍ତକା ଜ୍ଞେଯା ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ସଦା ଜନାଃ। ଯାମାଦଯୋ ଗଣାଃ ସର୍ଵେ ମହର୍ଲୋକନିଵାସିନଃ ।। ୩୯.

ସଂବର୍ତ୍ତକ ନାମକ ଅଗ୍ନିଶିଖାକୁ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ଯମ ଆଦି ସମସ୍ତ ଗଣ, ମହର୍ଲୋକର ଅବସ୍ଥିତି ଥିବା ସମସ୍ତ ଜଣ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।

ମହର୍ଲୋକେଷୁ ଦୀପ୍ତେଷୁ ଜନମେଵାଶ୍ରଯନ୍ତି ତେ। ସର୍ଵେ ସୂକ୍ଷ୍ମଶରୀରାସ୍ତେ ତତ୍ରସ୍ଥାସ୍ତୁ ଭଵନ୍ତି ତେ ।। ୩୯.

ମହର୍ଲୋକ ଜଳିଉଠିଲେ, ସେମାନେ ଜନ ଲୋକକୁ ଅଶ୍ରୟ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଥିବା ଜଣେ, ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।

ତେଷାଂ ତେ ତୁଲ୍ଯସାମର୍ଥ୍ଯାସ୍ତୁଲ୍ଯମୂର୍ତ୍ତିଧରାସ୍ତଥା । ଜନ ଲୋକେ ଵିଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଯାଵତ୍ସଂପ୍ଲଵତେ ଜଗତ୍ ।। ୩୯.

ସମାନ ଶକ୍ତି ଓ ଦେହ ଥିବା ସେମାନେ, ଜନ ଲୋକରେ ଯେତେବେଳେ ଜଗତ ଲୟ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥାନ୍ତି।

ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାନ୍ତୁ ରଜନ୍ଯାଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵ୍ଯକ୍ତଯୋନିନଃ। ଅହରାଦୌ ପ୍ରସୂଯନ୍ତେ ପୂର୍ଵଵତ୍କ୍ରମଶାସ୍ତ୍ଵିହ ।। ୩୯.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଦୃଶ୍ୟ ଉତ୍ପତ୍ତି ନିଶା ଶେଷ ହେଲେ, ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ, ପୂର୍ବର ପରି ଏଠାରେ ପ୍ରତିକ୍ରମାନୁସାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵାଦଯଃ ସର୍ଵେ ମରୀଚ୍ଯନ୍ତାସ୍ତୁ ସାଧକାଃ। ଦେଵାସ୍ତେ ଵୈ ପୁନସ୍ତେଷାଂ ଜାଯନ୍ତେ ନିଧନେଷ୍ଵିହ ।। ୩୯.

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଆଦି ମରୀଚି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ସାଧକ ଓ ଦେବତାମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏଠାରେ ପୁନଃ ନିଧନ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଯାମାଦଯଃ କ୍ରମେଣୈଵ କନିଷ୍ଠାଦ୍ଯାଃ ପ୍ରଜାପତେଃ। ପୂର୍ଵଂ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରସୂଯନ୍ତେ ପଶ୍ଚିମେ ପଶ୍ଚଚିମାସ୍ତଥା। ଦେଵାନ୍ଵଯେ ଦେଵତା ହି ସପ୍ତ ସମ୍ଭୂତଯଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଵ୍ଯତୀତାଃ କଲ୍ଯଜାସ୍ତେଷାଂ ତିସ୍ରଃ ଶିଷ୍ଟାସ୍ତଥା ପରେ ।। ୩୯.

ଯମ ଆଦି ଗଣ, କ୍ରମରେ କନିଷ୍ଠ ଆରମ୍ଭରୁ ପୂର୍ବରେ ପୂର୍ବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ପରେ ପରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଆସନ୍ତି; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସାତି ଦେବତା ପିଢି ମନେ ରଖାଯାଇଛି; ଏହାରୁ କଳିଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେ ଶେଷ ହୋଇଗଲେ, ତିନିଟି ପିଢି ଆଗକୁ ରହିଛି।

ଆଵର୍ତ୍ତମାନା ଦେଵାସ୍ତେ କ୍ରମେଣୈତେ ନ ସର୍ଵ୍ଵଶଃ। ଗତ୍ଵା ଜଵନ୍ତଵୀଭାଵନ୍ଦଶକୃତ୍ଵଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୩୯.

ଏହି ଦେବମାନେ କ୍ରମରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ନୁହଁ; ଜବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦଶବାର ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପୁନଃ ପୁନଃ ଫେରନ୍ତି।

ତତସ୍ତେ ଵୈ ଗଣାଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭାଵେଷ୍ଵନିତ୍ଯତାମ୍। ଭାଵିନୋଽର୍ଥସ୍ଯ ଚ ବଲାତ୍ ପୁଣ୍ଯାଖ୍ଯାତିବଲେନ ଚ ।। ୩୯.

ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖି, ପୁଣ୍ୟ ନାମକ ଶକ୍ତି ଓ ଆଗକୁ ଆସିବା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା,

ନିଵୃତ୍ତଵୃତ୍ତଯଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵସ୍ଥାଃ ସୁମନସସ୍ତଥା। ଵୈରାଜେ ତୂପପଦ୍ଯନ୍ତେ ଲୋକମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତଜ୍ଜନମ୍ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତେ ନିବୃତ୍ତ କ୍ରିୟା, ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ଭଲ ମନ ଥିବା, ତଜ୍ଜନ ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି, ବୈରାଜ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ତତୋଽନ୍ଯେନୈଵ କାଲେନ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ। କଥନାଚ୍ଚୈଵ ଧର୍ମସ୍ଯ ତେଷାଂ ତେ ଜଜ୍ଞିରେଽନ୍ଵଯେ ।। ୩୯.

ତାପରେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ସମୟରେ, ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଧର୍ମର କଥା ଦ୍ୱାରା, ସେମାନଙ୍କ ପିଢିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଈହୋତ୍ପନ୍ନାସ୍ତତସ୍ତେ ଵୈ ସ୍ଥାନା ଆପୂରଯନ୍ତ୍ଯୁତ। ଦେଵତ୍ଵେ ଚ ଋଷିତ୍ଵେ ଚ ମନୁଷ୍ଯନ୍ଵେ ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୯.

ତାପରେ, ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେ, ଦେବତା, ଋଷି ଓ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତି।

ଏଵଂ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଦଶକୃତ୍ଵୋ ନିଵର୍ତ୍ତ୍ଯ ଵୈ। ଵୈରାଜେଷୂପପନ୍ନାସ୍ତେ ଦଶ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯୁପପ୍ଲଵାନ୍ ।। ୩୯.

ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ, ଦଶବାର ଫେରି, ବୈରାଜ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଦଶ ଉପପ୍ଲବ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହନ୍ତି।

ପୂର୍ଣେ ପୂର୍ଣେ ତତଃ କଲ୍ପେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଵୈରାଜକେ ପୁନଃ। ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ଵିଵର୍ତ୍ତଂତେ ପୂର୍ଵ୍ଵପୂର୍ଵ୍ଵକ୍ରମେଣ ତୁ ।। ୩୯.

ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ବୈରାଜ ଲୋକରେ ରହି, ପୁନଃ ପୂର୍ବପରି କ୍ରମରେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲନ୍ତି।

ଏତସ୍ମିନ୍ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ତୁ କଲ୍ପେ ଵୈରାଜକେ ଗତେ। ଵୈରାଜଂ ପୁନରପ୍ଯେକେ କଲ୍ପସ୍ଥାନମକଲ୍ପଯନ୍ ।। ୩୯.

ଏହି ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ବୈରାଜ କଳ୍ପ ଶେଷ ହେଲେ, କିଛି ଜଣେ ପୁନଃ ବୈରାଜକୁ କଳ୍ପର ସ୍ଥାନ ଭାବେ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି।

ଏଵଂ ପୂର୍ଵ୍ଵାନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଗତେନ ଵୈ। ଏଵଂ ତେଷୁ ଵ୍ଯତୀତେଷୁ ତପସା ପରିକଲ୍ପିତେ। ଵୈରାଜେ ତୂପପଦ୍ଯନ୍ତେ ଦଶକୃତ୍ଵୋ ନିଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୩୯.

ଏଭଳି, ପୂର୍ବପରି କ୍ରମରେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଏବଂ ଏହି ମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିତ, ବୈରାଜ ଲୋକରେ ଦଶବାର ଫେରି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଏଵଂ ଦେଵଯୁଗାନୀହ ଵ୍ଯତୀତାନି ସହସ୍ରଶଃ। ନିଧନଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ତୁ ଗତାନାମୃଷିଭିଃ ସହ ।। ୩୯.

ଏଭଳି, ଏଠାରେ ହଜାର ଦେବ ଯୁଗ ଶେଷ ହୋଇଛି, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକର ନିଧନକୁ ଯାଇଥିବା ଋଷିମାନେ ସହ।

ସୂତ ଉଵାଚ।. ନ ଶକ୍ଯମାନୁପୂର୍ଵେଣ ତେଷାଂ ଵକ୍ତୁଂ ପ୍ରଵିସ୍ତରମ୍। ଅନାଦିତ୍ଵାଚ୍ଚ କାଲସ୍ଯ ହ୍ଯସଂ ଖ୍ଯାନାଚ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଏଵମେଵ ନ ସନ୍ଦେହୋ ଯଥାଵତ୍କଥିତଂ ମଯା ।। ୩୯.

ସୂତ କହିଲେ — ସମୟର ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, ଏବଂ ସବୁ କଥା ଅପରିଚିତ ଅଟୁଟ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଯେ କଥା କହିଛି, ଏହି ଭଳି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ହେଉଛି।

ତଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଵାକ୍ଯାର୍ଥମୃଷଯଃ ସଂଶଯାନ୍ଵିତାଃ। ସୂତମାହୁଃ ପୁରାଣଜ୍ଞଂ ଵ୍ଯାସଶିଷ୍ଯଂ ମହା ମତିମ୍ ।। ୩୯.

ସୂତଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ ସନ୍ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ପୁରାଣ ଜ୍ଞ ସୂତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। ଵୈରାଜାସ୍ତେ ଯଦାହାରା ଯତ୍ସତ୍ତ୍ଵାଶ୍ଚ ଯଦାଶ୍ରଯାଃ। ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚୈଵ ଯତ୍କାଲଂ ତନ୍ନୋ ବ୍ରୂହି ଯଥାତଥମ୍ ।। ୩୯.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ — ବୈରାଜମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ, ସ୍ୱଭାବ, ନିବାସ ଓ କେତେ ସମୟ ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ରହିଥାଏ, ଏହି ସବୁ ଏକଦମ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଆମକୁ କହ।

ତଦୁକ୍ତମୃଷିଭିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲୋକାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍। ସୂତଃ ପୌରାଣିକୋ ଵାକ୍ଯଂ ଵିନଯେନେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୯.

ଋଷିମାନେ ଯେ କଥା କହିଲେ, ଏହା ଶୁଣି ସୂତ, ଲୋକର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପୁରାଣ ବିଶେଷଜ୍ଞ, ବିନୟରେ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।

ତତଃ ପ୍ରାପ୍ଯନ୍ତ ତେ ସର୍ଵ୍ଵେ ଶୁଦ୍ଧିଶୁଦ୍ଧତମାଶ୍ଚ ଯେ। ଆଭୂତ ସଂପ୍ଲଵାସ୍ତତ୍ର ଦଶ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତେଜନାଃ ।। ୩୯.

ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅତି ଶୁଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ, ଭୂତମାନଙ୍କର ଦ୍ୱନ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେଠି ରହିଥାନ୍ତି; ଏଠି ଦଶଜଣ ଏପରି ଲୋକ ଅଛନ୍ତି।

ସର୍ଵେ ସୂକ୍ଷ୍ମଶରୀରାସ୍ତେ ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଘନମୂର୍ତ୍ତଯଃ। ସ୍ଥିତଲୋକାସ୍ଥିତତ୍ଵାଚ୍ଚ ତେଷାଂ ଭୂତଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୩୯.

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୃଢ଼ ଆକୃତି ରଖିଥିବା; ତାଙ୍କର ଲୋକ ସ୍ଥିର ଥିବାରୁ, ଭୂତ ରୂପ ନାହିଁ।

ଊଚୁଃ ସନତ୍କୁମାରାଦ୍ଯାଃ ସିଦ୍ଧାସ୍ତେ ଥୋଗଧର୍ମିଣଃ। ଖ୍ଯାତିଂ ନୈମିତ୍ତିକୀଂ ତେଷାଂ ପର୍ଯ୍ଯାଯେ ସମୁପସ୍ଥିତେ ।। ୩୯.

ସନତ୍କୁମାର ଓ ଅନ୍ୟ ଶିଦ୍ଧ ଯୋଗୀମାନେ କହିଲେ; ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

ସ୍ଥାନତ୍ଯାଗେ ମନଶ୍ଚାପି ଯୁଗପତ୍ସଂପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ। ଊଚୁଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ତଦାନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ଵୈରାଜାଞ୍ଛୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧଯଃ ।। ୩୯.

ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ମନ ଏକାସାଥି ଚଳିଥାଏ; ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ବୈରାଜମାନେ ପରସ୍ପର କଥା ହୁଅନ୍ତି।

ଏଵମେଵ ମହାଭାଗାଃ ପ୍ରଣଵଂ ସମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ହ। ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତାନସ୍ତନ୍ନଃ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୯.

ଏହିପରି, ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ, ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ହେବ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତଦା ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତେ ଵ୍ଯଵସାଯିନଃ। ଯୋଜଯିତ୍ଵା ତଦା ସର୍ଵ୍ଵେ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଯୋଗଧର୍ମ୍ମିଣଃ ।। ୩୯.

ଏପରି କହି, ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମା ଦିନର ଶେଷରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଯୋଗ ଧର୍ମରେ ଲଗି ରହନ୍ତି।

ତତ୍ରୈଵ ସମ୍ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ଶାନ୍ତା ଦୀପାର୍ଚିଷୋ ଯଥା। ବ୍ରହ୍ମକାଯମଵର୍ତ୍ତନ୍ତ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ ।।. ୩୯.

ସେଠି, ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଦୀପର ଶିଖା ପରି ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ଦେହକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପୁନଃ ଫେରିବା ଅତି କଷ୍ଟ।

ଲୋକଂ ତଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ସର୍ଵ୍ଵେ ତେ ଭାଵନାମଯମ୍। ଆନନ୍ଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ହ୍ଯମୃତତ୍ଵାଯ ତେ ଗତାଃ ।। ୩୯.

ସେ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ଧ୍ୟାନର ମୂର୍ତ୍ତି ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାର ଆନନ୍ଦକୁ ପାଇ, ଅମୃତତ୍ୱକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରନ୍ତି।