ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସାଵର୍ଣସ୍ଯ ତୁ ତେ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ମନୋଃ। ଦ୍ଵାଦଶେ ତ୍ଵଥ ପର୍ଯାଯେ ରୁଦ୍ରପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ମନୋଃ ।। ୩୮.

ସାବର୍ଣି ମନୁଙ୍କର ପ୍ରଜାପତିୟ ପୁତ୍ରମାନେ ଏମାନେ। ଦ୍ୱାଦଶ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ରୁଦ୍ରପୁତ୍ର ମନୁଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ହେବେ।

ଚତୁର୍ଥେ ଋତୁସାଵର୍ଣେ ଦେଵାସ୍ତସ୍ଯାନ୍ତରେ ଶ୍ରୃଣୁ। ପଞ୍ଚୈଵ ତୁ ଗଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵତାନାମନାଗତାଃ ।। ୩୮.

ଚତୁର୍ଥ ଋତୁସାବର୍ଣି ଅନ୍ତରରେ ଦେବତାମାନେ କିଏ ଅଛନ୍ତି ଶୁଣ। ତିନିଟି ନୁହେଁ, ପାଞ୍ଚଟି ଦେବଗଣ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେବ।

ହରିତା ରୋହିତାଶ୍ଚୈଵ ଦେଵାଃ ସୁମନସସ୍ତଥା। ସୁକର୍ମ୍ମାଣଃ ସୁପାରାଶ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଦେଵଗଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୮.

ହରିତ, ରୋହିତ, ସୁମନସ, ସୁକର୍ମା, ସୁପାର—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଦେବଗଣ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି।

ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସା ହ୍ଯେତେ ଏକୈକୋ ଦଶକୋ ଗଣଃ। ଅରୁନ୍ତିଜୋ ହରିଶ୍ଚୈଵ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଯଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୩୮.

ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଣରେ ଦଶ ଜଣ ଅଛନ୍ତି। ଅରୁନ୍ତିଜ, ହରି, ବିଦ୍ୱାନ୍, ସହସ୍ରଶ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ।

ପର୍ଵତାନୁଚରଶ୍ଚୈଵ ହ୍ଯପୋଂଽଶୁଶ୍ଚ ମନୋଜଵଃ। ଉର୍ଜ୍ଜା ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ତାରା ଦଶୈତେ ରୋହିତାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୮.

ପର୍ବତାନୁଚର, ଅପଂଶୁ, ମନୋଜବ, ଉର୍ଜା, ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ତାରା—ଏହି ଦଶ ଜଣ ରୋହିତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି।

ତପୋଜାନିର୍ଭୃତିଶ୍ଚୈଵ ଵାଚା ବନ୍ଧୁଶ୍ଚ ଯଃ ସ୍ମୃତଃ । ରଜଶ୍ଚୈଵ ତୁ ରାଜଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଣପାଦସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୮.

ତପୋଜନି, ଭୃତି, ବାଚ, ବନ୍ଧୁ, ରଜ, ରାଜ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପାଦ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିର୍ଵିଧିଶ୍ଚ ଵୈ ଦେଵୋ ଦଶୈତେ ରୋହିତାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଉଷିତାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଯେ ଦେଵାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଶତ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ।। ୩୮.

ବ୍ୟୁଷ୍ଟି, ବିଧି—ଏହି ଦଶ ଜଣ ରୋହିତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ଉଷିତା ଆଦି ଦେବତାମାନେ ତିନି ଶହ ତିରିଶି ଜଣ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଦେଵାନ୍ ସୁମନସୋ ଵିଦ୍ଧି ସୁକର୍ମାଣୋ ନିବୋଧତ। ସୁପର୍ଵା ଵୃଷଭଃ ପୃଷ୍ଟଃ କୃପିଦ୍ଯୁମ୍ନୌ ଵିପଶ୍ଚିତଃ ।। ୩୮.

ସୁମନସ ଦେବତାମାନେ ଜଣିବା, ସୁକର୍ମା ଦେବତାମାନେ ଶୁଣ। ସୁପାର୍ବ, ବୃଷଭ, ପୃଷ୍ଠ, କୃପିଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବିପଶ୍ଚିତ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ।

ଵିକ୍ରମଶ୍ଚ କ୍ରମଶ୍ଚୈଵ ନିଭୃତଃ କାନ୍ତ ଏଵ ଚ ୩୮.

ବିକ୍ରମ, କ୍ରମ, ନିଭୃତ, କାନ୍ତ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଵର୍ଯ୍ଯୋଦିତସ୍ତଥା ଜିଷ୍ଟୋ ଵର୍ଚସ୍ଵୀ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ହଵିଃ। ଶୁଭୋ ହଵିକୃତାତ୍ପ୍ରାପ୍ତିର୍ଵ୍ଯାପୃଥୋ ଦଶମସ୍ତଥା ।। ୩୮.

ବର୍ୟୋଦିତ, ଜିଷ୍ଟ, ଭର୍ଚସ୍ବୀ, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ହବି, ଶୁଭ, ହବିକୃତ, ପ୍ରାପ୍ତି, ବ୍ୟାପୃତ, ଦଶମ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ।

ସୁପାରା ମାନସାସ୍ତ୍ଵେତେ ଦେଵା ଵୈ ସମ୍ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ତେଷାମିନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯ ଋତଧାମା ମହାଯଶାଃ ।। ୩୮.

ସୁପାର ମାନସପୁତ୍ର ଦେବତାମାନେ ଏହି ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଋତଧାମା ନାମରେ ଜଣିବା, ଯିଏ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ।

କୃତିର୍ଵସିଷ୍ଠପୁତ୍ରସ୍ତୁ ହ୍ଯାତ୍ରେଯଃ ସୁତପାସ୍ତଥା। ତପୋମୂର୍ତିଶ୍ଚାଙ୍ଗିରସସ୍ତପସ୍ଵୀ କାଶ୍ଯପସ୍ତଥା ।। ୩୮.

ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ କୃତି, ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ ସୁତପାସ, ଅଙ୍ଗିରା ତପସ୍ୟାର ମୂର୍ତ୍ତି, ଏବଂ କାଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ଏକ ତପସ୍ୱୀ।

ତପୋଽଶଯାନଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଶ୍ଚ ତପୋରତିଃ। ଭାର୍ଗଵଃ ସପ୍ତମସ୍ତ୍ଵେଷାଂ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତୁ ତପୋମତିଃ ।। ୩୮.

ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ, ପୁଲହ ତପସ୍ୟାକୁ ଭଲପାଇଥିବା, ଭାର୍ଗବ ସପ୍ତମ, ତପସ୍ୟାର ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଏତେ ସପ୍ତର୍ଷଯଃ ସିଦ୍ଧା ଅନ୍ଯେ ସାଵର୍ଣିକେଽନ୍ତରେ। ଦେଵଵାନୁପଦେଵଶ୍ଚ ଦେଵଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଦୂରଥଃ ।। ୩୮.

ଏହି ସପ୍ତ ଋଷି ନିଶ୍ଚିତ ଶିଧ୍ଧ; ସାବର୍ଣିକ ମନ୍ବନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଦେବବାନ, ଉପଦେବ, ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ବିଦୂରଥ।

ମିତ୍ରଵାନ୍ ମିତ୍ରବିନ୍ଦୁଶ୍ଚ ମିତ୍ରସେନୋ ହ୍ଯମିତ୍ରହା। ମିତ୍ରବାହୁଃ ସୁଵର୍ଚାଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଦଶୈତେ ମନୋଃ ସୁତାଃ ।। ୩୮.

ମିତ୍ରବାନ, ମିତ୍ରବିନ୍ଦୁ, ମିତ୍ରସେନ, ଅମିତ୍ରହା, ମିତ୍ରବାହୁ, ସୁବର୍ଚ୍ଚ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ।

ତ୍ରଯୋ ଦଶେ ତୁ ପର୍ଯାଯେ ଭାଵ୍ଯା ରୌଚ୍ଯାନ୍ତରେ ପୁନଃ। ତ୍ରଯ ଏଵ ଗଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵାନାନ୍ତୁ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ।। ୩୮.

ପରବର୍ତ୍ତୀ ଚକ୍ରରେ ରୁଚି ମନ୍ବନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ତିନି ଗୋଷ୍ଠୀ ପୁନି ଆସିବେ; ସ୍ୱୟଂଭୁ ଦେବତାଙ୍କର ତିନି ଗୋଷ୍ଠୀ କଥା କହିଛନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ହି ସର୍ଵେ ମହାତ୍ମନଃ। ସୁତ୍ରାମାଣଃ ସୁଧର୍ମ୍ମାଣଃ ସୁକର୍ମ୍ମାଣଶ୍ଚ ତେ ତ୍ରଯଃ ।। ୩୮.

ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ୍ର; ସୁତ୍ରାମାଣ, ସୁଧର୍ମାଣ, ସୁକର୍ମାଣ—ଏହି ତିନି।

ତ୍ରିଦଶାନାଂ ଗଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯାଃ ସୋମପାଯିନଃ। ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦେଵତା ଯାଃ ପ୍ରାଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ ଯାଜ୍ଞିକୈଃ ।। ୩୮.

ଦେବତାଙ୍କର ଗୋଷ୍ଠୀ କଥା କହାଯାଇଛି; ସୋମ ପାନ କରିବା ଭବିଷ୍ୟତ ଦେବତା; ବିଦି ତିରିଶି ଦେବତା ଯଜ୍ଞରେ ଅଧିପତି ହେବେ।

ଆଜ୍ଯେନ ପୃଷଦାଜ୍ଯେନ ଗ୍ରହଶ୍ରେଷ୍ଠେନ ଚୈଵ ହି। ଦେଵୈର୍ଦେଵାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ନିବୋଧତ ।। ୩୮.

ଘିଅ, ମିଶ୍ର ଘିଅ, ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦ୍ରବ୍ୟରେ, ତିରିଶି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଜାଣିବାକୁ।

ସୁତ୍ରାମାଣଃ ପ୍ରଯାଜ୍ଯାସ୍ତୁ ହ୍ଯାଦ୍ଯାଜ୍ଯାସ୍ତୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍। ସୁକର୍ମଣୋଽନୁଯାଜ୍ଯାସ୍ତୁ ପୃଷଦାଜ୍ଯାଶିନସ୍ତୁ ଯେ ।। ୩୮.

ସୁତ୍ରାମାଣ ପ୍ରଧାନ ଭାଗୀ, ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ନେଇଥିବା; ସୁକର୍ମାଣ ଅନୁୟାୟୀ, ମିଶ୍ର ଘିଅ ଖାଇଥିବା।

ଉପଯାଜ୍ଯାଃ ସୁଧର୍ମାଣ ଇତି ଦେଵାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ । ଦିଵସ୍ପତିର୍ମହାସତ୍ତ୍ଵସ୍ତେଷାମିନ୍ଦ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୮.

ସୁଧର୍ମାଣ ଉପଭାଗୀ; ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହି ନାମରେ ଜଣାଯାଇଛି। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦିବସ୍ପତି ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ।

ପୁଲହାତ୍ମଜପୁତ୍ରାସ୍ତେ ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତୁ ରୁଚେଃ ସୁତାଃ । ଅଙ୍ଗିରାଶ୍ଚୈଵ ଧୃତିମାନ୍ ପୌଲସ୍ତ୍ଯଃ ପଥ୍ଯଵାଂସ୍ତୁ ସଃ ।। ୩୮.

ପୁଲହଙ୍କ ପୁଅମାନେ ରୁଚିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ଜଣାଯିବେ; ଅଙ୍ଗିରା ଧୃତିଶୀଳ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ନିୟମରେ ଚାଲିଥିବା।

ପୌଲହସ୍ତତ୍ତ୍ଵ ଦର୍ଶୀ ଚ ଭାର୍ଗଵଶ୍ଚ ନିରୁତ୍ସକଃ। ନିଷ୍ପ୍ରକମ୍ପସ୍ତଥାତ୍ରେଯୋ ନିର୍ମୋହଃ କଶ୍ଯପସ୍ତଥା ।। ୩୮.

ପୌଲହ ତତ୍ତ୍ୱ ଜଣା, ଭାର୍ଗବ ଚାହିଦା ରହିଥିବା; ଅତ୍ରି ଅଟୁଟ, କାଶ୍ୟପ ମୋହ ନାହିଁ।

ସ୍ଵରୂପଶ୍ଚୈଵ ଵାସିଷ୍ଠଃ ସପ୍ତୈତେ ତୁ ତ୍ରଯୋଦଶେ। ଚିତ୍ରସେନୋ ଵିଚିତ୍ରଶ୍ଚ ତପୋ ଧର୍ମଧୃତୋ ଭଵଃ ।। ୩୮.

ବାସିଷ୍ଠ ସ୍ୱରୂପରେ ଅଟୁଟ; ଏହି ସପ୍ତ ତ୍ରୟୋଦଶ ଚକ୍ରରେ ଅଛନ୍ତି। ଚିତ୍ରସେନ, ବିଚିତ୍ର, ତପୋ, ଧର୍ମଧୃତ, ଭବ।

ଅନେକକ୍ଷତ୍ରବଦ୍ଧଶ୍ଚ ସୁରସୋ ନିର୍ଭଯଃ ପୃଥଃ। ରୌଚ୍ଯସ୍ଯୈତେ ମନୋଃ ପୁତ୍ରା ହ୍ଯନ୍ତରେ ତୁ ତ୍ରଯୋଦଶେ ।। ୩୮.

ଅନେକକ୍ଷତ୍ର ତାରାରେ ବାନ୍ଧା, ସୁରସା ନିର୍ଭୟ, ପୃଥା—ଏହି ତ୍ରୟୋଦଶ ଚକ୍ରରେ ରୌଚି ମନୁଙ୍କ ପୁଅ।

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶେ ତୁ ପର୍ଯାଯେ ଭୌତସ୍ଯାପ୍ଯନ୍ତରେ ମନୋଃ । ଦେଵତାନାଂ ଗଣାଃ ପଞ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ତା ଯେତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୮.

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଚକ୍ରରେ, ଭୂତ ମନୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପାଞ୍ଚ ଦେବତା ଗୋଷ୍ଠୀ କଥା କହାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ରହିବେ।

ଚାକ୍ଷୁଷାଶ୍ଚ କନିଷ୍ଠାଶ୍ଚ ପଵିତ୍ରା ଭାଜରାସ୍ତଥା। ଵାଚାଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଇତ୍ଯେତେ ପଞ୍ଚ ଦେଵଗଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୮.

ଚାକ୍ଷୁଷ, କନିଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର, ଭାଜର, ଏବଂ ବାଚାବୃଦ୍ଧ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦେବତା ଗୋଷ୍ଠୀ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି।

ସପ୍ତୈଵ ତାଂସ୍ତାନ୍ ଭାଗାଂଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଧି ଚାକ୍ଷୁଷସଂଜ୍ଞକାନ୍। ବୃହଦାଦ୍ଯାନି ସାମାନି କନିଷ୍ଠାନ୍ ସପ୍ତ ତାନ୍ ଵିଦୁଃ। ସପ୍ତ ଲୋକାଃ ପରିତ୍ରାସ୍ତେ ଭାଜିରାଃ ସପ୍ତ ସିନ୍ଧଵଃ ।। ୩୮.

ଏହି ସପ୍ତ ଭାଗକୁ ଚାକ୍ଷୁଷ ନାମରେ ଜାଣ; ବୃହତ୍ ସାମ ଆଦି ସପ୍ତ, କନିଷ୍ଠ ସପ୍ତ ଜଣାଯିବା; ଭାଜିର ମାନେ ସପ୍ତ ଲୋକ ଓ ସପ୍ତ ନଦୀକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ଵାଚାଵୃଦ୍ଧାନୃଷୀନ୍ ଵିଦ୍ଧି ମନୋଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ଵୈ। ସର୍ଵେ ମନ୍ଵନ୍ତରେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତୁଲ୍ଯଲକ୍ଷଣାଃ ।। ୩୮.

ବାଚାବୃଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀ; ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ଇନ୍ଦ୍ରମାନେ ସମାନ ଲକ୍ଷଣରେ ଜଣାଯିବେ।