ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତଥା ତେଷ୍ଵପି ନଷ୍ଟେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ ପୁରା କିଲ। ଷଷ୍ଟିକନ୍ଯାଽସୃଜଦ୍ଦକ୍ଷୋ ଵୈରିଣ୍ଯାମେଵ ଵିଶ୍ରୁତାଃ ।। ୪.

ଏଭଳି ମହାତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ଡକ୍ଷ ବୈରିଣୀରୁ ସଠିଏ ଖ୍ୟାତିନାମା କନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ତାସ୍ତଦା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥେ କଶ୍ଯପଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଧର୍ମଃ ସୋମସ୍ତୁ ଭଗଵାଂସ୍ତଥୈଵାନ୍ଯେ ମହର୍ଷଯଃ ।। ୪.

ସେତେବେଳେ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ କଶ୍ୟପ ମହାପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏହିପରି ଧର୍ମ, ସୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ।

ଇମା ଵିସୃଷ୍ଟିଂ ଦକ୍ଷସ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଯୋ ଵେଦ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ଆଯୁଷ୍ମାନ୍ କୀର୍ତ୍ତିମାନ୍ ଧନ୍ଯଃ ପ୍ରଜାନାଂଶ୍ଚ ଭଵତ୍ଯୁତ ।। ୪.

ଯେଉଁଠି ଏହି ଦକ୍ଷଙ୍କ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ, ଧନ୍ୟ ଓ ସନ୍ତାନସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ଦୈତ୍ଯାନାଞ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ। ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ଵିସ୍ତରେଣେହ ବ୍ରୂହି ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ।। ୫.

ଏବେ, ଏଠାରେ ତୁମେ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ, ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି ହେଲା।

ଧର୍ମସ୍ଯ ତାଵଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିସର୍ଗଂ ତଂ ନିବୋଧତ। ଅରୁନ୍ଧତୀ ଵସୁର୍ଯାମୀ ଲମ୍ବା ଭାନୁର୍ମରୁତ୍ଵତୀ ।। ୫.

ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ଧର୍ମଙ୍କର ସ୍ୱାଭାବିକ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି; ଏହାକୁ ଶୁଣ: ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବସୁର୍ୟାମୀ, ଲମ୍ବା, ଭାନୁ ଓ ମରୁତ୍ବତୀ—

ସଙ୍କଲ୍ପା ଚ ମୁହୂର୍ତା ଚ ସାଧ୍ଯା ଵିଶ୍ଵା ତଥୈଵ ଚ। ଧର୍ମପତ୍ନ୍ଯୋ ଦଶତ୍ଵେତା ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରାଚେତସୋ ଦଦୌ ।। ୫.

ସଙ୍କଳ୍ପା, ମୁହୂର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା ଓ ବିଶ୍ୱା ମଧ୍ୟ—ଏହି ଦଶ ଝିଅକୁ ପ୍ରଚେତସ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ଧର୍ମଙ୍କୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଦେଲେ।

ସାଧ୍ଯା ପୁତ୍ରାଂସ୍ତୁ ଧର୍ମସ୍ଯ ସାଧ୍ଯାନ୍ ଦ୍ଵାଦଶ ଜଜ୍ଞିରେ। ସାଧ୍ଯା ନାମ ମହାଭାଗାଶ୍ଛନ୍ଦଜା ଯଜ୍ଞଭାଗିନଃ। ଦେଵେଭ୍ଯସ୍ତାନ୍ ପରାନ୍ ଦେଵାନ୍ ଦେଵଜ୍ଞାଃ ପରିଚକ୍ଷିରେ ।। ୫.

ସାଧ୍ୟାଙ୍କଠାରୁ ଧର୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁଅ ସାଧ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ—ସେମାନେ ଅତି ଧନ୍ୟ, ଛନ୍ଦସ୍‌ରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶୀ; ଦେବତାଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କହନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵୈ ମୁଖାତ୍ ସୃଷ୍ଟା ଜଯା ଦେଵାଃ ପ୍ରଜେପ୍ସଯା। ସର୍ଵେ ମନ୍ତ୍ରଶରୀରାସ୍ତେ ସ୍ମୃତା ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵିହ ।। ୫.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ପ୍ରଜା ଆଶାରେ ଜୟ ଦେବତାମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରର ଶରୀର ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସ୍ମୃତ।

ଦର୍ଶଶ୍ଚ ପୌର୍ଣମାସଶ୍ଚ ବୃହଦ୍ଯଚ୍ଚ ରଥନ୍ତରମ୍ । ଚିତ୍ତିଶ୍ଚୈଵ ଵିଚିତ୍ତିଶ୍ଚ ଆକୂତିଃ କୂତିରେଵ ଚ ।। ୫.

ଦର୍ଶ, ପୌର୍ଣ୍ଣମାସ, ବୃହଦ୍ୟା, ରଥାନ୍ତର, ଚିତ୍ତି, ବିଚିତ୍ତି, ଆକୂତି ଓ କୂତି—

ଵିଜ୍ଞାତା ଚୈଵ ଵିଜ୍ଞାତୋ ମନୋ ଯଜ୍ଞଶ୍ଚ ତେ ସ୍ମୃତାଃ । ନାମାନ୍ଯେତାନି ତେଷାଂ ଵୈ ଜଯାନାଂ ପ୍ରଥିତାନି ଚ ।। ୫.

ବିଜ୍ଞାତା, ବିଜ୍ଞାତ, ମନୋ ଓ ଯଜ୍ଞ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ ସେମାନଙ୍କର, ଏହିମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜୟ।

ବ୍ରହ୍ମଶାପେନ ତେ ଜାତାଃ ପୁନଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେ ଜିତାଃ। ସ୍ଵାରୋଚିଷେ ଵୈ ତୁଷିତାଃ ସତ୍ଯାଶ୍ଚୈଵୋତ୍ତମେ ପୁନଃ ।। ୫.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ସେମାନେ ପୁଣି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଜିତା ହେଲେ; ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ତୁଷିତ ଓ ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସତ୍ୟ ନାମରେ ଜଣାଗଲେ।

ତାମସେ ହରଯୋ ନାମ ଵୈକୁଣ୍ଠା ରୈଵତାନ୍ତରେ। ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ଚାକ୍ଷୁଷେ ନାମ୍ନା ଛନ୍ଦଜା ଜଜ୍ଞିରେ ସୁରାଃ ।। ୫.

ତାମସ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ହରି ନାମରେ, ରୈବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ନାମରେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଛନ୍ଦସ୍‌ଜନ୍ମା ସାଧ୍ୟା ଦେବତା ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ଧର୍ମପୁତ୍ରା ମହାଭାଗାଃ ସାଧ୍ଯା ଯେ ଦ୍ଵାଦଶାମରାଃ। ପୂର୍ଵଂ ସ୍ମ ଅନୁସୂଯନ୍ତେ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ ।। ୫.

ଧର୍ମଙ୍କ ପୁଅ, ଅତି ଧନ୍ୟ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଅମର ସାଧ୍ୟାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗରେ ଅନୁସରଣ କରାଯାଉଥିଲେ।

ସ୍ଵାରୋଚିଷେଽନ୍ତରେଽତୀତା ଦେଵା ଯେ ଵୈ ମହୌଜସଃ। ତୁଷିତା ନାମ ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯମୂଚୁର୍ଵୈ ଚାକ୍ଷୁଷେଽନ୍ତରେ ।। ୫.

ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା ତୁଷିତ ନାମରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପରସ୍ପରେ କଥାହେଲେ।

କିଞ୍ଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ଦେଵା ଵୈ ତୁଷିତାଽଭ୍ରୁଵନ୍। ଇତରେତରଂ ମହାଭାଗାନ୍ ଵଯଂ ସାଧ୍ଯାନ୍ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵୈ। ମନ୍ଵନ୍ତରେ ଭଵିଷ୍ଯାମସ୍ତନ୍ନଃ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୫.

ସେ ସମୟରେ କେତେକ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ତୁଷିତ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ଆମେ ଅତି ଧନ୍ୟ ସାଧ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା; ଆସନ୍ତା ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଆମେ ସେମାନେ ହେବୁ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରେୟସ୍କର ହେବ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାତୁ ତେ ସର୍ଵେ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵାଦଶସମ୍ଭୂତାନ୍ ଧର୍ମାନ୍ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵାତ୍ ପୁନଃ ।। ୫.

ଏପରି କହି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗରେ ପୁଣି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଧର୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ନରନାରାଯଣୌ ତତ୍ର ଜଜ୍ଞାତେ ପୁନରେଵ ହି। ଵିପଶ୍ଚିଦିନ୍ଦ୍ରୋ ଯଶ୍ଚାସୀତ୍ତଥା ସତ୍ଯୋ ହରିଶ୍ଚ ତୌ। ସ୍ଵାରୋଚିଷେଽନ୍ତରେ ପୂର୍ଵମାସ୍ତାନ୍ତୌ ତୁଷିତୌ ସୁରୌ ।। ୫.

ସେଠାରେ ନର ଓ ନାରାୟଣ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲେ; ବିପଶ୍ଚିତ, ଇନ୍ଦ୍ର, ସତ୍ୟ ଓ ହରି—ଏହି ଦୁଇଜଣ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ତୁଷିତ ଦେବତା ଥିଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ବସିଥିଲେ।

ତୁଷିତାନାନ୍ତୁ ସାଧ୍ଯତ୍ଵେ ନାମାନ୍ଯେତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯତେ। ମନୋଽନୁମନ୍ତା ପ୍ରାଣଶ୍ଚ ନରୋ ଯାନଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୫.

ତୁଷିତମାନେ ସାଧ୍ୟା ହେବା ପରେ ତାଙ୍କର ନାମଗୁଡିକ ଏହିପରି: ମନୋ, ଅନୁମନ୍ତା, ପ୍ରାଣ, ନର ଓ ବଳଶାଳୀ ଯାନ।

ଚିତ୍ତିର୍ହଯୋ ନଯଶ୍ଚୈଵ ହଂସୋ ନାରାଯଣସ୍ତଥା। ପ୍ରଭଵୋଽଥ ଵିଭୁଶ୍ଚୈଵ ସାଧ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶ ଜଜ୍ଞିରେ ।। ୫.

ଚିତ୍ତି, ହୟ, ନୟ, ହଂସ, ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭବ ଓ ବିଭୁ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ସାଧ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ପୂର୍ଵଂ ତତଃ ସ୍ଵାରୋଚିଷେ ପୁନଃ। ନାମାନ୍ଯାସନ୍ ପୁନସ୍ତାନି ତୁଷିତାନାଂ ନିବୋଧତ ।। ୫.

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ପୂର୍ବରୁ ଏବଂ ପୁଣି ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଯେଉଁ ତୁଷିତ ଦେବମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଏବେ ଆଉଥରେ ଶୁଣ।

ପ୍ରାଣୋଽପାନସ୍ତଥୋଦାନଃ ସମାନୋ ଵ୍ଯାନ ଏଵ ଚ। ଚକ୍ଷୁଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତଥା ପ୍ରାଣଃ ସ୍ପର୍ଶୋ ବୁଦ୍ଧିର୍ମନସ୍ତଥା ।। ୫.

ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ଉଦାନ, ସମାନ ଏବଂ ବ୍ୟାନ; ଏହା ସହିତ ଚକ୍ଷୁ (ଦୃଷ୍ଟି), ଶ୍ରୋତ୍ର (ଶ୍ରବଣ), ପ୍ରାଣ (ଜୀବନଶକ୍ତି), ସ୍ପର୍ଶ (ଛୁଆଁ), ବୁଦ୍ଧି (ବୁଦ୍ଧିମତା) ଏବଂ ମନ (ମନ) ଅଛନ୍ତି।

ପ୍ରାଣାପାନାଵୁଦାନଶ୍ଚ ସମାନୋ ଵ୍ଯାନ ଏଵ ଚ। ନାମାନ୍ଯେତାନି ପୂର୍ଵନ୍ତୁ ତୁଷିତାନାଂ ସ୍ମୃତାନି ହ ।। ୫.

ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ଉଦାନ, ସମାନ ଏବଂ ବ୍ୟାନ—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବରୁ ତୁଷିତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଥିଲା।

ଵସୋସ୍ତୁ ଵସଵଃ ପୁତ୍ରାଃ ସାଧ୍ଯାନାମନୁଜାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଧରୋ ଧ୍ରୁଵଶ୍ଚ ସୋମଶ୍ଚ ଆପଶ୍ଚୈଵାନଲୋଽନିଲଃ। ପ୍ରତ୍ଯୂଷଶ୍ଚ ପ୍ରଭାସଶ୍ଚ ଵସଵୋଽଷ୍ଟୌ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୫.

ବସୁଙ୍କର ପୁଅମାନେ 'ବସୁ' ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଭାବେ ପରିଚିତ। ସେମାନେ ହେଲେ: ଧରା, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଆପ, ଅନଳ, ଅନିଳ, ପ୍ରତ୍ୟୁଷ ଏବଂ ପ୍ରଭାସ—ଏହି ଆଠଜଣ ବସୁ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଧରସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଦ୍ରଵିଣୋ ହୁତହଵ୍ଯଵହସ୍ତଥା। ଧ୍ରୁଵପୁତ୍ରୋ ଭଵୋ ନାମ୍ନା କାଲୋ ଲୋକପ୍ରକାଲନଃ ।। ୫.

ଧରାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଦ୍ରବିଣ ଏବଂ ହୁତହବ୍ୟବହ; ଧ୍ରୁବଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଭବ ନାମକ ଯିଏ କାଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।

ସୋମସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ଵର୍ଚା ବୁଧଶ୍ଚ ଗ୍ରହବୋଧନଃ। ରୋହିଣ୍ଯାଂ ତୌ ସମୁତ୍ପନ୍ନୌ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତୌ ।। ୫.

ସୋମଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅମାନେ ହେଲେ ଭର୍ଚ୍ଚା ଏବଂ ବୁଧ, ଯିଏ ଗ୍ରହମାନେ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନୀ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ରୋହିଣୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଧାରୋର୍ମିକଲିଲାଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସଃ ସୁତାଃ। ଆପସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଵୈତଣ୍ଡ୍ଯଃ ଶମଃ ଶାନ୍ତସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୫.

ଧାରାଙ୍କର ପୁଅ ମିକଲିଲା; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ (ସୋମଙ୍କ) ତିନିଜଣ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଆପଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ବୈତଣ୍ଡ୍ୟ, ଏହା ସହିତ ଶମ ଏବଂ ଶାନ୍ତ।

ସ୍କନ୍ଦଃ ସନତ୍କୁମାରଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞେ ପାଦେନ ତେଜସଃ। ଅଗ୍ନିପୁତ୍ରଃ କୁମାରସ୍ତୁ ଶରସ୍ତମ୍ବେ ଵ୍ଯଜାଯତ। ତସ୍ଯ ଶାଖୋ ଵିଶଖଶ୍ଚ ନୈଗମେଯଶ୍ଚ ପୃଷ୍ଠଜାଃ ।। ୫.

ସ୍କନ୍ଦ, ଯାହାକୁ ସନତ୍କୁମାର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ତାଙ୍କୁ ପାଦର ତେଜରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା; ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ କୁମାର ଶରବନରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶାଖା, ବିଶାଖା ଏବଂ ନୈଗମେୟ, ଏମାନେ ପୃଷ୍ଠରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ଅନିଲସ୍ଯ ଶିଵା ଭାର୍ଯା ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରୋ ମନୋଜଵଃ। ଅଵିଜ୍ଞାତଗତିଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରାଵନିଲସ୍ଯ ଚ ।। ୫.

ଅନିଳଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ଶିବା; ତାଙ୍କର ପୁଅ ମନୋଜବ। ଅନିଳଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଅବିଜ୍ଞାତଗତି ଏବଂ ମନୋଜବ।

ପ୍ରତ୍ଯୂଷସ୍ଯ ଵିଦୁଃ ପୁତ୍ର ଋଷିର୍ନାମ୍ନା ତୁ ଦେଵଲଃ। ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ଦେଵଲସ୍ଯାପି କ୍ଷମାଵନ୍ତୌ ମନୀଷିଣୌ ।। ୫.

ପ୍ରତ୍ୟୁଷଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଋଷି ଦେବଳ; ଦେବଳଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି କ୍ଷମାବନ୍ତ ଏବଂ ମନୀଷୀ, ଦୁହେଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ।