ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଜିତାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଗଣା ହ୍ଯତ୍ର ଚାକ୍ଷୁଷାନ୍ତାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵ୍ଵେଷୁ ଦେଵାସ୍ତେ ଵୈ ମହୌଜସଃ ।। ୩୮.

ଜିତା ଓ ଅନ୍ୟ ଗଣ, ଚାକ୍ଷୁଷ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚୌଦ୍ଦ, ଏହି ଦେବମାନେ ବଡ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଅଛନ୍ତି।

ତତସ୍ତେଷୁ ଗତେଷୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ସାଯୋଜ୍ଯଂ କଲ୍ପଵାସିନାମ୍। ସମେତ୍ଯ ଦେଵାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପ୍ତେ ସଂକଲନେ ତଦା ।। ୩୮.

ତାପରେ, ସେମାନେ ଉପରକୁ ଚାଲିଯିବା ପରେ, କଳ୍ପ ଅବଧିରେ ବସିଥିବାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସଂଗ୍ରହ ସମୟରେ ଏକସାଥି ହୁଅନ୍ତି।

ମହର୍ଲୋକଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗଣାସ୍ତେ ଵୈ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ। ସଶରୀରାଶ୍ଚ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଜନଲୋକଂ ସହାନୁଗାଃ ।। ୩୮.

ମହର୍ଲୋକକୁ ଛାଡି, ଏହି ଚୌଦ୍ଦ ଗଣ, ଶରୀର ସହିତ ଓ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ସହିତ, ଜନଲୋକକୁ ଯାଉଥିବା ବିଷୟରେ କୁହାଯାଏ।

ଏଵଂ ଦେଵେଷ୍ଵତୀତେଷୁ ମହର୍ଲୋକାଜ୍ଜନଂ ପ୍ରତି। ଭୂତାଦିଷ୍ଵଵଶିଷ୍ଟେଷୁ ସ୍ଥାଵରାନ୍ତେଷୁ ଚାପ୍ଯୁତ ।। ୩୮.

ଏପରି ଦେବମାନେ ମହର୍ଲୋକରୁ ଜନଲୋକକୁ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ମାତ୍ର ଭୂତ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।

ଶୂନ୍ଯେଷୁ ଲୋକସ୍ଥାନେଷୁ ମହାନ୍ତେଷୁ ଭୂରାଦିଷୁ। ଦେଵେଷୁ ଚ ଗତେଷୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ସାଯୋଜ୍ଯଂ କଲ୍ପଵାସିନାମ୍ ।। ୩୮.

ଭୂ ଆଦି ମହାଲୋକଗୁଡିକ ଶୂନ୍ୟ ହେଇଯିବା ସମୟରେ, ଦେବମାନେ ଉପରକୁ ଚାଲିଯିବେ, କଳ୍ପ ଅବଧିରେ ବସିଥିବାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି।

ସଂହୃତ୍ଯ ତାଂସ୍ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଵର୍ଷିପିତୃଦାନଵାନ୍। ସଂସ୍ଥାପଯତି ଵୈ ସର୍ଗଂ ମହଦୄଷ୍ଟ୍ଯା ଯୁଗକ୍ଷଯେ ।। ୩୮.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଦାନବମାନେକୁ ସଂହର କରି, ଯୁଗର ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ବଡ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।

ତତ୍ର ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତମହର୍ଯର୍ଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵିଦୁଃ। ରାତ୍ରିଂ ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତାମହୋରାତ୍ରଵିଦୋ ଜନାଃ ।। ୩୮.

ଏଠାରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ଜଣାଥିବା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ଦିନ ହେଉଛି ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟ ଏକ ହଜାର ଯୁଗ।

ନୈମିତ୍ତିକଃ ପ୍ରାକୃତିକୋ ଯଶ୍ଚୈଵାତ୍ଯନ୍ତିକୋଽର୍ଥତଃ। ତ୍ରିଵିଧଃ ସର୍ଵ୍ଵଭୂତାନାମିତ୍ଯେଷ ପ୍ରତିସଞ୍ଚରଃ ।। ୩୮.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାଶ ତିନି ପ୍ରକାରର — ଏକ ହେଉଛି ବିଶେଷ କାରଣରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତିକ ଭାବେ, ଏବଂ ତୃତୀୟ ହେଉଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ। ଏହାକୁ 'ପ୍ରତିସଞ୍ଚାର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ବ୍ରାହ୍ମୋ ନୈମିତ୍ତିକସ୍ତସ୍ଯ କଲ୍ପଦାହଃ ପ୍ରସଂଯମଃ। ପ୍ରତିସର୍ଗେ ତୁ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରାକୃତଃ କରଣକ୍ଷଯଃ ।। ୩୮.

ଏହି ବିଶେଷ କାରଣର ନାଶକୁ 'ବ୍ରାହ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା କଳ୍ପ ଶେଷରେ ଜଗତ୍‌ର ଦହନ ଦ୍ୱାରା ଘଟେ। ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଉପାଦାନ ନାଶକୁ ପ୍ରକୃତିକ ନାଶ କୁହାଯାଏ।

ଜ୍ଞାନାଚ୍ଚାତ୍ଯନ୍ତିକଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ କାରଣାନାମସମ୍ଭଵଃ । ତତଃ ସଂହୃତ୍ଯ ତାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଵାଂସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵାସିନଃ ।। ୩୮.

ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କାରଣମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବନ୍ଦ ହୁଏ, ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏପରେ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ତିନି ଲୋକର ବାସିନ୍ଦାମାନେଙ୍କୁ ଆପଣ ମନେ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି।

ଅହରନ୍ତେ ପ୍ରକୁରୁତେ ସର୍ଗସ୍ଯ ପ୍ରଲଯଂ ପୁନଃ। ସୁଷୁପ୍ସୁର୍ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାଃ ସଂହରତେ ତଦା ।। ୩୮.

ଦିନ ଶେଷରେ, ସେ ପୁଣିଥରେ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି। ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଶୟନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଆପଣ ମନେ ଆପଣ ଭିତରେ ଆଣନ୍ତି।

ତତୋ ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଚ ଯୁଗକ୍ଷଯେ। ତତ୍ରାତ୍ମସ୍ଥାଃ ପ୍ରଜାଃ କର୍ତ୍ତୁଂ ପ୍ରପେଦେ ସ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୩୮.

ଏହା ପରେ, ଯେତେବେଳେ ହଜାର ଯୁଗ ଶେଷ ହୁଏ ଓ ଯୁଗର ଅନ୍ତ ଆସେ, ସେଇ ପ୍ରଜାପତି ନିଜ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ ପ୍ରଜାମାନେଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି।

ତଦା ଭଵତ୍ଯନାଵୃଷ୍ଟିସ୍ତଦା ସା ଶତ ଵାର୍ଷିକୀ। ତଥା ଯାନ୍ଯଲ୍ପସାରାଣି ସତ୍ତ୍ଵାନି ପୃଥିଵୀତଲେ ।। ୩୮.

ସେଇ ସମୟରେ ବର୍ଷା ହୁଏ ନାହିଁ, ଏହି ଅବର୍ଷା ଶତ ବର୍ଷ ଯାଏ ଚାଲିଥାଏ। ଏଭଳି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦୁର୍ବଳ ପ୍ରାଣୀ—

ତାନ୍ଯେଵାତ୍ର ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ଭୂମିତ୍ଵମୁପଯାନ୍ତି ଚ। ସପ୍ତରଶ୍ମିରଥୋ ଭୂତ୍ଵା ହ୍ଯୁଦତିଷ୍ଠଦ୍ଵିଭାଵସୁଃ ।। ୩୮.

—ସେମାନେ ଏଠାରେ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି ଓ ପୃଥିବୀର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏପରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି ଅଗ୍ନି ସାତଟି କିରଣ ଧାରଣ କରି ଉଦୟ ହୁଏ।

ଅସହ୍ଯରଶ୍ମିର୍ଭଗଵାନ୍ ପିବନ୍ନମ୍ଭୋ ଗଭସ୍ତିଭିଃ। ହରିତା ରଶ୍ମଯସ୍ତସ୍ଯ ଦୀପ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ସପ୍ତଭିଃ ।। ୩୮.

ସେ ଭଗବାନଙ୍କର ଅସହ୍ୟ କିରଣ ଦ୍ୱାରା, ସେ ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ରର ଜଳକୁ ଶୋଷିନେଉଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ସାତଟି ହରିତ କିରଣ ତୀବ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଛି।

ଭୂଯ ଏଵ ଵିଵର୍ତନ୍ତେ ଵ୍ଯାପ୍ନୁଵନ୍ତୋ ଵନଂ ଶନୈଃ। ଭୌମଂ କାଷ୍ଠଂ ଧନଂ ତେଜୋ ଭୃଶମଦ୍ଭିସ୍ତୁ ଦୀପ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ପୁଣି ସେମାନେ ଦିଗବିଦିଗକୁ ଘୁରି, ଦୀରେ ଦୀରେ ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆବୃତ କରନ୍ତି। ପୃଥିବୀର କାଠ ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର କିରଣରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜଳିଉଠେ।

ତସ୍ମାଦୁଦକଂ ସୂର୍ଯ୍ଯସ୍ଯ ତପତୋଽତି ହି କଥ୍ଯତେ। ନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ତପତେ ସୂର୍ଯୋ ନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ପରିଵିଷ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ଏହିପରି, କୁହାଯାଏ ଯେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ତାପରେ ଜଳକୁ ଉପରେ ଉଠାନ୍ତି। ଅବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଅବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସେ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ହୁଅନ୍ତି।

ନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ପରିଚିନ୍ଵନ୍ତି ଵାରିଣା ଦୀପ୍ଯତେ ରଵିଃ। ତସ୍ମାଦପଃ ପିବନ୍ ଯା ଵୈ ଦୀପ୍ଯତେ ରଵିରମ୍ବରେ ।। ୩୮.

ଅବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳରେ ପୁନଃ ପୂରଣ ହୁଏ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ଅଧିକ ଜ୍ୱଳନ୍ତି। ଏଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ଜଳକୁ ଶୋଷି ତାପିତ ହୁଅନ୍ତି।

ତସ୍ଯ ତେ ରଶ୍ମଯଃ ସପ୍ତ ପିବନ୍ତ୍ଯମ୍ଭୋ ମହାର୍ଣଵାତ୍। ତେନାହାରେଣ ସନ୍ଦୀପ୍ତଃ ସୂର୍ଯ୍ଯଃ ସପ୍ତ ଭଵତ୍ଯୁତ ।। ୩୮.

ତାଙ୍କର ସାତଟି କିରଣ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରୁ ଜଳକୁ ଶୋଷିନେଉଛି। ସେଇ ଆହାରରେ ପୋଷିତ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ସାତଟି ହୁଅନ୍ତି।

ତତସ୍ତେ ରଶ୍ମଯଃ ସପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ଯଭୂତାଶ୍ଚତୁର୍ଦିଶମ୍। ଚତୁର୍ଲୋକମିମଂ ସର୍ଵଂ ଦହନ୍ତି ଶିଖିନସ୍ତଦା ।। ୩୮.

ତାପରେ ସେଇ ସାତଟି କିରଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପେ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱାଳାରେ, ସମସ୍ତ ଚାରିପଟି ଦିଗରେ ଏହି ଚାରିପ୍ରକାର ଜଗତକୁ ଦହନ କରନ୍ତି।

ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ଚ ଭାଭିସ୍ତୁ ହ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧଂ ଚାଧଶ୍ଚ ରଶ୍ମିଭିଃ। ଦୀପ୍ଯନ୍ତେ ଭାସ୍କରାଃ ସପ୍ତ ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିଃ ପ୍ରତାପିନଃ ।। ୩୮.

ସେମାନେ ତାଙ୍କର କିରଣରେ ଉପରେ ଓ ତଳେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ସାତଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଯୁଗ ଶେଷର ଅଗ୍ନିରେ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି।

ତେ ଵାରିଣା ଚ ସଂଦୀପ୍ତା ବହୁସାହସ୍ରରଶ୍ମଯଃ। ଖଂ ସମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ନିର୍ଦହନ୍ତୋ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ ।। ୩୮.

ଜଳରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି, ଅସଂଖ୍ୟ କିରଣରେ, ସେମାନେ ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାନ୍ତି, ପୃଥିବୀକୁ ଦହନ କରନ୍ତି।

ତତସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରତାପେନ ଦହ୍ଯମାନା ଵସୁନ୍ଧରା। ସାଦ୍ରିନଦ୍ଯର୍ଣଵା ପୃଥ୍ଵୀ ଵିସ୍ନେହା ସମପଦ୍ଯତ ।। ୩୮.

ତାଙ୍କର ତାପରେ ଦହିଯାଇ, ପୃଥିବୀ — ପାହାଡ଼, ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର ସହିତ — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ।

ଦୀପ୍ତାଭିଃ ସନ୍ତତାଭିଶ୍ଚ ଚିତ୍ରାଭିଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ। ଅଧଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଶ୍ଚ ତିର୍ଯକ୍ ଚ ସଂରୁଦ୍ଧଂ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିଭିଃ ।। ୩୮.

ଚାରିପଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅବିରତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କିରଣରେ, ଉପରେ, ତଳେ ଓ ଚାରିଦିଗରେ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଆବୃତ ହୋଇଯାଏ।

ସୂର୍ଯ୍ଯଗ୍ନୀନାଂ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧାନାଂ ସଂସୃଷ୍ଟାନାଂ ପରସ୍ପରମ୍। ଏକତ୍ଵମୁପଯାତାନାମେକଜ୍ଵାଲଂ ଭଵତ୍ଯୁତ ।। ୩୮.

ସୂର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଗ୍ନି, ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଏକାଠି ହୋଇ, ଏକ ହୋଇଯାଏ ଓ ଏକ ଜ୍ୱାଳା ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।

ସର୍ଵଲୋକପ୍ରଣାଶଞ୍ଚ ସୋଽଗ୍ନିର୍ଭୂତ୍ଵା ତୁ ମଣ୍ଡଲୀ। ଚତୁର୍ଲୋକମିଦଂ ସର୍ଵଂ ନିର୍ଦହତ୍ଯାଶୁ ତେଜସା ।। ୩୮.

ସେଇ ଅଗ୍ନି, ଗୋଲାକାର ଆକାର ଧରି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ସଂହାର ହୁଏ; ତାହାର ତେଜରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଚାରିପ୍ରକାର ଲୋକ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ।

ତତଃ ପ୍ରଲୀଯତେ ସର୍ଵ୍ଵଂ ଜଙ୍ଗମଂ ସ୍ଥାଵରଂ ତଦା। ନିର୍ଵୃକ୍ଷା ନିସ୍ତୃଣା ଭୂମିଃ କୂର୍ମପୃଷ୍ଠସମା ଭଵେତ୍ ।। ୩୮.

ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଜୀବ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ପୃଥିବୀ ଗଛ ଓ ଘାସ ବିନା, କୁମ୍ଭୀର ପିଠି ପରି ସମତଳ ହୋଇଯାଏ।

ଅମ୍ବରୀଷମିଵାଭାତି ସର୍ଵଂ ମାରିଷିତଂ ଜଗତ୍। ସର୍ଵମେଵ ତଦାର୍ଚିର୍ଭିଃ ପୂର୍ଣଂ ଜଜ୍ଵାଲ୍ଯତେ ନଭଃ ।। ୩୮.

ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକ ଉନ୍ନ ଗୋଲା ପରି ଦେଖାଯାଏ; ସେ ସମୟରେ ଆକାଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ଜଳିଉଠେ।

ପାତାଲେ ଯାନି ଭୂତାନି ମହୋତଧିଗତାନି ଚ । ତତସ୍ତାନି ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ଭୂମିତ୍ଵମୁପଯାନ୍ତି ଚ ।। ୩୮.

ପାତାଳ ଓ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ସମୟରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇ, ପୁଣି ପୃଥିବୀରେ ଲିନ ହୋଇଯାନ୍ତି।