ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସୁପାରା ମାନସାସ୍ତ୍ଵେତେ ଦେଵା ଵୈ ସମ୍ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ତେଷାମିନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯ ଋତଧାମା ମହାଯଶାଃ ।। ୩୮.

ସୁପାର ମାନସପୁତ୍ର ଦେବତାମାନେ ଏହି ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଋତଧାମା ନାମରେ ଜଣିବା, ଯିଏ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ।

କୃତିର୍ଵସିଷ୍ଠପୁତ୍ରସ୍ତୁ ହ୍ଯାତ୍ରେଯଃ ସୁତପାସ୍ତଥା। ତପୋମୂର୍ତିଶ୍ଚାଙ୍ଗିରସସ୍ତପସ୍ଵୀ କାଶ୍ଯପସ୍ତଥା ।। ୩୮.

ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ କୃତି, ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ ସୁତପାସ, ଅଙ୍ଗିରା ତପସ୍ୟାର ମୂର୍ତ୍ତି, ଏବଂ କାଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ଏକ ତପସ୍ୱୀ।

ତପୋଽଶଯାନଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଶ୍ଚ ତପୋରତିଃ। ଭାର୍ଗଵଃ ସପ୍ତମସ୍ତ୍ଵେଷାଂ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତୁ ତପୋମତିଃ ।। ୩୮.

ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ, ପୁଲହ ତପସ୍ୟାକୁ ଭଲପାଇଥିବା, ଭାର୍ଗବ ସପ୍ତମ, ତପସ୍ୟାର ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଏତେ ସପ୍ତର୍ଷଯଃ ସିଦ୍ଧା ଅନ୍ଯେ ସାଵର୍ଣିକେଽନ୍ତରେ। ଦେଵଵାନୁପଦେଵଶ୍ଚ ଦେଵଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଦୂରଥଃ ।। ୩୮.

ଏହି ସପ୍ତ ଋଷି ନିଶ୍ଚିତ ଶିଧ୍ଧ; ସାବର୍ଣିକ ମନ୍ବନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଦେବବାନ, ଉପଦେବ, ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ବିଦୂରଥ।

ମିତ୍ରଵାନ୍ ମିତ୍ରବିନ୍ଦୁଶ୍ଚ ମିତ୍ରସେନୋ ହ୍ଯମିତ୍ରହା। ମିତ୍ରବାହୁଃ ସୁଵର୍ଚାଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଦଶୈତେ ମନୋଃ ସୁତାଃ ।। ୩୮.

ମିତ୍ରବାନ, ମିତ୍ରବିନ୍ଦୁ, ମିତ୍ରସେନ, ଅମିତ୍ରହା, ମିତ୍ରବାହୁ, ସୁବର୍ଚ୍ଚ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ।

ତ୍ରଯୋ ଦଶେ ତୁ ପର୍ଯାଯେ ଭାଵ୍ଯା ରୌଚ୍ଯାନ୍ତରେ ପୁନଃ। ତ୍ରଯ ଏଵ ଗଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵାନାନ୍ତୁ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ।। ୩୮.

ପରବର୍ତ୍ତୀ ଚକ୍ରରେ ରୁଚି ମନ୍ବନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ତିନି ଗୋଷ୍ଠୀ ପୁନି ଆସିବେ; ସ୍ୱୟଂଭୁ ଦେବତାଙ୍କର ତିନି ଗୋଷ୍ଠୀ କଥା କହିଛନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ହି ସର୍ଵେ ମହାତ୍ମନଃ। ସୁତ୍ରାମାଣଃ ସୁଧର୍ମ୍ମାଣଃ ସୁକର୍ମ୍ମାଣଶ୍ଚ ତେ ତ୍ରଯଃ ।। ୩୮.

ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ୍ର; ସୁତ୍ରାମାଣ, ସୁଧର୍ମାଣ, ସୁକର୍ମାଣ—ଏହି ତିନି।

ତ୍ରିଦଶାନାଂ ଗଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯାଃ ସୋମପାଯିନଃ। ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦେଵତା ଯାଃ ପ୍ରାଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ ଯାଜ୍ଞିକୈଃ ।। ୩୮.

ଦେବତାଙ୍କର ଗୋଷ୍ଠୀ କଥା କହାଯାଇଛି; ସୋମ ପାନ କରିବା ଭବିଷ୍ୟତ ଦେବତା; ବିଦି ତିରିଶି ଦେବତା ଯଜ୍ଞରେ ଅଧିପତି ହେବେ।

ଆଜ୍ଯେନ ପୃଷଦାଜ୍ଯେନ ଗ୍ରହଶ୍ରେଷ୍ଠେନ ଚୈଵ ହି। ଦେଵୈର୍ଦେଵାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ନିବୋଧତ ।। ୩୮.

ଘିଅ, ମିଶ୍ର ଘିଅ, ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦ୍ରବ୍ୟରେ, ତିରିଶି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଜାଣିବାକୁ।

ସୁତ୍ରାମାଣଃ ପ୍ରଯାଜ୍ଯାସ୍ତୁ ହ୍ଯାଦ୍ଯାଜ୍ଯାସ୍ତୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍। ସୁକର୍ମଣୋଽନୁଯାଜ୍ଯାସ୍ତୁ ପୃଷଦାଜ୍ଯାଶିନସ୍ତୁ ଯେ ।। ୩୮.

ସୁତ୍ରାମାଣ ପ୍ରଧାନ ଭାଗୀ, ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ନେଇଥିବା; ସୁକର୍ମାଣ ଅନୁୟାୟୀ, ମିଶ୍ର ଘିଅ ଖାଇଥିବା।

ଉପଯାଜ୍ଯାଃ ସୁଧର୍ମାଣ ଇତି ଦେଵାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ । ଦିଵସ୍ପତିର୍ମହାସତ୍ତ୍ଵସ୍ତେଷାମିନ୍ଦ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୮.

ସୁଧର୍ମାଣ ଉପଭାଗୀ; ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହି ନାମରେ ଜଣାଯାଇଛି। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦିବସ୍ପତି ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ।

ପୁଲହାତ୍ମଜପୁତ୍ରାସ୍ତେ ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତୁ ରୁଚେଃ ସୁତାଃ । ଅଙ୍ଗିରାଶ୍ଚୈଵ ଧୃତିମାନ୍ ପୌଲସ୍ତ୍ଯଃ ପଥ୍ଯଵାଂସ୍ତୁ ସଃ ।। ୩୮.

ପୁଲହଙ୍କ ପୁଅମାନେ ରୁଚିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ଜଣାଯିବେ; ଅଙ୍ଗିରା ଧୃତିଶୀଳ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ନିୟମରେ ଚାଲିଥିବା।

ପୌଲହସ୍ତତ୍ତ୍ଵ ଦର୍ଶୀ ଚ ଭାର୍ଗଵଶ୍ଚ ନିରୁତ୍ସକଃ। ନିଷ୍ପ୍ରକମ୍ପସ୍ତଥାତ୍ରେଯୋ ନିର୍ମୋହଃ କଶ୍ଯପସ୍ତଥା ।। ୩୮.

ପୌଲହ ତତ୍ତ୍ୱ ଜଣା, ଭାର୍ଗବ ଚାହିଦା ରହିଥିବା; ଅତ୍ରି ଅଟୁଟ, କାଶ୍ୟପ ମୋହ ନାହିଁ।

ସ୍ଵରୂପଶ୍ଚୈଵ ଵାସିଷ୍ଠଃ ସପ୍ତୈତେ ତୁ ତ୍ରଯୋଦଶେ। ଚିତ୍ରସେନୋ ଵିଚିତ୍ରଶ୍ଚ ତପୋ ଧର୍ମଧୃତୋ ଭଵଃ ।। ୩୮.

ବାସିଷ୍ଠ ସ୍ୱରୂପରେ ଅଟୁଟ; ଏହି ସପ୍ତ ତ୍ରୟୋଦଶ ଚକ୍ରରେ ଅଛନ୍ତି। ଚିତ୍ରସେନ, ବିଚିତ୍ର, ତପୋ, ଧର୍ମଧୃତ, ଭବ।

ଅନେକକ୍ଷତ୍ରବଦ୍ଧଶ୍ଚ ସୁରସୋ ନିର୍ଭଯଃ ପୃଥଃ। ରୌଚ୍ଯସ୍ଯୈତେ ମନୋଃ ପୁତ୍ରା ହ୍ଯନ୍ତରେ ତୁ ତ୍ରଯୋଦଶେ ।। ୩୮.

ଅନେକକ୍ଷତ୍ର ତାରାରେ ବାନ୍ଧା, ସୁରସା ନିର୍ଭୟ, ପୃଥା—ଏହି ତ୍ରୟୋଦଶ ଚକ୍ରରେ ରୌଚି ମନୁଙ୍କ ପୁଅ।

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶେ ତୁ ପର୍ଯାଯେ ଭୌତସ୍ଯାପ୍ଯନ୍ତରେ ମନୋଃ । ଦେଵତାନାଂ ଗଣାଃ ପଞ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ତା ଯେତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୮.

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଚକ୍ରରେ, ଭୂତ ମନୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପାଞ୍ଚ ଦେବତା ଗୋଷ୍ଠୀ କଥା କହାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ରହିବେ।

ଚାକ୍ଷୁଷାଶ୍ଚ କନିଷ୍ଠାଶ୍ଚ ପଵିତ୍ରା ଭାଜରାସ୍ତଥା। ଵାଚାଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଇତ୍ଯେତେ ପଞ୍ଚ ଦେଵଗଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୮.

ଚାକ୍ଷୁଷ, କନିଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର, ଭାଜର, ଏବଂ ବାଚାବୃଦ୍ଧ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦେବତା ଗୋଷ୍ଠୀ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି।

ସପ୍ତୈଵ ତାଂସ୍ତାନ୍ ଭାଗାଂଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଧି ଚାକ୍ଷୁଷସଂଜ୍ଞକାନ୍। ବୃହଦାଦ୍ଯାନି ସାମାନି କନିଷ୍ଠାନ୍ ସପ୍ତ ତାନ୍ ଵିଦୁଃ। ସପ୍ତ ଲୋକାଃ ପରିତ୍ରାସ୍ତେ ଭାଜିରାଃ ସପ୍ତ ସିନ୍ଧଵଃ ।। ୩୮.

ଏହି ସପ୍ତ ଭାଗକୁ ଚାକ୍ଷୁଷ ନାମରେ ଜାଣ; ବୃହତ୍ ସାମ ଆଦି ସପ୍ତ, କନିଷ୍ଠ ସପ୍ତ ଜଣାଯିବା; ଭାଜିର ମାନେ ସପ୍ତ ଲୋକ ଓ ସପ୍ତ ନଦୀକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ଵାଚାଵୃଦ୍ଧାନୃଷୀନ୍ ଵିଦ୍ଧି ମନୋଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ଵୈ। ସର୍ଵେ ମନ୍ଵନ୍ତରେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତୁଲ୍ଯଲକ୍ଷଣାଃ ।। ୩୮.

ବାଚାବୃଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀ; ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ଇନ୍ଦ୍ରମାନେ ସମାନ ଲକ୍ଷଣରେ ଜଣାଯିବେ।

ତେଜସା ତପସା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବଲଶ୍ରୁତପରାକ୍ରମୈଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଯାନି ସତ୍ତ୍ଵାନି ଗତିମନ୍ତି ଧ୍ରୁଵାଣି ଚ। ସର୍ଵଶଃ ସ୍ଵୈର୍ଗୁଣୈସ୍ତାନି ଇନ୍ଦ୍ରାସ୍ତେଽଭିଭଵନ୍ତି ଵୈ ।। ୩୮.

ତେଜ, ତପ, ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ଶିକ୍ଷା ଓ ପ୍ରତାପ ଦ୍ୱାରା, ଇନ୍ଦ୍ରମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି।

ଭୂତାପଵାଦିନୋ ହୃଷ୍ଟା ମଧ୍ଯସ୍ଥା ଭୂତଵାଦିନଃ। ଭୂତାନୁଵାଦିନଃ ସକ୍ତାସ୍ତ୍ରଯୋ ଵେଦାଃ ପ୍ରଵାଦିନାମ୍ ।। ୩୮.

କିଛି ଲୋକ ଭୂତର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ନାକାରି ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଭୂତକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି ନିଷ୍ପକ୍ଷ ରହନ୍ତି, ଆଉ କିଛି ଭୂତକୁ ବର୍ଣ୍ନନା କରି ଲଗି ରହନ୍ତି—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଅନୁସୂଚକ ମଧ୍ୟରେ ବେଦ ଅଛି।

ଅଗ୍ନିଧ୍ରଃ କାଶ୍ଯପଶ୍ଚୈଵ ପୌଲସ୍ତ୍ଯୋ ମାଗଧଶ୍ଚ ଯଃ। ଭାର୍ଗଵୋ ହ୍ଯଗ୍ନିବାହୁଶ୍ଚ ଶୁଚିରାଙ୍ଗିରସସ୍ତଥା। ଓଜସ୍ଵୀ ସୁବଲଶ୍ଚୈଵ ଭୌତ୍ଯସ୍ଯୈତେ ମନୋଃ ସୁତାଃ ।। ୩୮.

ଅଗ୍ନିଧ୍ର, କାଶ୍ୟପ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ମାଗଧ, ଭାର୍ଗବ, ଅଗ୍ନିବାହୁ, ଶୁଚି, ଆଙ୍ଗିରସ, ଓଜସ୍ବୀ ଓ ସୁବଳ—ଏମାନେ ମନୁ ଭୌତ୍ୟଙ୍କର ପୁଅ।

ସଵର୍ଣା ମନଵୋ ହ୍ଯେତେ ଚତ୍ଵାରୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ। ଏକୋ ଵୈଵସ୍ଵତଶ୍ଚୈଵ ସାଵର୍ଣୋ ମନୁରୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ଏହି ଚାରିଜଣ ସବର୍ଣ୍ଣ ମନୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ; ଏକ ମନୁ, ଯାହାକୁ ବୈବସ୍ବତ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ସେ ସାବର୍ଣ୍ଣ ମନୁ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ରୌଚ୍ଯୋ ଭୌତ୍ଯଶ୍ଚ ଯୌ ତୌ ତୁ ମନୋଃ ପୌଲହଭାର୍ଗଵୌ। ଭୌତ୍ଯସ୍ଯୈଵାଧିପତ୍ଯେ ତୁ ପୂର୍ଣଃ କଲ୍ପସ୍ତୁ ପୂର୍ଯ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ରୌଚ୍ୟ ଓ ଭୌତ୍ୟ, ଏମାନେ ମନୁଙ୍କର ପୁଅ ଏବଂ ପୌଲହ ଓ ଭାର୍ଗବ ବଂଶର; ଭୌତ୍ୟଙ୍କର ଶାସନ ଆସିଲେ, କଳ୍ପର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ନିଃଶେଷେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ତଦା ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵିହ। ଅନ୍ତେଽନେକଯୁଗେ ତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷୀଣେ ସଂହାର ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ସୂତ କହିଲେ: ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶେଷ ହେଲା, ଅନେକ ଯୁଗର ଶେଷରେ, ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଶୂନ୍ୟ ହେଉଛି, ସେହି ସମୟକୁ ବିଗ୍ରହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସପ୍ତୈତେ ଭାର୍ଗଵା ଦେଵା ଅନ୍ତେ ମନ୍ଵନ୍ତରେ ତଦା। ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମଧ୍ଯସ୍ଥା ଯୁଗାଖ୍ଯାଂ ହ୍ଯେକସପ୍ତତିମ୍ ।। ୩୮.

ଏହି ସାତ ଭାର୍ଗବ ଦେବତା, ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷରେ, ତିନି ଲୋକର ଉପଭୋଗ କରି, ଏକାଉଁ ସପ୍ତତି ଯୁଗ ମଧ୍ୟରେ ରହନ୍ତି।

ପିତୃଭିର୍ମନୁଭିଶ୍ଚୈଵ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସପ୍ତର୍ଷିଭିସ୍ତୁ ଯେ। ଯଜ୍ଵାନଶ୍ଚୈଵ ତେଽପ୍ଯନ୍ଯେ ତଦ୍ଭାକ୍ତାଶ୍ଚୈଵ ତୈଃ ସହ ।। ୩୮.

ପିତୃ, ମନୁ, ସାତ ଋଷି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀମାନେ, ସେମାନେ ସହିତ ଏମାନେ ରହନ୍ତି।

ମହର୍ଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୀଶ୍ଵରାଃ। ତତସ୍ତେଷୁ ଗତେଷୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ କ୍ଷୀଣେ ମନ୍ଵନ୍ତରେ ତଦା। ଅନାଧାରମିଦଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୮.

ଏହି ଦେବତାମାନେ ତିନି ଲୋକକୁ ଛାଡି ମହର୍ଲୋକକୁ ଯିବେ; ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଉପରକୁ ଚାଲିଯିବେ ଓ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ହେବ, ତେବେ ତିନି ଲୋକ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଆଧାରହୀନ ହେଇଯିବ।

ତତଃ ସ୍ଥାନାନି ଶୂନ୍ଯାନି ସ୍ଥାନିନାଂ ତାନି ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ। ପ୍ରଭ୍ରଶ୍ଯନ୍ତି ଵିମୁକ୍ତାନି ତାରାଋକ୍ଷଗ୍ରହୈସ୍ତଥା ।। ୩୮.

ତାପରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେଉଁ ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ନିବାସୀମାନଙ୍କର ଥିଲା, ସେଗୁଡିକ ଶୂନ୍ୟ ହେଇଯିବ, ତାରା, ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ବିମୁକ୍ତ ହୋଇ ଖସିଯିବ।