ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଏଵମେକାର୍ଣଵେ ତସ୍ମିନ୍ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵର ଜଙ୍ଗମେ। ତଦା ସ ଭଵତି ବ୍ରହ୍ମା ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍ ।। ୩୮.

ଏହିପରି ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ବସ୍ତୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଓ ସହସ୍ର ପାଦ ଧାରୀ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ସୁମନାଃ ସହସ୍ରପାତ୍ ସହସ୍ରଚକ୍ଷୁର୍ଵଦନଃ ସହସ୍ରଵାକ୍। ସହସ୍ରବାହୁଃ ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରଜାପତିସ୍ତ୍ରୀଯପଥେ ଯଃ ପୁରୁଷୋ ନିରୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ସେ ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ପାଦ, ହଜାର ଆଖି, ହଜାର ମୁହଁ ଓ ହଜାର କଥା କହୁଥିବା, ହଜାର ହାତ ଥିବା, ଦୟାଳୁ ଏବଂ ପ୍ରଥମ ପ୍ରଜାପତି, ତିନି ଲୋକର ମାର୍ଗରେ ଚଳିଥିବା ପୁରୁଷ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।

ଆଦିତ୍ଯଵର୍ଣୋ ଭୁଵନସ୍ଯ ଗୋପ୍ତା ହ୍ଯପୂର୍ଵ୍ଵ ଏକଃ ପ୍ରଥମସ୍ତୁରାଷାଟ୍ । ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ପୁରୁଷୋ ମହାନ୍ ଵୈ ସଂପଦ୍ଯତେ ଵୈ ତମସଃ ପରସ୍ତାତ୍ ।। ୩୮.

ସେ ସୁନା ରଙ୍ଗର, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ପ୍ରଥମ ଏବଂ ତୀବ୍ର ଗତିଶୀଳ; ସେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ମହାପୁରୁଷ, ଅନ୍ଧକାରରୁ ପାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ସର୍ଵତଃ ସଲିଲପ୍ଲୁତେ। ସୁଷୁପ୍ସୁରପ୍ରକାଶାଂ ସ୍ଵାଂ ରାତ୍ରିଂ ତୁ କୁରୁତେ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୮.

ଚାରି ଯୁଗର ହଜାର ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ କିଛି ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେବାବେଳେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ଶୟନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଆଲୋକ ହୀନ ନିଜ ରାତିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।

ଚତୁର୍ଵିଧା ଯଦା ଶେତେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵ୍ଵାଣ୍ଡମଣ୍ଡିତାଃ। ପଶ୍ଯନ୍ତେ ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ କାଲଂ ସପ୍ତ ମହର୍ଷଯଃ ।। ୩୮.

ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ, ଚାରି ପ୍ରକାର ନିଦ୍ରାରେ ଶୟନ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସାତ ମହାର୍ଷି ଏହି ମହାତ୍ମା କାଳଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।

ଜନଲୋକଵିଵର୍ତ୍ତନ୍ତସ୍ତପସା ଲବ୍ଧଚକ୍ଷୁଷଃ। ଭୃଗ୍ଵାଦଯୋ ମହାତ୍ମାନଃ ପୂର୍ଵ୍ଵେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତଲକ୍ଷଣାଃ ।। ୩୮.

ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟି ଲାଭ କରିଥିବା ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସେମାନେ ଜନଲୋକରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରନ୍ତି।

ସତ୍ଯାଦୀନ୍ ସପ୍ତଲୋକାନ୍ ଵୈ ତେ ହି ପଶ୍ଯନ୍ତି ଚକ୍ଷୁଷା। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତେ ତୁ ପଶ୍ଯନ୍ତି ମହାବ୍ରାହ୍ମୀଷୁ ରାତ୍ରିଷୁ ।। ୩୮.

ସେମାନେ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ଆଦି ସାତଟି ଲୋକକୁ ଦେଖନ୍ତି; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମହାରାତ୍ରିରେ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।

ସପ୍ତର୍ଷଯଃ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ସପ୍ତକାଲଂ ସ୍ଵରାତ୍ରିଷୁ। କଲ୍ପାନାଂ ପରମେଷ୍ଠିତ୍ଵାତ୍ତସ୍ମାଦାଦ୍ଯଃ ସ ପଠ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ସାତ ଋଷି ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ରାତିରେ ସାତ ପ୍ରକାର କାଳକୁ ଦେଖନ୍ତି; କଳ୍ପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବାରୁ, ସେ ପ୍ରଥମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସ ଯଷ୍ଟା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କଲ୍ପାଦିଷୁ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଏଵମାଵେଶଯିତ୍ଵା ତୁ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୩୮.

ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା; ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଏକତ୍ର କରି, ପ୍ରଜାପତି ନିଜରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।

ଅଥାତ୍ମନି ମହାତେଜାଃ ସର୍ଵମାଦାଯ ସର୍ଵକୃତ୍। ତତସ୍ତେ ଵସତେ ରାତ୍ରିଂ ତମସ୍ଯେକାର୍ଣଵେ ଜଲେ ।। ୩୮.

ତାପରେ, ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ନେଇ, ଏକମାତ୍ର ଅନ୍ଧକାର ଓ ଜଳର ମହାସାଗରରେ ରାତି ବ୍ୟତୀତ କରନ୍ତି।

ତତୋ ରାତ୍ରିକ୍ଷଯେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ମନଃ ସିସୃକ୍ଷଯା ଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଗାଯ ନିଦଧେ ପୁନଃ ।। ୩୮.

ପରେ, ରାତି ଶେଷ ହେଲେ, ପ୍ରଜାପତି ଜାଗିଉଠନ୍ତି; ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜ ମନକୁ ପୁନି ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାନ୍ତି।

ଏଵଂ ସଲୋକେ ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ଉପଶାନ୍ତେ ପ୍ରଜାପତୌ। ବ୍ରହ୍ମନୈମିତ୍ତିକେ ତସ୍ମିନ୍ କଲ୍ପିତେ ଵୈ ପ୍ରସଂଯମେ ।। ୩୮.

ଏଭଳି, ଜଗତ ଶେଷ ହେବାବେଳେ ଓ ପ୍ରଜାପତି ଶାନ୍ତ ହେବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଏହି ବିଗଳନରେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ନିୟମିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।

ଦେହୈର୍ଵିଯୋଗଃ ସତ୍ଵାନାଂ ତସ୍ମିନ୍ ଵୈ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ସ୍ମୃତଃ। ତତୋ ଦଗ୍ଧେଷୁ ଭୂତେଷୁ ସର୍ଵ୍ଵେଷ୍ଵାଦିତ୍ଯରଶ୍ମିଭିଃ। ଦେଵର୍ଷିମନୁଵର୍ଯ୍ଯେଷୁ ତସ୍ମିନ୍ ସଙ୍କଲନେ ତଦା ।। ୩୮.

ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦେହରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଗଳନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପରେ, ସମସ୍ତ ଭୂତ ଉଡ଼ିଯିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ, ଦେବ, ଋଷି ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସେହି ସମୟରେ ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।

ଗନ୍ଧର୍ଵାଦୀନି ସତ୍ଵାନି ପିଶାଚାନ୍ତାନି ସର୍ଵ୍ଵଶଃ। କଲ୍ପାଦାଵପ୍ରତପ୍ତାନି ଜନମେଵାଶ୍ରଯନ୍ତି ଵୈ ।। ୩୮.

ଗନ୍ଧର୍ବ ଠାରୁ ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ଏଯାଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନୀନି ସତ୍ଵାନି ନାରକେଯାନି ଯାନ୍ଯପି। ତଦା ତାନ୍ଯପି ଦଗ୍ଧାନି ଧୁତପାପାନି ସର୍ଵ୍ଵଶଃ। ଜନେ ତାନ୍ଯୁପପଦ୍ଯନ୍ତେ ଯାଵତ୍ସଂପ୍ଲଵତେ ଜଗତ୍ ।। ୩୮.

ପଶୁ ଓ ନରକରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ପ୍ରକାର ହେଉନାହିଁ, ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗତ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।

ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାନ୍ତୁ ରଜନ୍ଯାଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣେଽଵ୍ଯକ୍ତଯୋନଯେ। ଜାଯନ୍ତେ ହି ପୁନସ୍ତାନି ସର୍ଵ୍ଵଭୂତାନି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ।। ୩୮.

କିନ୍ତୁ ରାତି ଶେଷ ହେଲେ, ଅଦୃଶ୍ୟ ମୂଳ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଋଷଯୋ ମନଵୋ ଦେଵାଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵ୍ଵଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧାଃ। ତେଷାମପୀହ ସିଦ୍ଧାନାଂ ନିଧନୋତ୍ପତ୍ତିରୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ଋଷି, ମନୁ, ଦେବତା ଓ ସମସ୍ତ ଚାରି ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀମାନେ—ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ ଦୁହିଁ କୁହାଯାଏ।

ଯଥା ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ନୁଦଯାସ୍ତମନଂ ସ୍ମୃତମ୍। ତଥା ଜନ୍ମନିରୋଧଶ୍ଚ ଭୂତାନାମିହ ଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ଏହି ଜଗତରେ ଜଣାଯାଏ, ସେପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ନାଶ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଏ।

ଆଭୂତସଂପ୍ଲଵାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭଵଃ ସଂସାର ଉଚ୍ଯତେ । ଯଥା ସର୍ଵ୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ ହି ଵର୍ଷାସ୍ଵିହ ।। ୩୮.

ଏହିପରି, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ବିଗଳନ ଦ୍ୱାରା, ଏହାକୁ ସଂସାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯେପରି ବର୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ସ୍ଥାଵରାଦୀନି ସତ୍ତ୍ଵାନି କଲ୍ପେ କଲ୍ପେ ତଥା ପ୍ରଜାଃ। ଯଥାର୍ତ୍ତାଵୃତୁଲିଙ୍ଗାନି ନାନାରୂପାଣି ପର୍ଯ୍ଯଯେ ।। ୩୮.

ସ୍ଥାବର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କଲ୍ପରେ, ଯେପରି ଋତୁର ଚକ୍ରରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ନାନା ପ୍ରକାର ରୂପ ନେଇ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତାନି ତାନ୍ଯେଵ ତଥା ବ୍ରହ୍ମାତ୍ତରାତ୍ରିଷୁ । ପ୍ରତ୍ଯାହାରେ ଚ ସର୍ଗେ ଚ ଗତିମନ୍ତି ଧ୍ରୁଵାଣି ଚ ।। ୩୮.

ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ରାତି ଓ ସୃଷ୍ଟି-ଲୟ ସମୟରେ, ପୁନିପୁନି ଏଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି; ସେମାନେ ଗତିଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଦୁହେଁ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।

ନିଷ୍କ୍ରମନ୍ତେ ଵିଶନ୍ତେ ଚ ପ୍ରଜାକାରଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ମହାଯୋଗଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୩୮.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ପ୍ରଜାପତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକର୍ତ୍ତା, ବ୍ରହ୍ମା, ମହାଯୋଗୀ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଓ ବାହାରିଆସନ୍ତି।

ସଂସ୍ରଷ୍ଟା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କଲ୍ପାଦିଷୁ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଵ୍ଯକ୍ତା ଵ୍ଯକ୍ତୋ ମହାଦେଵସ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍ ।। ୩୮.

ସେଇ ମହାଦେବ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କଲ୍ପ ଆଦିରେ ପୁନିପୁନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ସେ ଦେଖାଯାଏ ଓ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କର।

ଯେନୈଵ ସୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଥମଂ ପ୍ରଯାତା ଆପୋ ହି ମାର୍ଗେଣ ମହୀତଲେଽସ୍ମିନ୍। ପୂର୍ଵପ୍ରଯାତେନ ତଥା ହ୍ଯପୋଽନ୍ଯାସ୍ତେନୈଵ ତେନୈଵ ତୁ ସଂଵ୍ରଜନ୍ତି ।। ୩୮.

ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ଜଳକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥରେ ପଠାଇଥିଲେ, ସେଇ ପଥରେ ଆଉ ଅନ୍ୟ ଜଳମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ଚାଲିଯାନ୍ତି।

ଯଥା ଶୂଭେନ ତ୍ଵଶୁଭେନ ଚୈଵ ତତ୍ରୈଵ ତତ୍ରୈଵ ଵିଵର୍ତ୍ତମାନାଃ। ମର୍ତ୍ଯାସ୍ତୁ ଦେହାନ୍ତରଭାଵିତତ୍ତ୍ଵାଦ୍ରଵେର୍ଵଶାଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚରନ୍ତି ।। ୩୮.

ଯେପରି ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ମଣିଷମାନେ ନିଜ ଆଗାମୀ ଶରୀରର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ, ତାଙ୍କର କର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ଉପରକୁ କିମ୍ବା ତଳକୁ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲନ୍ତି।

ଯେ ଚାପି ଦେଵା ମନଵଃ ପ୍ରଜେଶା ଅନ୍ଯେଽପି ଯେ ସ୍ଵର୍ଗଗତାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଃ। ସଦ୍ଭାଵିତାଖ୍ଯାତିଵଶାଚ୍ଚ ଧର୍ମ୍ମ୍ଯାଃ ପୁନର୍ନିସର୍ଗେଣ ଭଵନ୍ତି ସତ୍ତ୍ଵାଃ ।। ୩୮.

ଯେମାନେ ଦେବତା, ମନୁ, ପ୍ରଜାପତି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ, ସେମାନେ ନିଜର ଶୁଭ କର୍ମ ଓ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରଭାବରେ, ପୁନି ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ଆଉଥରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କାଲମାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍। ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ଯାନି ସ୍ଯୁର୍ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାନି ମଯା ଦ୍ଵିଜାଃ। ସହ ପ୍ରଜ୍ଞାନିସର୍ଗେଣ ସହ ଦେଵୈଶ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ।। ୩୮.

ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଲୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେତେ ସମୟ ଅଛି, ମନ୍ବନ୍ତର ଏବଂ ତାହା ସହିତ ପ୍ରଜ୍ଞାମାନେ ଓ ଚଉଦ ଦେବତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିବି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ସ ଯୁଗାଖ୍ଯା ସହସ୍ରଂ ତୁ ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵାନ୍ତରାଣି ଵୈ । ଅସ୍ଯାଃ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵେ ପୂର୍ଣେ ନିଃଶେଷଃ କଲ୍ପ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ଏହି ଯୁଗ ନାମକ ହଜାରଟି ସମସ୍ତ ଅନ୍ତରାଳ ସହିତ, ଏହି ଦୁଇଟି ହଜାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଏତଦ୍ବ୍ରାହ୍ମମହୋ ଜ୍ଞେଯଂ ତସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯାଂ ନିବୋଧତ। ନିମେଷସ୍ତୁଲ୍ଯ ମାତ୍ରା ହି କୃତୋ ଲଘ୍ଵକ୍ଷରେଣ ତୁ ।। ୩୮.

ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ ବୋଲି ଜାଣିବା; ଏହାର ଗଣନା ଶୁଣ: ଏକ ନିମେଷ, ମାନବ ଚକ୍ଷୁର ଏକ ଝପକି, ଏକ ଛୋଟ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ମାପାଯାଏ।