ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵାଯୁରୁଵାଚ।। ଅସାଧାରଣଵୃତ୍ତୈସ୍ତୁ ହୁତଶେଷାଦିଭିର୍ଦ୍ଵିଜୈଃ। ଧର୍ମ୍ମଵୈଶେଷିକୈଶ୍ଚୈଵ ହ୍ଯାଚୂର୍ଣସୂକ୍ଷ୍ମଦର୍ଶିଭିଃ ।। ୩୯.

ବାୟୁ କହିଲେ: ଅସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯେପରି ହୋମ ପରେ ଥିବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କର୍ମ, ଦ୍ୱିଜମାନେ କରନ୍ତି, ଏବଂ ବିଶେଷ ଧର୍ମ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଲୋକମାନେ କରନ୍ତି।

ତେ ଦେଵୈଃ ସହ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ମହର୍ଲୋକନିଵାସିନଃ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୈତେ ମନଵଃ କୀର୍ତ୍ତିତାଃ କୀର୍ତ୍ତିଵର୍ଧନାଃ ।। ୩୯.

ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ମହର୍ଲୋକରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏହି ଚଉଦ ମନୁ, ଯେଉଁମାନେ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି, ବିବରଣ କରାଯାଇଛନ୍ତି।

ଅତୀତା ଵର୍ତ୍ତମାନାଶ୍ଚ ତଥୈଵାନାଗତାଶ୍ଚ ଯେ। ଋଷିଭି ର୍ଦୈଵତୈଶ୍ଚୈଵ ସହ ଗନ୍ଧର୍ଵରାକ୍ଷସୈଃ ।। ୩୯.

ଯେଉଁମାନେ ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ, ସେମାନେ ଋଷି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।

ସର୍ଵ୍ଵେ ହ୍ଯପି କ୍ରମାତୀତା ମହର୍ଲୋକଂ ସମାଶ୍ରିତାଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଵୈଶ୍ଯୈର୍ଧାର୍ମିକୈଃ ସହିତୈଃ ସୁରାଃ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତେ କ୍ରମେ ମହର୍ଲୋକକୁ ଯାଇଥିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଧାର୍ମିକ ଦେବତାମାନେ ସହିତ।

ସର୍ଵ୍ଵେ ହ୍ଯପି କ୍ରମାତୀତା ମହର୍ଲୋକଂ ସମାଶ୍ରିତାଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଵୈଶ୍ଯୈର୍ଧାର୍ମିକୈଃ ସହିତୈଃ ସୁରାଃ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତେ କ୍ରମେ ମହର୍ଲୋକକୁ ଯାଇଥିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଧାର୍ମିକ ଦେବତାମାନେ ସହିତ।

ତୈସ୍ତଥ୍ଯକାରିଭିର୍ଯୁକ୍ତୈଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵଦ୍ଭିରଦର୍ପିତୈଃ। ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଣାଂ ଧର୍ମ୍ମେଷୁ ଶ୍ରୌତସ୍ମାର୍ତ୍ତେଷୁ ସଂସ୍ଥିତୈଃ। ଵିନିଵୃତ୍ତାଧିକାରାସ୍ତେ ଯାଵନ୍ମନ୍ଵନ୍ତରକ୍ଷଯଃ ।। ୩୯.

ଏହିମାନେ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ଓ ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ, ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମର ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ଶ୍ରୌତ ଓ ସ୍ମାର୍ତ୍ତ ନୀତିରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।

.ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। ମହର୍ଲୋକେତି ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମାତରିଶ୍ଵଂସ୍ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ। ପ୍ରତିଲୋକେ ଚ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯମନେକୈଃ ସମଧିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୩୯.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ମହାବଳୀ ମାତରିଶ୍ୱା, ତୁମେ ମହର୍ଲୋକ ବିଷୟରେ କହିଛ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକରେ ଅନେକ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି ଓ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ଯାଵନ୍ତଶ୍ଚୈଵ ତେ ଲୋକା ଦହ୍ଯନ୍ତେ ଯେ ନ ତେପ୍ରଭୋ। ଏତନ୍ନଃ କଥଯ ପ୍ରୀତ୍ଯା ତ୍ଵଂ ହି ଵେତ୍ଥ ଯଥା ତଥମ୍ ।। ୩୯.

ଯେତେ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦହିଯାଉନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି କଥା ଆମକୁ ସ୍ନେହରେ କହ, କାରଣ ତୁମେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ସବୁ ଜାଣ।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ଵାଯୁର୍ମୁନିଭିର୍ଵିନଯାତ୍ମଭିଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵେନ ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ ।। ୩୯.

ଏପରି ନମ୍ର ମନ ଥିବା ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ, ବାୟୁ ସତ୍ୟ ଜାଣି, ମଧୁର କଥା କହିଲେ।

ଵାଯୁରୁଵାଚ।। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୈଵ ସ୍ଥାନାନି ଵର୍ଣିତାନି ମହର୍ଷିଭିଃ। ଲୋକାଖ୍ଯାନି ତୁ ଯାନି ସ୍ଯୁର୍ଯେଷୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ମାନଵାଃ ।। ୩୯.

ବାୟୁ କହିଲେ: ଚଉଦଟି ସ୍ଥାନ ମହାର୍ଷିମାନେ ବିବରଣ କରିଛନ୍ତି; ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବସନ୍ତି।

ସପ୍ତ ତେଷୁ କୃତାନ୍ଯାହୁରକୃତାନି ତୁ ସପ୍ତ ଵୈ। ଭୂରାଦଯସ୍ତୁ ସଙ୍ଖ୍ଯାତାଃ ସପ୍ତ ଲୋକାଃ କୃତାସ୍ତ୍ଵିହ ।। ୩୯.

ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସାତଟି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଆଉ ସାତଟି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇନାହିଁ। ଭୂ ଆଦି ସାତଟି ଲୋକ ଏଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।

ଅକୃତାନି ତୁ ସପ୍ତୈଵ ପ୍ରାକୃତାନି ତୁ ଯାନି ଵୈ। ସ୍ଥାନାନି ସ୍ଥାନିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ କୃତାନି ତୁ ନିବନ୍ଧନମ୍ ।। ୩୯.

ଯେ ସାତଟି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାକୃତିକ ଲୋକ। ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ନିବାସୀମାନେ ସହିତ ନିମିତ୍ତ ଭାବେ ରହିଛି।

ପୃଥିଵୀଂ ଚାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଚ ଦିଵ୍ଯଂ ଯଚ୍ଚ ମହଃ ସ୍ମୃତମ୍। ସ୍ଥାନାନ୍ଯେତାନି ଚତ୍ଵାରି ସ୍ମୃତାନ୍ଯାର୍ଣଵକାନି ଚ ।। ୩୯.

ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଯାହାକୁ 'ମହ' କୁହାଯାଏ—ଏହି ଚାରିଟି ସ୍ଥାନ ଓ ସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି।

କ୍ଷଯାତିଶଯଯୁକ୍ତାନି ତଥା ଯୁକ୍ତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯତେ। ଯାନି ନୈମିତ୍ତିକାନି ସ୍ଯୁସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ ।। ୩୯.

ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯେଉଁ ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ଏହାମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ସେଇ ନିମିତ୍ତମାତ୍ର ଲୋକ, ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଚଳ ରହିଥାନ୍ତି।

ଜନସ୍ତପଶ୍ଚ ସତ୍ଯଞ୍ଚ ସ୍ଥାନାନ୍ଯେତାନି ତ୍ରୀଣି ତୁ। ଐକାନ୍ତିକାନି ସତ୍ତ୍ଵାନି ତିଷ୍ଠନ୍ତୀହାପ୍ରସଂଯମାତ୍ ।। ୩୯.

ଜନ, ତପଃ ଓ ସତ୍ୟ—ଏହି ତିନିଟି ଲୋକ ସ୍ଥାୟୀ ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥାନ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ସେଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମ ଦ୍ୱାରା ଅବିଚଳ ରହନ୍ତି।

ଵ୍ଯକ୍ତାନି ତୁ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସ୍ଥାନାନ୍ଯେତାନି ସପ୍ତ ଵୈ। ଭୂର୍ଲୋକଃ ପ୍ରଥମସ୍ତେଷାଂ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ଭୁଵଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୯.

ଏବେ ମୁଁ ସେଇ ସପ୍ତ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କହିବି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ଭୂଲୋକ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଭୁଵର୍ଲୋକ।

ସ୍ଵସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଶ୍ଚତୁର୍ଥୋ ଵୈ ମହଃ ସ୍ମୃତଃ। ଜନସ୍ତୁ ପଞ୍ଚମୋ ଲୋକସ୍ତପଃ ଷଷ୍ଠୋ ଵିଭାଵ୍ଯତେ ।। ୩୯.

ତୃତୀୟ ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଲୋକ, ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ମହର୍ଲୋକ; ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ଜନଲୋକ, ଷଷ୍ଠ ହେଉଛି ତପୋଲୋକ।

ସତ୍ଯନ୍ତୁ ସପ୍ତମୋ ଲୋକୋ ନିରାଲୋକସ୍ତତଃ ପରମ୍। ଭୂରିତି ଵ୍ଯାହୃତେ ପୂର୍ଵଂ ଭୂର୍ଲୋକଶ୍ଚ ତତୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୯.

ସପ୍ତମ ହେଉଛି ସତ୍ୟଲୋକ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାଶ ଠାରୁ ଉପରେ; ପ୍ରଥମେ 'ଭୂଃ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଲା, ଏହିଠାରୁ ଭୂଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଭୁଵ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ତତୋଽଭଵତ୍। ତୃତୀଯଂ ସ୍ଵରିତୀତ୍ଯୁକ୍ତେ ଦିଵଂ ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ହ ।। ୩୯.

ଦ୍ୱିତୀୟ 'ଭୁଵଃ' ବୋଲି କୁହାଯାଇ, ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟାକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତୃତୀୟ 'ସ୍ୱଃ' ବୋଲି କୁହାଯାଇ, ତାହାଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଖାଦେଲା।

ଵ୍ଯାହାରୈସ୍ତ୍ରିଭିରେତୈସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମକଲ୍ପଯତ୍। ତତୋ ଭୂଃ ପାର୍ଥିଵୋ ଲୋକ ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ତତୋଽଭଵତ୍। ତୃତୀଯଂ ସ୍ଵରିତୀତ୍ଯୁକ୍ତେ ଦିଵଂ ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ହ ।। ୩୯.

ଏହି ତିନି ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାପରେ ଭୂଲୋକ, ଅର୍ଥାତ୍ ପୃଥିବୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତାପରେ ମଧ୍ୟାକାଶ ଆସିଲା, ଏବଂ ତୃତୀୟ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଖାଦେଲା।

ସ୍ଵର୍ଲୋକୋ ଵୈ ଦିଵଂ ହ୍ଯେତତ୍ପୁରାଣେ ନିଶ୍ଚଯଂ ଗତମ୍। ଭୂତସ୍ଯାଧିପତିଶ୍ଚାଗ୍ନିସ୍ତତୋ ଭୂତପତିଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୯.

ସ୍ୱର୍ଲୋକ ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗ, ଏହା ପୁରାଣରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଭୂଲୋକର ଅଧିପତି ଅଗ୍ନି, ଏହିକାରଣରୁ ସେ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ପରିଚିତ।

ଵାଯୁର୍ଭୁଵସ୍ଯାଧିପତିସ୍ତେନ ଵାଯୁର୍ଭୁଵପତିଃ। ଭଵ୍ଯସ୍ଯ ସୂର୍ଯୋଽଧିପତିସ୍ତେନ ସୂର୍ଯୋ ଦିଵସ୍ପତିଃ ।। ୩୯.

ବାୟୁ ହେଉଛନ୍ତି ଭୁଵର୍ଲୋକର ଅଧିପତି, ଏହିକାରଣରୁ ବାୟୁଙ୍କୁ ଭୁଵପତି କୁହାଯାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ୱର୍ଲୋକର ଅଧିପତି, ଏହିକାରଣରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦିବସ୍ପତି କୁହାଯାଏ।

ମହେତି ଵ୍ଯାହୃତେନୈଵଂ ମହର୍ଲୋକସ୍ତତୋଽଭଵତ୍। ଵିନିଵୃତ୍ତାଧିକାରାଣାଂ ଦେଵାନାଂ ତତ୍ର ଵୈ କ୍ଷଯଃ ।। ୩୯.

'ମହଃ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସହିତ ମହର୍ଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେମାନେ ରହନ୍ତି।

ଜନସ୍ତୁ ପଞ୍ଚମୋ ଲୋକସ୍ତସ୍ମାଜ୍ଜାଯନ୍ତି ଵୈ ଜନାଃ । ତାସାଂ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵାଦ୍ଯାନାଂ ପ୍ରଜାନାଂ ଜନନାଜ୍ଜନଃ ।। ୩୯.

ଜନଲୋକ ପଞ୍ଚମ ଲୋକ, ଯାଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି; ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଏଠାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାରୁ ଏହାକୁ 'ଜନ' କୁହାଯାଏ।

ଯାସ୍ତାଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵାଦ୍ଯା ହି ପୁରସ୍ତାତ୍ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। କଲ୍ପଦଗ୍ଧେ ତଦା ଲୋକେ ପ୍ରତିଷ୍ଠନ୍ତି ତଦା ତପଃ ।। ୩୯.

ଯେଉଁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଥିଲେ, କଳ୍ପ ସମାପ୍ତିରେ ଯେତେବେଳେ ଲୋକ ଦହିଯାଏ, ସେମାନେ ତପୋଲୋକରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।

ଋଭୁଃ ସନତ୍କୁମାରାଦ୍ଯା ଯତ୍ର ସନ୍ତ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସଃ । ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମାନସ୍ତତ୍ର ସନ୍ତୀତି ଵା ତପଃ ।। ୩୯.

ଏଠାରେ ତପୋଲୋକରେ ଋଭୁ, ସନତ୍କୁମାର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ତାଙ୍କର ମନ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଛି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ରହନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ଏହାକୁ ତପୋଲୋକ କୁହାଯାଏ।

ସତ୍ଯେତି ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶବ୍ଦଃ ସତ୍ତାମାତ୍ରସ୍ତୁ ସଃ ସ୍ମୃତଃ। ବ୍ରହ୍ମଲୋକସ୍ତତଃ ସତ୍ଯଂ ସପ୍ତମଃ ସ ତୁ ଭାସ୍କରଃ ।। ୩୯.

'ସତ୍ୟ' ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଶବ୍ଦ, ଏହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତା ବୋଲି ମନାଯାଏ; ଏହିକାରଣରୁ ସପ୍ତମ ଓ ସବୁଠାରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସତ୍ୟଲୋକକୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ କୁହାଯାଏ।

ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସୋ ଯକ୍ଷା ଗୁହ୍ଯକାସ୍ତୁ ସରାକ୍ଷସାଃ। ସର୍ଵଭୂତପିଶାଚାଶ୍ଚ ନାଗାଶ୍ଚ ସହ ମାନୁଷୈଃ। ସ୍ଵର୍ଲୋକଵାସିନଃ ସର୍ଵେ ଦେଵା ଭୁଵିନିଵାସିନଃ ।। ୩୯.

ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷ, ଗୁହ୍ୟକ, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ସମସ୍ତ ପିଶାଚ, ନାଗ ଓ ମାନବମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତେ ସ୍ୱର୍ଲୋକର ବାସିନ୍ଦା; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଭୂଲୋକରେ ବାସ କରନ୍ତି।

ମରୁତୋ ମାତରିଶ୍ଵାନୋ ରୁଦ୍ରା ଦେଵାସ୍ତଥାଶ୍ଵିନୌ। ଅନିକେତାନ୍ତରିକ୍ଷାସ୍ତେ ଭୁଵର୍ଲୌକ୍ଯା ଦିଵୌକସଃ ।। ୩୯.

ମାରୁତ, ମାତରିଶ୍ୱାନ, ରୁଦ୍ର, ଆଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଓ ଦେବତାମାନେ—ଏମାନେ ଅନିଶ୍ଚିତ ଅବସ୍ଥାନରେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ବାସ କରନ୍ତି, ଏହିକାରଣରୁ ଏମାନେ ଭୁଵର୍ଲୋକ ଓ ସ୍ୱର୍ଲୋକର ବାସିନ୍ଦା ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।