ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସମୁଦ୍ରେଭ୍ଯୋ ନଦୀଭ୍ଯଶ୍ଚ ପାତାଲେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ। ପିବନ୍ନପଃ ସମିଦ୍ଧୋଽଗ୍ନିଃ ପୃଥିଵୀମାଶ୍ରିତୋ ଜ୍ଵଲନ୍ ।। ୩୮.

ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନି, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ ଓ ସମସ୍ତ ପାତାଳରୁ ପାଣି ଶୋଷି ନେଇଯାଏ।

ତତଃ ସଂଵର୍ତ୍ତକଃ ଶୈଲାନତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାଂସ୍ତଥା। ଲୋକାନ୍ ସଂହରତେ ଦୀପ୍ତୋ ଘୋରଃ ସଂଵର୍ତ୍ତକୋଽନଲଃ ।। ୩୮.

ତାପରେ, ଭୟଙ୍କର ଓ ତେଜସ୍ବୀ ସଂହାରକ ଅଗ୍ନି ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଗ୍ରସଣ କରି ନେଉଛି।

ତତଃ ସ ପୃଥିଵୀଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ରସାତଲମଶୋଷଯତ୍। ନିର୍ଦହ୍ଯ ତାଂସ୍ତୁ ପାତାଲାନ୍ନାଗଲୋକମଥାଦହତ୍ ।। ୩୮.

ତାପରେ, ସେଇ ଅଗ୍ନି ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦି, ତଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଉଛି; ସେଠାରେ ଥିବା ପାତାଳ ଜଗତକୁ ପୁଡ଼ିଦେଇ, ପରେ ନାଗ ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇଦେଉଛି।

ଅଧସ୍ତାତ୍ପୃଥିଵୀଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ହ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ସ ଦହତେ ଦିଵମ୍। ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ହ୍ଯଯୁତାନ୍ଯର୍ବୁଦାନି ଚ ।। ୩୮.

ପୃଥିବୀକୁ ତଳରୁ ପୁଡ଼ିଦେଇ, ସେଉଠାରୁ ଉପରକୁ ଆକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇଦେଉଛି, ହଜାର, ଦଶହଜାର ଓ କୋଟି-କୋଟି ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ଉଦତିଷ୍ଠଞ୍ଛିଖାସ୍ତସ୍ଯ ବହ୍ଵଯଃ ସଂଵର୍ତ୍ତକସ୍ଯ ତୁ। ଗନ୍ଧର୍ଵାଂଶ୍ଚ ପିଶାଚାଂଶ୍ଚ ସମହୋରଗରାକ୍ଷସାନ୍ । ତଦା ଦହତି ସନ୍ଦୀପ୍ତୋ ଗୋଲକଂ ଚୈଵ ସର୍ଵ୍ଵଶଃ ।। ୩୮.

ସେଇ ସଂହାରକ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଅନେକ ଦିଗକୁ ଉଠିଯାଏ; ସେ ସମୟରେ ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ବଡ଼ ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଜଳାଇଦେଉଛି।

ଭୂର୍ଲୋକନ୍ତୁ ଭୁଵର୍ଲୋକଂ ସ୍ଵର୍ଲୋକଞ୍ଚ ମହସ୍ତଥା। ଘୋରଂ ଦହତି କାଲାଗ୍ନିରେଵଂ ଲୋକଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ।। ୩୮.

ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଆଗ୍ନି ଭୂର୍ଲୋକ, ଭୁବର୍ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଲୋକ ଓ ମହର୍ଲୋକ—ଏହି ଚାରିଟି ଲୋକକୁ ଜଳାଇଦେଉଛି।

ଵ୍ଯାପ୍ତେଷୁ ତେଷୁ ଲୋକେଷୁ ତିର୍ଯଗୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵମଥାଗ୍ନିନା। ତତ୍ତେଜଃ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଜଗଦିଦଂ ଶନୈଃ। ଅଯୋଗୁଡନିଭଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ତଦା ହ୍ଯେଵଂ ପ୍ରକାଶତେ ।। ୩୮.

ଯେତେବେଳେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅଗ୍ନିରେ ତଳ ଓ ଉପରୁ ବ୍ୟାପିଯାଏ, ସେ ତେଜ ସାରା ବିଶ୍ୱକୁ ଆବୃତ କରି ନେଉଛି; ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକ ଲୋହା ଗୋଲା ପରି ଦେଖାଯାଏ।

ତତୋ ଗଜକୁଲାକାରାସ୍ତଡିଦ୍ଭି ସମଲଂକୃତାଃ। ଉତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତଦା ଘୋରା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ସଂଵର୍ତ୍ତକା ଘନାଃ ।। ୩୮.

ତାପରେ, ହାତୀ ଦଳ ପରି ଆକାର ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ରେ ଶୋଭିତ ଭୟଙ୍କର ସଂହାରକ ମେଘ ଆକାଶରେ ଉଠିଯାଏ।

କେଚିନ୍ନୀଲୋତ୍ପଲଶ୍ଯାମାଃ କେଚିତ୍କୁମୁଦସନ୍ନିଭାଃ। କେଚିଦ୍ଵୈଢୂର୍ଯସଂକାଶା ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲନିଭାଽପରେ ।। ୩୮.

କିଛି ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ଫୁଲ ପରି କଳା, କିଛି କୁମୁଦ ଫୁଲ ପରି ସ୍ଫଟିକ, କିଛି ବୈଡ଼ୂର୍ୟ ମଣି ପରି ଚମକ, ଆଉ କିଛି ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ମଣି ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ଶଙ୍ଖକୁନ୍ଦନିଭାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଜାତ୍ଯଞ୍ଜନନିଭାସ୍ତଥା । ଧୂମ୍ର ଵର୍ଣା ଘନାଃ କେଚିତ୍କେଚିତ୍ପୀତାଃ ପଯୋଧରାଃ ।। ୩୮.

କିଛି ଶଂଖ କିମ୍ବା କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ପରି, କିଛି ଜାତି ଅଞ୍ଜନ ପରି; କିଛି ଧୂସର ରଙ୍ଗର ମେଘ, କିଛି ହେଲେ ପୀତ ଓ ଜଳ ଭରା।

କେଚିଦ୍ରାସଭଵର୍ଣାଭା ଲାକ୍ଷାରକ୍ତନିଭାସ୍ତଥା। ମନଃଶିଲାଭାସ୍ତ୍ଵପରେ କପୋତାଭାସ୍ତଥାମ୍ବୁଦାଃ ।। ୩୮.

କିଛି ଗଧା ରଙ୍ଗର, କିଛି ଲାକ୍ଷା ରଙ୍ଗର; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କିଛି ମନ:ଶିଳା ପରି ଲାଲ, ଆଉ କିଛି ଖଗ ରଙ୍ଗର ମେଘ।

ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପନିଭାଃ କେଚିଦୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଘନା ଦିଵି। କେଚିତ୍ପୁରଧରାକାରାଃ କେଚିଦ୍ଗଜକୁଲୋପମାଃ ।। ୩୮.

କିଛି ମେଘ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକାର ରଙ୍ଗରେ ଆକାଶକୁ ଉଠିଯାଏ; କିଛି ନଗର ପ୍ରାଚୀର ପରି, କିଛି ହାତୀ ଦଳ ପରି।

କେ ଚିତ୍ପର୍ଵତସଂକାଶାଃ କେଚିତ୍ସ୍ଥଲନିଭା ଘନାଃ। କୁଣ୍ଡାଗାରନିଭାଃ କେଚିତ୍କେଚିନ୍ମୀନକୁଲୋପମାଃ ।। ୩୮.

କିଛି ପାହାଡ଼ ପରି, କିଛି ସମତଳ ଭୂମି ପରି; କିଛି ବୃହତ୍ ମଣ୍ଡପ ପରି, ଆଉ କିଛି ମାଛ ଦଳ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ବହୁରୂପା ଘୋରରୂପା ଘୋରସ୍ଵରନିନାଦିନଃ। ତଦା ଜଲଧରାଃ ସର୍ଵେ ପୂରଯନ୍ତି ନଭଃସ୍ଥଲମ୍ ।। ୩୮.

ତାହାପରେ ସମସ୍ତ ମେଘମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୟାନକ ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ କରି, ସମଗ୍ର ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଇଥାନ୍ତି।

ତତସ୍ତେ ଜଲଦା ଘୋରା ନଵୀନା ଭାସ୍କରାତ୍ମିକାଃ। ସପ୍ତଧା ସଂଵୃତାତ୍ମାନସ୍ତମଗ୍ନିଂ ଶମଯନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୩୮.

ସେ ସମୟରେ, ସେହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ନୂତନ ମେଘମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ସାତ ରୂପରେ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇଦେଇଥାନ୍ତି।

ତତସ୍ତେ ଜଲଦା ଵର୍ଷଂ ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ଚ ମହୋଦ୍ଯମମ୍। ସୁଘୋରମଶିଵଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ନାଶଯନ୍ତି ଚ ପାଵକମ୍ ।। ୩୮.

ତାପରେ ସେହି ମେଘମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଶୁଭ ବର୍ଷା କରି, ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇଦେଇଥାନ୍ତି।

ପ୍ରଵୃଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ତଥାତ୍ଯର୍ଥଂ ଵାରିଭିଃ ପୂର୍ଯ୍ଯତେ ଜଗତ୍। ଅଦ୍ଭିସ୍ତେଜୋଽଭିଭୂତଞ୍ଚ ତଦାଗ୍ନିଃ ପ୍ରାଵିଶତ୍ଯପଃ ।। ୩୮.

ଏପରି ଭାବେ ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷା ପଡ଼ିବାରୁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ଭରିଯାଏ; ଜଳରେ ଅଗ୍ନି ଦମିଯାଇ, ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି ଜଳରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ।

ନଷ୍ଟେ ଚାଗ୍ନୌ ଵର୍ଷଶତେ ପଯୋଦାଃ ପାକସମ୍ଭଵାଃ। ପ୍ଲାଵଯନ୍ତି ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ବୃହଜ୍ଜାଲପରିସ୍ରଵୈଃ ।। ୩୮.

ଏହି ଶତବର୍ଷ ବର୍ଷା ପରେ ଅଗ୍ନି ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ତାପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମେଘମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରବଳ ଭାବେ ବୁଡ଼ିଦେଇଥାନ୍ତି।

ଧାରାଭିଃ ପୂରଯନ୍ତୀମଂ ଚୋଦ୍ଯମାନାଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା। ଅନ୍ଯେ ତୁ ସଲିଲୌଘୈସ୍ତୁ ଵେଲାମଭିଭଵନ୍ତ୍ଯପି। ସାଦ୍ରିର୍ଦ୍ଵୀପାନ୍ତରଂ ପୃଥ୍ଵୀ ହ୍ଯଦ୍ଭିଃ ସଂଛାଦ୍ଯତେ ତଦା ।। ୩୮.

ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଆଦେଶରେ କିଛି ମେଘ ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତକୁ ଭରିଦେଇଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମେଘ ତ ଜଳର ତେଜ ଧାରାରେ କୂଳକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଯାଆନ୍ତି; ଏହିପରି ଭାବରେ ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଦ୍ୱୀପମାନେ ସମସ୍ତେ ଜଳରେ ଢକିଯାଆନ୍ତି।

ତସ୍ଯ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ଚ ତୋଯଂ ତତ୍ସର୍ଵ୍ଵଂ ହି ପରିମଣ୍ଡିତମ୍। ପ୍ରଵିଶତ୍ଯୁଦଧୌ ଵିପ୍ରାଃ ପୀତଂ ସୂର୍ଯ୍ଯସ୍ଯ ରଶ୍ମିଭିଃ ।। ୩୮.

ସେହି ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରିଯାଏ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପିଇଯିବା ପରେ, ସେହି ଜଳ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ମୁନିମାନେ।

ଆଦିତ୍ଯରଶ୍ମିଭିଃ ପୀତଂ ଜଲମଭ୍ରେଷୁ ତିଷ୍ଠତି। ପୁନଃ ପତତି ତଦ୍ଭୂମୌ ତେନ ପୂର୍ଯ୍ଯନ୍ତି ଚାର୍ଣଵାଃ ।। ୩୮.

ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପିଇଯିଥିବା ଜଳ ମେଘରେ ରହିଥାଏ; ପୁଣି ସେହି ଜଳ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥାଏ, ଏହିପରି ଭାବରେ ସମୁଦ୍ରମାନେ ଭରିଯାଆନ୍ତି।

ତତଃ ସମୁଦ୍ରାଃ ସ୍ଵାଂ ଵେଲାଂ ପରିକ୍ରାମନ୍ତି ସର୍ଵ୍ଵଶଃ। ପର୍ଵ୍ଵତାଶ୍ଚ ଵିଶୀର୍ଯ୍ଯନ୍ତେ ମହୀ ଚାପ୍ସୁ ନିମଜ୍ଜତି ।। ୩୮.

ତାପରେ ସମୁଦ୍ରମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନିଜ କୂଳ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଯାଆନ୍ତି; ପାହାଡ଼ମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ।

ତତସ୍ତୁ ସହସୋଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତଃ ପଯୋଦାଂସ୍ତାନ୍ନଭସ୍ତଲେ। ସଂଵେଷ୍ଟଯତି ଘୋରାତ୍ମା ଦିଵି ଵାଯୁଃ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୮.

ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ବାତାସ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ଆକାଶରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ସେହି ମେଘମାନେକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରିନେଇଥାଏ।

ତସ୍ମିନ୍ନେକାର୍ଣଵେ ଘୋରେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ। ପୂର୍ଣେ ଯୁଗସହସ୍ରେ ଵୈ ନିଃଶେଷଃ କଲ୍ପ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ସେହି ଭୟଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ବସ୍ତୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରେ, ଏବଂ ହଜାର ଯୁଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ସେହି ସମୟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳ୍ପ ପ୍ରଳୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅଥାମ୍ଭସା ଵୃତେ ଲୋକେ ପ୍ରାହୁରେକାର୍ଣଵଂ ବୁଧାଃ। ଅଥ ଭୂମିତଲଂ ଖଞ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚୈକାର୍ଣଵେ ତଦା। ନଷ୍ଟେ ଭାଵେଽଵଲୀନଂ ତତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ ନ କିଞ୍ଚନ ।। ୩୮.

ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜଳରେ ଢକିଯାଏ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ବୋଲି କହନ୍ତି; ସେ ସମୟରେ ପୃଥିବୀର ପୃଷ୍ଠ, ଆକାଶ ଓ ବାତାସ ସମସ୍ତେ ସେହି ଏକ ସମୁଦ୍ରରେ ଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିନଶ୍ଟ ହେଲେ କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନି, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।

ପାର୍ଥିଵାସ୍ତ୍ଵଥ ସାମୁଦ୍ରା ଆପୋ ହୈମାଶ୍ଚ ସର୍ଵ୍ଵଶଃ। ପ୍ରସରନ୍ତ୍ଯୋ ଵ୍ରଜନ୍ତ୍ଯେକଂ ସଲିଲାଖ୍ଯାଂ ଭଜନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୩୮.

ତାପରେ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର, ସମୁଦ୍ରର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜଳମାନେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଏକାକାର ହୋଇଯାଏ ଏବଂ 'ଜଳ' ନାମରୂପ ଧାରଣ କରେ।

ଆଗତାଗତିକଂ ଚୈଵ ତଦା ତତ୍ସଲିଲଂ ସ୍ମୃତମ୍। ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ମହୀମର୍ଣଵାଖ୍ଯଂ ଚ ତଜ୍ଜଲମ୍ ।। ୩୮.

ସେହି ଜଳ, ଯାହାକୁ ଆସିଯିବା ଓ ଯିବାର ଜଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତକୁ ଢାକି ରହିଯାଏ, ଏବଂ ଏହି ଜଳକୁ ପୃଥିବୀର ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଆଭାନ୍ତି ଯସ୍ମାତ୍ତା ଭାଭିର୍ଭାଶବ୍ଦଵ୍ଯାପ୍ତିଦୀପ୍ତିଷୁ। ଭସ୍ମ ସର୍ଵ୍ଵମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ତସ୍ମାଦମ୍ଭୋ ନିରୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ଯେଉଁଠାରୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଚମକିଉଠନ୍ତି, ଏବଂ 'ଭ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା; ସମସ୍ତ କିଛି ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବାରୁ, ଏହିପରି ଏହାକୁ 'ଜଳ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ନାନାତ୍ଵେ ଚୈଵ ଶୀଘ୍ରେ ଚ ଧାତୁର୍ଵୈ ଅର ଉଚ୍ଯତେ। ଏକାର୍ଣଵେ ତଦା ଯୋ ଵୈ ନ ଶୀଘ୍ରାସ୍ତେନ ତା ନରାଃ ।। ୩୮.

ସେମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନତା ଓ ତ୍ୱରିତତା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ 'ଅର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେହି ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ, ଯେଉଁମାନେ ତ୍ୱରିତ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ 'ନର' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।