ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସୁକ୍ଷେତ୍ରଶ୍ଚୋତ୍ତମୌଜାଶ୍ଚ ଭୂରିଷେଣଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଶତାନୀକୋ ନିରାମିତ୍ରୋ ଵୃଷସେନୋ ଜଯଦ୍ରଥଃ ।। ୩୮.

ସୁକ୍ଷେତ୍ର, ଉତ୍ତମୌଜା, ଭୂରିଷେଣା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶତାନୀକ, ନିରାମିତ୍ର, ବୃଷସେନ, ଜୟଦ୍ରଥ।

ଭୂରିଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସୁଵର୍ଚ୍ଚାଶ୍ଚ ଦଶୈତେ ମାନଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଏକାଦଶେ ତୁ ପର୍ଯ୍ଯାଯେ ସାଵର୍ଣେ ଵୈ ତୃତୀଯକେ ।। ୩୮.

ଭୂରିଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏବଂ ସୁବର୍ଚ୍ଚା—ଏହି ଦଶଜଣ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ଏକାଦଶ ପରିଚ୍ଛେଦରେ, ତୃତୀୟ ସାବର୍ଣି।

ନିର୍ମ୍ମାଣରତଯୋ ଦେଵାଃ କାମଜା ଵୈ ମନୋଜଵାଃ। ଗଣାସ୍ତ୍ଵେତେ ତ୍ରଯଃ ଖ୍ଯାତା ଦେଵତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୩୮.

ସୃଷ୍ଟିରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ଦେବତାମାନେ, ଇଚ୍ଛାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ମନର ତଳେ ତେଜସ୍ବୀ; ଏହି ତିନି ଦଳ ମହାତ୍ମା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଏକୈକଂ ତ୍ରିଂଶତସ୍ତେଷାଂ ଗଣାସ୍ତୁ ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍। ମାସସ୍ଯାହାନି ତ୍ରିଂଶତ୍ତୁ ଯାନି ଵୈ କଵଯୋ ଵିଦୁଃ ।। ୩୮.

ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଣରେ ତିରିଶି ଜଣ ଅଛନ୍ତି। ଜଣେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଣେଇଛନ୍ତି ଯେ ଏକ ମାସରେ ତିରିଶି ଦିନ ଥାଏ।

ନିର୍ମ୍ମାଣରତଯୋ ଦେଵା ରାତ୍ରଯସ୍ତୁ ଵିହଙ୍ଗମାଃ। ଗଣାସ୍ତେ ଵୈ ତ୍ରଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵତାନାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୮.

ଯେ ଦେବତାମାନେ ସୃଷ୍ଟିରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି ସେମାନେ ଦିନ ଅଟେ, ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ରାତି ଅଟେ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏହି ତିନିଟି ଗଣ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେବ।

ମନୋଜଵା ମୁହୂର୍ତ୍ତାସ୍ତୁ ଇତି ଦେଵାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ । ଏତେ ହି ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ଭଵିଷ୍ଯା ମନଵଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୮.

ଅତି ତେଜ ଗତିର ମୁହୂର୍ତ୍ତଗୁଡିକୁ ଦେବତା ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି। ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ୍ର ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମନୁ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବେ।

ତେଷାମିନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃଷୋ ନାମ ଭଵିଷ୍ଯଃ ସୁରରାଟ୍ ତତଃ। ତେଷାଂ ସପ୍ତର୍ଷଯଶ୍ଚାପି କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନାନ୍ନିବୋଧତ ।। ୩୮.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭବିଷ୍ୟତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ନାମ 'ବୃଷ' ହେବା। ଏବେ ତାଙ୍କ ସାତି ଋଷିଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ।

ହଵିଷ୍ମାନ୍ କାଶ୍ଯପଶ୍ଚାପି ଵପୁଷ୍ମାନ୍ ଯଶ୍ଚ ଭାର୍ଗଵଃ। ଵାରୁଣିଶ୍ଚୈଵ ଚାତ୍ରେଯୋ ଵାସିଷ୍ଠୋ ଭଗ ଏଵ ଚ ।। ୩୮.

ହବିଷ୍ମାନ, କାଶ୍ୟପ, ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଭାପୁଷ୍ମାନ, ଭାରୁଣି, ଆତ୍ରେୟ, ବାସିଷ୍ଠ, ଭଗ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ।

ପୁଷ୍ଟିଶ୍ଚାଙ୍ଗିରସୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯୋ ନିଶ୍ଚରସ୍ତଥା। ପୌଲହୋ ହ୍ଯଗ୍ନିତେଜାଶ୍ଚ ଦେଵା ହ୍ଯେକାଦଶେଽନ୍ତରେ ।। ୩୮.

ପୁଷ୍ଟି, ଅଙ୍ଗିରସ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ନିଶ୍ଚର, ପୌଲହ, ଅଗ୍ନିତେଜା—ଏମାନେ ଏକାଦଶ ଅନ୍ତରର ଦେବତା।

ସର୍ଵ୍ଵଵେଗଃ ସୁଧର୍ମ୍ମା ଚ ଦେଵାନୀକଃ ପୁରୋଵହଃ। କ୍ଷେମଧର୍ମା ଗୃହେଷୁଶ୍ଚ ହ୍ଯାଦର୍ଶଃ ପୌଣ୍ଡ୍ରକୋ ମନଃ ।। ୩୮.

ସର୍ବବେଗ, ସୁଧର୍ମା, ଦେବାନୀକ, ପୁରୋବହ, କ୍ଷେମଧର୍ମା, ଗୃହେଷୁ, ଆଦର୍ଶ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ମନସ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ।

ସାଵର୍ଣସ୍ଯ ତୁ ତେ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ମନୋଃ। ଦ୍ଵାଦଶେ ତ୍ଵଥ ପର୍ଯାଯେ ରୁଦ୍ରପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ମନୋଃ ।। ୩୮.

ସାବର୍ଣି ମନୁଙ୍କର ପ୍ରଜାପତିୟ ପୁତ୍ରମାନେ ଏମାନେ। ଦ୍ୱାଦଶ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ରୁଦ୍ରପୁତ୍ର ମନୁଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ହେବେ।

ଚତୁର୍ଥେ ଋତୁସାଵର୍ଣେ ଦେଵାସ୍ତସ୍ଯାନ୍ତରେ ଶ୍ରୃଣୁ। ପଞ୍ଚୈଵ ତୁ ଗଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵତାନାମନାଗତାଃ ।। ୩୮.

ଚତୁର୍ଥ ଋତୁସାବର୍ଣି ଅନ୍ତରରେ ଦେବତାମାନେ କିଏ ଅଛନ୍ତି ଶୁଣ। ତିନିଟି ନୁହେଁ, ପାଞ୍ଚଟି ଦେବଗଣ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେବ।

ହରିତା ରୋହିତାଶ୍ଚୈଵ ଦେଵାଃ ସୁମନସସ୍ତଥା। ସୁକର୍ମ୍ମାଣଃ ସୁପାରାଶ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଦେଵଗଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୮.

ହରିତ, ରୋହିତ, ସୁମନସ, ସୁକର୍ମା, ସୁପାର—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଦେବଗଣ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି।

ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସା ହ୍ଯେତେ ଏକୈକୋ ଦଶକୋ ଗଣଃ। ଅରୁନ୍ତିଜୋ ହରିଶ୍ଚୈଵ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଯଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୩୮.

ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଣରେ ଦଶ ଜଣ ଅଛନ୍ତି। ଅରୁନ୍ତିଜ, ହରି, ବିଦ୍ୱାନ୍, ସହସ୍ରଶ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ।

ପର୍ଵତାନୁଚରଶ୍ଚୈଵ ହ୍ଯପୋଂଽଶୁଶ୍ଚ ମନୋଜଵଃ। ଉର୍ଜ୍ଜା ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ତାରା ଦଶୈତେ ରୋହିତାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୮.

ପର୍ବତାନୁଚର, ଅପଂଶୁ, ମନୋଜବ, ଉର୍ଜା, ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ତାରା—ଏହି ଦଶ ଜଣ ରୋହିତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି।

ତପୋଜାନିର୍ଭୃତିଶ୍ଚୈଵ ଵାଚା ବନ୍ଧୁଶ୍ଚ ଯଃ ସ୍ମୃତଃ । ରଜଶ୍ଚୈଵ ତୁ ରାଜଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଣପାଦସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୮.

ତପୋଜନି, ଭୃତି, ବାଚ, ବନ୍ଧୁ, ରଜ, ରାଜ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପାଦ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିର୍ଵିଧିଶ୍ଚ ଵୈ ଦେଵୋ ଦଶୈତେ ରୋହିତାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଉଷିତାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଯେ ଦେଵାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଶତ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ।। ୩୮.

ବ୍ୟୁଷ୍ଟି, ବିଧି—ଏହି ଦଶ ଜଣ ରୋହିତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ଉଷିତା ଆଦି ଦେବତାମାନେ ତିନି ଶହ ତିରିଶି ଜଣ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଦେଵାନ୍ ସୁମନସୋ ଵିଦ୍ଧି ସୁକର୍ମାଣୋ ନିବୋଧତ। ସୁପର୍ଵା ଵୃଷଭଃ ପୃଷ୍ଟଃ କୃପିଦ୍ଯୁମ୍ନୌ ଵିପଶ୍ଚିତଃ ।। ୩୮.

ସୁମନସ ଦେବତାମାନେ ଜଣିବା, ସୁକର୍ମା ଦେବତାମାନେ ଶୁଣ। ସୁପାର୍ବ, ବୃଷଭ, ପୃଷ୍ଠ, କୃପିଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବିପଶ୍ଚିତ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ।

ଵିକ୍ରମଶ୍ଚ କ୍ରମଶ୍ଚୈଵ ନିଭୃତଃ କାନ୍ତ ଏଵ ଚ ୩୮.

ବିକ୍ରମ, କ୍ରମ, ନିଭୃତ, କାନ୍ତ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଵର୍ଯ୍ଯୋଦିତସ୍ତଥା ଜିଷ୍ଟୋ ଵର୍ଚସ୍ଵୀ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ହଵିଃ। ଶୁଭୋ ହଵିକୃତାତ୍ପ୍ରାପ୍ତିର୍ଵ୍ଯାପୃଥୋ ଦଶମସ୍ତଥା ।। ୩୮.

ବର୍ୟୋଦିତ, ଜିଷ୍ଟ, ଭର୍ଚସ୍ବୀ, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ହବି, ଶୁଭ, ହବିକୃତ, ପ୍ରାପ୍ତି, ବ୍ୟାପୃତ, ଦଶମ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ।

ସୁପାରା ମାନସାସ୍ତ୍ଵେତେ ଦେଵା ଵୈ ସମ୍ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ତେଷାମିନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯ ଋତଧାମା ମହାଯଶାଃ ।। ୩୮.

ସୁପାର ମାନସପୁତ୍ର ଦେବତାମାନେ ଏହି ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଋତଧାମା ନାମରେ ଜଣିବା, ଯିଏ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ।

କୃତିର୍ଵସିଷ୍ଠପୁତ୍ରସ୍ତୁ ହ୍ଯାତ୍ରେଯଃ ସୁତପାସ୍ତଥା। ତପୋମୂର୍ତିଶ୍ଚାଙ୍ଗିରସସ୍ତପସ୍ଵୀ କାଶ୍ଯପସ୍ତଥା ।। ୩୮.

ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ କୃତି, ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ ସୁତପାସ, ଅଙ୍ଗିରା ତପସ୍ୟାର ମୂର୍ତ୍ତି, ଏବଂ କାଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ଏକ ତପସ୍ୱୀ।

ତପୋଽଶଯାନଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଶ୍ଚ ତପୋରତିଃ। ଭାର୍ଗଵଃ ସପ୍ତମସ୍ତ୍ଵେଷାଂ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତୁ ତପୋମତିଃ ।। ୩୮.

ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ, ପୁଲହ ତପସ୍ୟାକୁ ଭଲପାଇଥିବା, ଭାର୍ଗବ ସପ୍ତମ, ତପସ୍ୟାର ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଏତେ ସପ୍ତର୍ଷଯଃ ସିଦ୍ଧା ଅନ୍ଯେ ସାଵର୍ଣିକେଽନ୍ତରେ। ଦେଵଵାନୁପଦେଵଶ୍ଚ ଦେଵଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଦୂରଥଃ ।। ୩୮.

ଏହି ସପ୍ତ ଋଷି ନିଶ୍ଚିତ ଶିଧ୍ଧ; ସାବର୍ଣିକ ମନ୍ବନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଦେବବାନ, ଉପଦେବ, ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ବିଦୂରଥ।

ମିତ୍ରଵାନ୍ ମିତ୍ରବିନ୍ଦୁଶ୍ଚ ମିତ୍ରସେନୋ ହ୍ଯମିତ୍ରହା। ମିତ୍ରବାହୁଃ ସୁଵର୍ଚାଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଦଶୈତେ ମନୋଃ ସୁତାଃ ।। ୩୮.

ମିତ୍ରବାନ, ମିତ୍ରବିନ୍ଦୁ, ମିତ୍ରସେନ, ଅମିତ୍ରହା, ମିତ୍ରବାହୁ, ସୁବର୍ଚ୍ଚ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ।

ତ୍ରଯୋ ଦଶେ ତୁ ପର୍ଯାଯେ ଭାଵ୍ଯା ରୌଚ୍ଯାନ୍ତରେ ପୁନଃ। ତ୍ରଯ ଏଵ ଗଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵାନାନ୍ତୁ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ।। ୩୮.

ପରବର୍ତ୍ତୀ ଚକ୍ରରେ ରୁଚି ମନ୍ବନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ତିନି ଗୋଷ୍ଠୀ ପୁନି ଆସିବେ; ସ୍ୱୟଂଭୁ ଦେବତାଙ୍କର ତିନି ଗୋଷ୍ଠୀ କଥା କହିଛନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ହି ସର୍ଵେ ମହାତ୍ମନଃ। ସୁତ୍ରାମାଣଃ ସୁଧର୍ମ୍ମାଣଃ ସୁକର୍ମ୍ମାଣଶ୍ଚ ତେ ତ୍ରଯଃ ।। ୩୮.

ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ୍ର; ସୁତ୍ରାମାଣ, ସୁଧର୍ମାଣ, ସୁକର୍ମାଣ—ଏହି ତିନି।

ତ୍ରିଦଶାନାଂ ଗଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯାଃ ସୋମପାଯିନଃ। ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦେଵତା ଯାଃ ପ୍ରାଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ ଯାଜ୍ଞିକୈଃ ।। ୩୮.

ଦେବତାଙ୍କର ଗୋଷ୍ଠୀ କଥା କହାଯାଇଛି; ସୋମ ପାନ କରିବା ଭବିଷ୍ୟତ ଦେବତା; ବିଦି ତିରିଶି ଦେବତା ଯଜ୍ଞରେ ଅଧିପତି ହେବେ।

ଆଜ୍ଯେନ ପୃଷଦାଜ୍ଯେନ ଗ୍ରହଶ୍ରେଷ୍ଠେନ ଚୈଵ ହି। ଦେଵୈର୍ଦେଵାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ନିବୋଧତ ।। ୩୮.

ଘିଅ, ମିଶ୍ର ଘିଅ, ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦ୍ରବ୍ୟରେ, ତିରିଶି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଜାଣିବାକୁ।