ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତତୋ ରାତ୍ରିକ୍ଷଯେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ମନଃ ସିସୃକ୍ଷଯା ଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଗାଯ ନିଦଧେ ପୁନଃ ।। ୩୮.

ପରେ, ରାତି ଶେଷ ହେଲେ, ପ୍ରଜାପତି ଜାଗିଉଠନ୍ତି; ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜ ମନକୁ ପୁନି ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାନ୍ତି।

ଏଵଂ ସଲୋକେ ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ଉପଶାନ୍ତେ ପ୍ରଜାପତୌ। ବ୍ରହ୍ମନୈମିତ୍ତିକେ ତସ୍ମିନ୍ କଲ୍ପିତେ ଵୈ ପ୍ରସଂଯମେ ।। ୩୮.

ଏଭଳି, ଜଗତ ଶେଷ ହେବାବେଳେ ଓ ପ୍ରଜାପତି ଶାନ୍ତ ହେବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଏହି ବିଗଳନରେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ନିୟମିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।

ଦେହୈର୍ଵିଯୋଗଃ ସତ୍ଵାନାଂ ତସ୍ମିନ୍ ଵୈ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ସ୍ମୃତଃ। ତତୋ ଦଗ୍ଧେଷୁ ଭୂତେଷୁ ସର୍ଵ୍ଵେଷ୍ଵାଦିତ୍ଯରଶ୍ମିଭିଃ। ଦେଵର୍ଷିମନୁଵର୍ଯ୍ଯେଷୁ ତସ୍ମିନ୍ ସଙ୍କଲନେ ତଦା ।। ୩୮.

ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦେହରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଗଳନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପରେ, ସମସ୍ତ ଭୂତ ଉଡ଼ିଯିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ, ଦେବ, ଋଷି ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସେହି ସମୟରେ ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।

ଗନ୍ଧର୍ଵାଦୀନି ସତ୍ଵାନି ପିଶାଚାନ୍ତାନି ସର୍ଵ୍ଵଶଃ। କଲ୍ପାଦାଵପ୍ରତପ୍ତାନି ଜନମେଵାଶ୍ରଯନ୍ତି ଵୈ ।। ୩୮.

ଗନ୍ଧର୍ବ ଠାରୁ ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ଏଯାଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନୀନି ସତ୍ଵାନି ନାରକେଯାନି ଯାନ୍ଯପି। ତଦା ତାନ୍ଯପି ଦଗ୍ଧାନି ଧୁତପାପାନି ସର୍ଵ୍ଵଶଃ। ଜନେ ତାନ୍ଯୁପପଦ୍ଯନ୍ତେ ଯାଵତ୍ସଂପ୍ଲଵତେ ଜଗତ୍ ।। ୩୮.

ପଶୁ ଓ ନରକରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ପ୍ରକାର ହେଉନାହିଁ, ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗତ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।

ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାନ୍ତୁ ରଜନ୍ଯାଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣେଽଵ୍ଯକ୍ତଯୋନଯେ। ଜାଯନ୍ତେ ହି ପୁନସ୍ତାନି ସର୍ଵ୍ଵଭୂତାନି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ।। ୩୮.

କିନ୍ତୁ ରାତି ଶେଷ ହେଲେ, ଅଦୃଶ୍ୟ ମୂଳ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଋଷଯୋ ମନଵୋ ଦେଵାଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵ୍ଵଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧାଃ। ତେଷାମପୀହ ସିଦ୍ଧାନାଂ ନିଧନୋତ୍ପତ୍ତିରୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ଋଷି, ମନୁ, ଦେବତା ଓ ସମସ୍ତ ଚାରି ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀମାନେ—ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ ଦୁହିଁ କୁହାଯାଏ।

ଯଥା ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ନୁଦଯାସ୍ତମନଂ ସ୍ମୃତମ୍। ତଥା ଜନ୍ମନିରୋଧଶ୍ଚ ଭୂତାନାମିହ ଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ଏହି ଜଗତରେ ଜଣାଯାଏ, ସେପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ନାଶ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଏ।

ଆଭୂତସଂପ୍ଲଵାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭଵଃ ସଂସାର ଉଚ୍ଯତେ । ଯଥା ସର୍ଵ୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ ହି ଵର୍ଷାସ୍ଵିହ ।। ୩୮.

ଏହିପରି, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ବିଗଳନ ଦ୍ୱାରା, ଏହାକୁ ସଂସାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯେପରି ବର୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ସ୍ଥାଵରାଦୀନି ସତ୍ତ୍ଵାନି କଲ୍ପେ କଲ୍ପେ ତଥା ପ୍ରଜାଃ। ଯଥାର୍ତ୍ତାଵୃତୁଲିଙ୍ଗାନି ନାନାରୂପାଣି ପର୍ଯ୍ଯଯେ ।। ୩୮.

ସ୍ଥାବର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କଲ୍ପରେ, ଯେପରି ଋତୁର ଚକ୍ରରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ନାନା ପ୍ରକାର ରୂପ ନେଇ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତାନି ତାନ୍ଯେଵ ତଥା ବ୍ରହ୍ମାତ୍ତରାତ୍ରିଷୁ । ପ୍ରତ୍ଯାହାରେ ଚ ସର୍ଗେ ଚ ଗତିମନ୍ତି ଧ୍ରୁଵାଣି ଚ ।। ୩୮.

ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ରାତି ଓ ସୃଷ୍ଟି-ଲୟ ସମୟରେ, ପୁନିପୁନି ଏଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି; ସେମାନେ ଗତିଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଦୁହେଁ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।

ନିଷ୍କ୍ରମନ୍ତେ ଵିଶନ୍ତେ ଚ ପ୍ରଜାକାରଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ମହାଯୋଗଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୩୮.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ପ୍ରଜାପତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକର୍ତ୍ତା, ବ୍ରହ୍ମା, ମହାଯୋଗୀ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଓ ବାହାରିଆସନ୍ତି।

ସଂସ୍ରଷ୍ଟା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କଲ୍ପାଦିଷୁ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଵ୍ଯକ୍ତା ଵ୍ଯକ୍ତୋ ମହାଦେଵସ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍ ।। ୩୮.

ସେଇ ମହାଦେବ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କଲ୍ପ ଆଦିରେ ପୁନିପୁନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ସେ ଦେଖାଯାଏ ଓ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କର।

ଯେନୈଵ ସୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଥମଂ ପ୍ରଯାତା ଆପୋ ହି ମାର୍ଗେଣ ମହୀତଲେଽସ୍ମିନ୍। ପୂର୍ଵପ୍ରଯାତେନ ତଥା ହ୍ଯପୋଽନ୍ଯାସ୍ତେନୈଵ ତେନୈଵ ତୁ ସଂଵ୍ରଜନ୍ତି ।। ୩୮.

ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ଜଳକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥରେ ପଠାଇଥିଲେ, ସେଇ ପଥରେ ଆଉ ଅନ୍ୟ ଜଳମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ଚାଲିଯାନ୍ତି।

ଯଥା ଶୂଭେନ ତ୍ଵଶୁଭେନ ଚୈଵ ତତ୍ରୈଵ ତତ୍ରୈଵ ଵିଵର୍ତ୍ତମାନାଃ। ମର୍ତ୍ଯାସ୍ତୁ ଦେହାନ୍ତରଭାଵିତତ୍ତ୍ଵାଦ୍ରଵେର୍ଵଶାଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚରନ୍ତି ।। ୩୮.

ଯେପରି ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ମଣିଷମାନେ ନିଜ ଆଗାମୀ ଶରୀରର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ, ତାଙ୍କର କର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ଉପରକୁ କିମ୍ବା ତଳକୁ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲନ୍ତି।

ଯେ ଚାପି ଦେଵା ମନଵଃ ପ୍ରଜେଶା ଅନ୍ଯେଽପି ଯେ ସ୍ଵର୍ଗଗତାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଃ। ସଦ୍ଭାଵିତାଖ୍ଯାତିଵଶାଚ୍ଚ ଧର୍ମ୍ମ୍ଯାଃ ପୁନର୍ନିସର୍ଗେଣ ଭଵନ୍ତି ସତ୍ତ୍ଵାଃ ।। ୩୮.

ଯେମାନେ ଦେବତା, ମନୁ, ପ୍ରଜାପତି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ, ସେମାନେ ନିଜର ଶୁଭ କର୍ମ ଓ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରଭାବରେ, ପୁନି ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ଆଉଥରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କାଲମାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍। ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ଯାନି ସ୍ଯୁର୍ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାନି ମଯା ଦ୍ଵିଜାଃ। ସହ ପ୍ରଜ୍ଞାନିସର୍ଗେଣ ସହ ଦେଵୈଶ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ।। ୩୮.

ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଲୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେତେ ସମୟ ଅଛି, ମନ୍ବନ୍ତର ଏବଂ ତାହା ସହିତ ପ୍ରଜ୍ଞାମାନେ ଓ ଚଉଦ ଦେବତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିବି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ସ ଯୁଗାଖ୍ଯା ସହସ୍ରଂ ତୁ ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵାନ୍ତରାଣି ଵୈ । ଅସ୍ଯାଃ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵେ ପୂର୍ଣେ ନିଃଶେଷଃ କଲ୍ପ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ଏହି ଯୁଗ ନାମକ ହଜାରଟି ସମସ୍ତ ଅନ୍ତରାଳ ସହିତ, ଏହି ଦୁଇଟି ହଜାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଏତଦ୍ବ୍ରାହ୍ମମହୋ ଜ୍ଞେଯଂ ତସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯାଂ ନିବୋଧତ। ନିମେଷସ୍ତୁଲ୍ଯ ମାତ୍ରା ହି କୃତୋ ଲଘ୍ଵକ୍ଷରେଣ ତୁ ।। ୩୮.

ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ ବୋଲି ଜାଣିବା; ଏହାର ଗଣନା ଶୁଣ: ଏକ ନିମେଷ, ମାନବ ଚକ୍ଷୁର ଏକ ଝପକି, ଏକ ଛୋଟ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ମାପାଯାଏ।

ମାନୁଷାକ୍ଷିନିମେଷାସ୍ତୁ କାଷ୍ଠା ପଞ୍ଚଦଶ ସ୍ମୃତା। ଲଵଃ କ୍ଷଣାସ୍ତୁ ପଞ୍ଚୈଵ ଵିଂଶତ୍କାଷ୍ଠା ତୁ ତେ ତ୍ରଯଃ ।। ୩୮.

ମଣିଷ ଚକ୍ଷୁର ପନ୍ଦରଟି ନିମେଷ ଏକ କାଷ୍ଠା ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ; ପାଞ୍ଚଟି ଲବ ଏକ କ୍ଷଣ ହୁଏ, ଏବଂ ବିଶଟି କାଷ୍ଠାର ତିନିଟି ଗୋଷ୍ଠି ଏହାକୁ ଗଠନ କରେ।

ପ୍ରସ୍ଥଃ ସପ୍ତୋଦକାଶ୍ଚୈଵ ସାଧିକାସ୍ତୁ ଲଵଃ ସ୍ମୃତଃ। ଲଵାସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍କଲା ଜ୍ଞେଯୈ ମୁହୂର୍ତସ୍ତ୍ରିଂଶତଃ କଲାଃ ।। ୩୮.

ଏକ ପ୍ରସ୍ଥାକୁ ସାତ ମାପ ଜଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏକ ଲବ କିଛି ଅଧିକ ମାପ ହୁଏ; ତିରିଶଟି ଲବକୁ ଏକ କଳା ଭାବରେ ଜାଣିବା, ଏବଂ ତିରିଶଟି କଳା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ।

ମୁହୂର୍ତ୍ତାସ୍ତୁ ପୁନସ୍ତ୍ରିଂଶଦହୋରାତ୍ରମିତି ସ୍ଥିତିଃ। ଅହୋରାତ୍ରଂ କଲାନାନ୍ତୁ ଵ୍ଯଧିକାନି ଶତାନି ଷଟ୍ ।। ୩୮.

ପୁନି, ତିରିଶଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ହୁଏ; ଏକ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଛଅ ଶତ ଅଧିକ କଳା ଥାଏ।

ତାଶ୍ଚୈଵ ସଂଖ୍ଯାଯା ଜ୍ଞେଯଂ ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯଗତିର୍ଯଥା। ନିମେଷା ଦଶ ପଞ୍ଚୈଵ କାଷ୍ଠାସ୍ତାସ୍ତ୍ରିଂଶତଃ କଲା ।। ୩୮.

ଏହି ଗଣନା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି ପରି, ଜାଣିବା ଉଚିତ; ପନ୍ଦରଟି ନିମେଷ ଏକ କାଷ୍ଠା, ତିରିଶଟି କାଷ୍ଠା ଏକ କଳା।

ତ୍ରିଂଶତ୍କଲା ମୁହୂର୍ତ୍ତସ୍ତୁ ଦଶଭାଗଃ କଲା ସ୍ମୃତା। ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍କଲାନାନ୍ତୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଇତି ସଂଜ୍ଞତଃ ।। ୩୮.

ତିରିଶଟି କଳା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଏକ କଳା ଦଶମାଂଶ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଚାଳିଶିଟି କଳାକୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ମୁହୂର୍ତ୍ତାଶ୍ଚ ଲଵାଶ୍ଚାପି ପ୍ରମାଣଜ୍ଞୈଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତାଃ। ତତ୍ସ୍ଥାନେ ନାମ୍ଭସାଶ୍ଚାପି ପଲାନ୍ଯଥ ତ୍ରଯୋଦଶ ।। ୩୮.

ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ଲବମାନେ ମାପ ଜଣା ଲୋକମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ତ୍ରୟୋଦଶଟି ପଲା ଜଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ମାଗଧେନୈଵ ମାନେନ ଜଲପ୍ରସ୍ଥୋ ଵିଧୀଯତେ। ଏତେ ଚାପ୍ଯୁଦକପ୍ରସ୍ଥାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ନାଲିକୋ ଧଟଃ ।। ୩୮.

ମାଗଧ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଜଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଏମିତି ଚାରିଟି ପ୍ରସ୍ଥ ଜଳ ଏକ ନାଳିକା ଓ ଏକ ଘଟା ହୁଏ।

ହେମମାଷୈଃ କୃତଚ୍ଛିଦ୍ରୈ ଶ୍ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚତୁରଙ୍ଗୁଲୈଃ. ସମାହନି ଚ ରାତ୍ରୌ ଚ ମୁହୂର୍ତ୍ତୋ ଵୈ ଦ୍ଵିନାଲିକୌ ।। ୩୮.

ଚାରିଟି ସୁନା ମାଷ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ଛିଦ୍ର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା, ଦିନ ଓ ରାତି ଦୁହିଁରେ, ଦୁଇଟି ନାଳିକା ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମାପାଯାଏ।

ରଵେର୍ଗତିଵିଶେଷେଣ ସର୍ଵେଷୁ ନୃଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ। ଅଧିକଂ ଷଟ୍ ଶତଂ ପଞ୍ଚୈଵ କାଷ୍ଠାସ୍ତାସ୍ତ୍ରିଂଶତଃ କଲା ।। ୩୮.

ସୂର୍ଯ୍ୟର ବିଶେଷ ଗତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ସୟଂ ଛଉ ଶହ ପାଞ୍ଚ କାଷ୍ଠା ଓ ତିରିଶି କଳା ଅଧିକ ହୁଏ।

ତଦହର୍ମାନୁଷଂ ଜ୍ଞେଯଂ ନାକ୍ଷତ୍ରନ୍ତୁ ଦଶାଧିକମ୍। ସାଵନେନ ତୁ ମାସେନ ହ୍ଯବ୍ଦୋଽଯଂ ମାନୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୮.

ଏହି ଦିନକୁ ମାନବ ଦିନ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ, ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନ ନୁହେଁ, ଏଠାରେ ଦଶ ଅଧିକ ହୁଏ; ସାବନ ମାସ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷକୁ ମାନବ ବର୍ଷ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।