ଶଙ୍ଖକୁନ୍ଦନିଭାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଜାତ୍ଯଞ୍ଜନନିଭାସ୍ତଥା । ଧୂମ୍ର ଵର୍ଣା ଘନାଃ କେଚିତ୍କେଚିତ୍ପୀତାଃ ପଯୋଧରାଃ ।। ୩୮.
କିଛି ଶଂଖ କିମ୍ବା କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ପରି, କିଛି ଜାତି ଅଞ୍ଜନ ପରି; କିଛି ଧୂସର ରଙ୍ଗର ମେଘ, କିଛି ହେଲେ ପୀତ ଓ ଜଳ ଭରା।
କେଚିଦ୍ରାସଭଵର୍ଣାଭା ଲାକ୍ଷାରକ୍ତନିଭାସ୍ତଥା। ମନଃଶିଲାଭାସ୍ତ୍ଵପରେ କପୋତାଭାସ୍ତଥାମ୍ବୁଦାଃ ।। ୩୮.
କିଛି ଗଧା ରଙ୍ଗର, କିଛି ଲାକ୍ଷା ରଙ୍ଗର; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କିଛି ମନ:ଶିଳା ପରି ଲାଲ, ଆଉ କିଛି ଖଗ ରଙ୍ଗର ମେଘ।
ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପନିଭାଃ କେଚିଦୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଘନା ଦିଵି। କେଚିତ୍ପୁରଧରାକାରାଃ କେଚିଦ୍ଗଜକୁଲୋପମାଃ ।। ୩୮.
କିଛି ମେଘ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକାର ରଙ୍ଗରେ ଆକାଶକୁ ଉଠିଯାଏ; କିଛି ନଗର ପ୍ରାଚୀର ପରି, କିଛି ହାତୀ ଦଳ ପରି।
କେ ଚିତ୍ପର୍ଵତସଂକାଶାଃ କେଚିତ୍ସ୍ଥଲନିଭା ଘନାଃ। କୁଣ୍ଡାଗାରନିଭାଃ କେଚିତ୍କେଚିନ୍ମୀନକୁଲୋପମାଃ ।। ୩୮.
କିଛି ପାହାଡ଼ ପରି, କିଛି ସମତଳ ଭୂମି ପରି; କିଛି ବୃହତ୍ ମଣ୍ଡପ ପରି, ଆଉ କିଛି ମାଛ ଦଳ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ବହୁରୂପା ଘୋରରୂପା ଘୋରସ୍ଵରନିନାଦିନଃ। ତଦା ଜଲଧରାଃ ସର୍ଵେ ପୂରଯନ୍ତି ନଭଃସ୍ଥଲମ୍ ।। ୩୮.
ତାହାପରେ ସମସ୍ତ ମେଘମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୟାନକ ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ କରି, ସମଗ୍ର ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଇଥାନ୍ତି।
ତତସ୍ତେ ଜଲଦା ଘୋରା ନଵୀନା ଭାସ୍କରାତ୍ମିକାଃ। ସପ୍ତଧା ସଂଵୃତାତ୍ମାନସ୍ତମଗ୍ନିଂ ଶମଯନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୩୮.
ସେ ସମୟରେ, ସେହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ନୂତନ ମେଘମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ସାତ ରୂପରେ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇଦେଇଥାନ୍ତି।
ତତସ୍ତେ ଜଲଦା ଵର୍ଷଂ ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ଚ ମହୋଦ୍ଯମମ୍। ସୁଘୋରମଶିଵଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ନାଶଯନ୍ତି ଚ ପାଵକମ୍ ।। ୩୮.
ତାପରେ ସେହି ମେଘମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଶୁଭ ବର୍ଷା କରି, ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇଦେଇଥାନ୍ତି।
ପ୍ରଵୃଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ତଥାତ୍ଯର୍ଥଂ ଵାରିଭିଃ ପୂର୍ଯ୍ଯତେ ଜଗତ୍। ଅଦ୍ଭିସ୍ତେଜୋଽଭିଭୂତଞ୍ଚ ତଦାଗ୍ନିଃ ପ୍ରାଵିଶତ୍ଯପଃ ।। ୩୮.
ଏପରି ଭାବେ ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷା ପଡ଼ିବାରୁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ଭରିଯାଏ; ଜଳରେ ଅଗ୍ନି ଦମିଯାଇ, ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି ଜଳରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ।
ନଷ୍ଟେ ଚାଗ୍ନୌ ଵର୍ଷଶତେ ପଯୋଦାଃ ପାକସମ୍ଭଵାଃ। ପ୍ଲାଵଯନ୍ତି ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ବୃହଜ୍ଜାଲପରିସ୍ରଵୈଃ ।। ୩୮.
ଏହି ଶତବର୍ଷ ବର୍ଷା ପରେ ଅଗ୍ନି ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ତାପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମେଘମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରବଳ ଭାବେ ବୁଡ଼ିଦେଇଥାନ୍ତି।
ଧାରାଭିଃ ପୂରଯନ୍ତୀମଂ ଚୋଦ୍ଯମାନାଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା। ଅନ୍ଯେ ତୁ ସଲିଲୌଘୈସ୍ତୁ ଵେଲାମଭିଭଵନ୍ତ୍ଯପି। ସାଦ୍ରିର୍ଦ୍ଵୀପାନ୍ତରଂ ପୃଥ୍ଵୀ ହ୍ଯଦ୍ଭିଃ ସଂଛାଦ୍ଯତେ ତଦା ।। ୩୮.
ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଆଦେଶରେ କିଛି ମେଘ ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତକୁ ଭରିଦେଇଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମେଘ ତ ଜଳର ତେଜ ଧାରାରେ କୂଳକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଯାଆନ୍ତି; ଏହିପରି ଭାବରେ ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଦ୍ୱୀପମାନେ ସମସ୍ତେ ଜଳରେ ଢକିଯାଆନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ଚ ତୋଯଂ ତତ୍ସର୍ଵ୍ଵଂ ହି ପରିମଣ୍ଡିତମ୍। ପ୍ରଵିଶତ୍ଯୁଦଧୌ ଵିପ୍ରାଃ ପୀତଂ ସୂର୍ଯ୍ଯସ୍ଯ ରଶ୍ମିଭିଃ ।। ୩୮.
ସେହି ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରିଯାଏ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପିଇଯିବା ପରେ, ସେହି ଜଳ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ମୁନିମାନେ।
ଆଦିତ୍ଯରଶ୍ମିଭିଃ ପୀତଂ ଜଲମଭ୍ରେଷୁ ତିଷ୍ଠତି। ପୁନଃ ପତତି ତଦ୍ଭୂମୌ ତେନ ପୂର୍ଯ୍ଯନ୍ତି ଚାର୍ଣଵାଃ ।। ୩୮.
ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପିଇଯିଥିବା ଜଳ ମେଘରେ ରହିଥାଏ; ପୁଣି ସେହି ଜଳ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥାଏ, ଏହିପରି ଭାବରେ ସମୁଦ୍ରମାନେ ଭରିଯାଆନ୍ତି।
ତତଃ ସମୁଦ୍ରାଃ ସ୍ଵାଂ ଵେଲାଂ ପରିକ୍ରାମନ୍ତି ସର୍ଵ୍ଵଶଃ। ପର୍ଵ୍ଵତାଶ୍ଚ ଵିଶୀର୍ଯ୍ଯନ୍ତେ ମହୀ ଚାପ୍ସୁ ନିମଜ୍ଜତି ।। ୩୮.
ତାପରେ ସମୁଦ୍ରମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନିଜ କୂଳ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଯାଆନ୍ତି; ପାହାଡ଼ମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ।
ତତସ୍ତୁ ସହସୋଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତଃ ପଯୋଦାଂସ୍ତାନ୍ନଭସ୍ତଲେ। ସଂଵେଷ୍ଟଯତି ଘୋରାତ୍ମା ଦିଵି ଵାଯୁଃ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୮.
ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ବାତାସ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ଆକାଶରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ସେହି ମେଘମାନେକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରିନେଇଥାଏ।
ତସ୍ମିନ୍ନେକାର୍ଣଵେ ଘୋରେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ। ପୂର୍ଣେ ଯୁଗସହସ୍ରେ ଵୈ ନିଃଶେଷଃ କଲ୍ପ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୮.
ସେହି ଭୟଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ବସ୍ତୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରେ, ଏବଂ ହଜାର ଯୁଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ସେହି ସମୟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳ୍ପ ପ୍ରଳୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଥାମ୍ଭସା ଵୃତେ ଲୋକେ ପ୍ରାହୁରେକାର୍ଣଵଂ ବୁଧାଃ। ଅଥ ଭୂମିତଲଂ ଖଞ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚୈକାର୍ଣଵେ ତଦା। ନଷ୍ଟେ ଭାଵେଽଵଲୀନଂ ତତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ ନ କିଞ୍ଚନ ।। ୩୮.
ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜଳରେ ଢକିଯାଏ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ବୋଲି କହନ୍ତି; ସେ ସମୟରେ ପୃଥିବୀର ପୃଷ୍ଠ, ଆକାଶ ଓ ବାତାସ ସମସ୍ତେ ସେହି ଏକ ସମୁଦ୍ରରେ ଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିନଶ୍ଟ ହେଲେ କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନି, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।
ପାର୍ଥିଵାସ୍ତ୍ଵଥ ସାମୁଦ୍ରା ଆପୋ ହୈମାଶ୍ଚ ସର୍ଵ୍ଵଶଃ। ପ୍ରସରନ୍ତ୍ଯୋ ଵ୍ରଜନ୍ତ୍ଯେକଂ ସଲିଲାଖ୍ଯାଂ ଭଜନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୩୮.
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର, ସମୁଦ୍ରର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜଳମାନେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଏକାକାର ହୋଇଯାଏ ଏବଂ 'ଜଳ' ନାମରୂପ ଧାରଣ କରେ।
ଆଗତାଗତିକଂ ଚୈଵ ତଦା ତତ୍ସଲିଲଂ ସ୍ମୃତମ୍। ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ମହୀମର୍ଣଵାଖ୍ଯଂ ଚ ତଜ୍ଜଲମ୍ ।। ୩୮.
ସେହି ଜଳ, ଯାହାକୁ ଆସିଯିବା ଓ ଯିବାର ଜଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତକୁ ଢାକି ରହିଯାଏ, ଏବଂ ଏହି ଜଳକୁ ପୃଥିବୀର ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଆଭାନ୍ତି ଯସ୍ମାତ୍ତା ଭାଭିର୍ଭାଶବ୍ଦଵ୍ଯାପ୍ତିଦୀପ୍ତିଷୁ। ଭସ୍ମ ସର୍ଵ୍ଵମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ତସ୍ମାଦମ୍ଭୋ ନିରୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୮.
ଯେଉଁଠାରୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଚମକିଉଠନ୍ତି, ଏବଂ 'ଭ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା; ସମସ୍ତ କିଛି ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବାରୁ, ଏହିପରି ଏହାକୁ 'ଜଳ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନାନାତ୍ଵେ ଚୈଵ ଶୀଘ୍ରେ ଚ ଧାତୁର୍ଵୈ ଅର ଉଚ୍ଯତେ। ଏକାର୍ଣଵେ ତଦା ଯୋ ଵୈ ନ ଶୀଘ୍ରାସ୍ତେନ ତା ନରାଃ ।। ୩୮.
ସେମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନତା ଓ ତ୍ୱରିତତା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ 'ଅର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେହି ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ, ଯେଉଁମାନେ ତ୍ୱରିତ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ 'ନର' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।
ତସ୍ମିନ୍ ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ଦିଵସେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗତେ। ତାଵନ୍ତଂ କାଲମେଵଂ ତୁ ଭଵତ୍ଯେକାର୍ଣଵଂ ଜଗତ୍। ତଦା ତୁ ସର୍ଵ୍ଵଵ୍ଯାପାରା ନିଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ପ୍ରଜାପତେଃ ।। ୩୮.
ଯେତେବେଳେ ହଜାର ଯୁଗ ଶେଷ ହୁଏ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ ଶେଷ ହୁଏ, ସେ ସମୟ ସବୁ ଦିନ ଜଗତ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ହୋଇଯାଏ; ଏବଂ ସେତେବେଳେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।
ଏଵମେକାର୍ଣଵେ ତସ୍ମିନ୍ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵର ଜଙ୍ଗମେ। ତଦା ସ ଭଵତି ବ୍ରହ୍ମା ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍ ।। ୩୮.
ଏହିପରି ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ବସ୍ତୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଓ ସହସ୍ର ପାଦ ଧାରୀ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ସୁମନାଃ ସହସ୍ରପାତ୍ ସହସ୍ରଚକ୍ଷୁର୍ଵଦନଃ ସହସ୍ରଵାକ୍। ସହସ୍ରବାହୁଃ ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରଜାପତିସ୍ତ୍ରୀଯପଥେ ଯଃ ପୁରୁଷୋ ନିରୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୮.
ସେ ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ପାଦ, ହଜାର ଆଖି, ହଜାର ମୁହଁ ଓ ହଜାର କଥା କହୁଥିବା, ହଜାର ହାତ ଥିବା, ଦୟାଳୁ ଏବଂ ପ୍ରଥମ ପ୍ରଜାପତି, ତିନି ଲୋକର ମାର୍ଗରେ ଚଳିଥିବା ପୁରୁଷ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।
ଆଦିତ୍ଯଵର୍ଣୋ ଭୁଵନସ୍ଯ ଗୋପ୍ତା ହ୍ଯପୂର୍ଵ୍ଵ ଏକଃ ପ୍ରଥମସ୍ତୁରାଷାଟ୍ । ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ପୁରୁଷୋ ମହାନ୍ ଵୈ ସଂପଦ୍ଯତେ ଵୈ ତମସଃ ପରସ୍ତାତ୍ ।। ୩୮.
ସେ ସୁନା ରଙ୍ଗର, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ପ୍ରଥମ ଏବଂ ତୀବ୍ର ଗତିଶୀଳ; ସେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ମହାପୁରୁଷ, ଅନ୍ଧକାରରୁ ପାରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ସର୍ଵତଃ ସଲିଲପ୍ଲୁତେ। ସୁଷୁପ୍ସୁରପ୍ରକାଶାଂ ସ୍ଵାଂ ରାତ୍ରିଂ ତୁ କୁରୁତେ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୮.
ଚାରି ଯୁଗର ହଜାର ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ କିଛି ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେବାବେଳେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ଶୟନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଆଲୋକ ହୀନ ନିଜ ରାତିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଵିଧା ଯଦା ଶେତେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵ୍ଵାଣ୍ଡମଣ୍ଡିତାଃ। ପଶ୍ଯନ୍ତେ ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ କାଲଂ ସପ୍ତ ମହର୍ଷଯଃ ।। ୩୮.
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ, ଚାରି ପ୍ରକାର ନିଦ୍ରାରେ ଶୟନ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସାତ ମହାର୍ଷି ଏହି ମହାତ୍ମା କାଳଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଜନଲୋକଵିଵର୍ତ୍ତନ୍ତସ୍ତପସା ଲବ୍ଧଚକ୍ଷୁଷଃ। ଭୃଗ୍ଵାଦଯୋ ମହାତ୍ମାନଃ ପୂର୍ଵ୍ଵେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତଲକ୍ଷଣାଃ ।। ୩୮.
ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟି ଲାଭ କରିଥିବା ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସେମାନେ ଜନଲୋକରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରନ୍ତି।
ସତ୍ଯାଦୀନ୍ ସପ୍ତଲୋକାନ୍ ଵୈ ତେ ହି ପଶ୍ଯନ୍ତି ଚକ୍ଷୁଷା। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତେ ତୁ ପଶ୍ଯନ୍ତି ମହାବ୍ରାହ୍ମୀଷୁ ରାତ୍ରିଷୁ ।। ୩୮.
ସେମାନେ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ଆଦି ସାତଟି ଲୋକକୁ ଦେଖନ୍ତି; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମହାରାତ୍ରିରେ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।
ସପ୍ତର୍ଷଯଃ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ସପ୍ତକାଲଂ ସ୍ଵରାତ୍ରିଷୁ। କଲ୍ପାନାଂ ପରମେଷ୍ଠିତ୍ଵାତ୍ତସ୍ମାଦାଦ୍ଯଃ ସ ପଠ୍ଯତେ ।। ୩୮.
ସାତ ଋଷି ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ରାତିରେ ସାତ ପ୍ରକାର କାଳକୁ ଦେଖନ୍ତି; କଳ୍ପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବାରୁ, ସେ ପ୍ରଥମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସ ଯଷ୍ଟା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କଲ୍ପାଦିଷୁ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଏଵମାଵେଶଯିତ୍ଵା ତୁ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୩୮.
ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା; ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଏକତ୍ର କରି, ପ୍ରଜାପତି ନିଜରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।