ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସୁନେମିର୍ଦ୍ଯୁତପାଶ୍ଚୈଵ ସୁଶର୍ମ୍ମାଣଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ତେଷାମିନ୍ଦ୍ରସ୍ତଦା ଭାଵ୍ଯୋ ହ୍ଯଦ୍ଭୁତୋ ନାମ ନାମତଃ ।। ୩୮.

ସୁନେମି ଏବଂ ଦ୍ୟୁତପା ମଧ୍ୟ ସୁଶର୍ମାଣ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାମ 'ଅଦ୍ଭୁତ' ହେବ।

ସ୍କନ୍ଦଃ ସୋମପ୍ରତୀକାଶଃ କାର୍ତିକେଯସ୍ତୁ ପାଵକଃ। ମାଘାତିଥିଶ୍ଚ ପୌଲସ୍ତ୍ଯୋ ଵସୁଃ କାଶ୍ଯପ ଏଵ ଚ ।। ୩୮.

ସ୍କନ୍ଦ, ସୋମପ୍ରତୀକାଶ, କାର୍ତିକେୟ, ପାବକ, ମାଘାତିଥି, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ବସୁ ଏବଂ କାଶ୍ୟପ—ଏହିମାନେ ଏହି ଦଳରେ ଅଛନ୍ତି।

ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନ୍ ଭାର୍ଗଵଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଯୁତିମାନଙ୍ଗିରାସ୍ତଥା। ଵସିତଶ୍ଚୈଵ ଵାସିଷ୍ଠ ଆତ୍ରେଯୋ ହଵ୍ଯଵାହନଃ ।। ୩୮.

ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ, ଭାର୍ଗବ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ଅଙ୍ଗିରା, ବସିତ, ବାସିଷ୍ଠ, ଆତ୍ରେୟ ଏବଂ ହବ୍ୟବାହନ—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ନାମ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।

ସୁତପାଃ ପୌଲଵଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତୈତେ ରୋହିତାନ୍ତରେ। ଧୃତିକେତୁଦୀପ୍ତିକେତୁଶାପହସ୍ତା ନିରାମଯଃ ।। ୩୮.

ସୁତପା ଏବଂ ପୌଲବ, ଏହି ସାତଜଣ ରୋହିତଙ୍କ ଉତ୍ତରଧିକାରୀ; ଧୃତିକେତୁଦୀପ୍ତିକେତୁ, ଶାପହସ୍ତ ଏବଂ ନିରାମୟ।

ପୃଥୁଶ୍ରଵାସ୍ତଥା ନାକୋ ଭୂରିଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ବୃହଦ୍ରଥଃ। ପ୍ରଥମସ୍ଯ ତୁ ସାଵର୍ଣେର୍ନଵ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ।। ୩୮.

ପୃଥୁଶ୍ରବା, ନାକ, ଭୂରିଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବୃହଦ୍ରଥ—ଏହିମାନେ ପ୍ରଥମ ସାବର୍ଣିଙ୍କ ନଉଟି ପୁଅ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଦଶମେ ତ୍ଵଥ ପର୍ଯାଯେ ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ମନୋଃ। ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ଯ ତୁ ସାଵର୍ଣେର୍ଭାଵ୍ଯସ୍ଯୈଵାନ୍ତରେ ମନୋଃ ।। ୩୮.

ଦଶମ ପରିଚ୍ଛେଦରେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ସାବର୍ଣି ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳରେ।

ସୁଖାମନା ଵିରୁଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଵେଵ ତୁ ଗଣୌ ସ୍ମୃତୌ। ତ୍ଵିଷିଵନ୍ତଶ୍ଚ ତେ ସର୍ଵେ ଶତସଙ୍ଖ୍ଯାଶ୍ଚ ତେ ସମାଃ ।। ୩୮.

ସୁଖାମନା ଏବଂ ବିରୁଦ୍ଧ—ଏହି ଦୁଇ ଦଳ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତ୍ୱିଷିବନ୍ତ, ସଂଖ୍ୟାରେ ଶତ।

ପ୍ରାଣା ନାଯଚ୍ଛତଃ ପ୍ରୋକ୍ତ ଋଷିଭିଃ ପୁରୁଷେଷୁ ଵୈ। ଦେଵାସ୍ତେ ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ମନୋଃ ।। ୩୮.

ପ୍ରାଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଋଷିମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି; ଏହିମାନେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ମନୁଙ୍କ ଦେବତା ହେବେ।

ତେଷାମିନ୍ଦ୍ରସ୍ତଥା ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଭଵିଷ୍ଯଃ ଶାନ୍ତିରୁଚ୍ଯତେ। ହଵିଷ୍ମାନ୍ ପୌଲହଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁକୀର୍ତିଶ୍ଚାପି ଭାର୍ଗଵଃ ।। ୩୮.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ, ଭବିଷ୍ୟ ଏବଂ ଶାନ୍ତି ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେବେ; ହବିଷ୍ମାନ, ପୌଲହ, ଶ୍ରୀମାନ, ସୁକୀର୍ତି ଏବଂ ଭାର୍ଗବ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ଆପୋମୂର୍ତିସ୍ତଥାତ୍ରେଯୋ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚାପି ଯଃ ସ୍ମୃତଃ। ପୌଲସ୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରତିପଶ୍ଚାପି ନାଭାଗଶ୍ଚୈଵ କାଶ୍ଯପଃ। ଅଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚାଙ୍ଗିରସଃ ସପ୍ତୈତେ ପରମର୍ଷଯଃ ।। ୩୮.

ଆପୋମୂର୍ତି, ଆତ୍ରେୟ, ବାସିଷ୍ଠ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ପ୍ରତିପ, ନାଭାଗ, କାଶ୍ୟପ, ଅଭିମନ୍ୟୁ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରା—ଏହି ସାତଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି।

ସୁକ୍ଷେତ୍ରଶ୍ଚୋତ୍ତମୌଜାଶ୍ଚ ଭୂରିଷେଣଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଶତାନୀକୋ ନିରାମିତ୍ରୋ ଵୃଷସେନୋ ଜଯଦ୍ରଥଃ ।। ୩୮.

ସୁକ୍ଷେତ୍ର, ଉତ୍ତମୌଜା, ଭୂରିଷେଣା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶତାନୀକ, ନିରାମିତ୍ର, ବୃଷସେନ, ଜୟଦ୍ରଥ।

ଭୂରିଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସୁଵର୍ଚ୍ଚାଶ୍ଚ ଦଶୈତେ ମାନଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଏକାଦଶେ ତୁ ପର୍ଯ୍ଯାଯେ ସାଵର୍ଣେ ଵୈ ତୃତୀଯକେ ।। ୩୮.

ଭୂରିଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏବଂ ସୁବର୍ଚ୍ଚା—ଏହି ଦଶଜଣ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ଏକାଦଶ ପରିଚ୍ଛେଦରେ, ତୃତୀୟ ସାବର୍ଣି।

ନିର୍ମ୍ମାଣରତଯୋ ଦେଵାଃ କାମଜା ଵୈ ମନୋଜଵାଃ। ଗଣାସ୍ତ୍ଵେତେ ତ୍ରଯଃ ଖ୍ଯାତା ଦେଵତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୩୮.

ସୃଷ୍ଟିରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ଦେବତାମାନେ, ଇଚ୍ଛାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ମନର ତଳେ ତେଜସ୍ବୀ; ଏହି ତିନି ଦଳ ମହାତ୍ମା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଏକୈକଂ ତ୍ରିଂଶତସ୍ତେଷାଂ ଗଣାସ୍ତୁ ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍। ମାସସ୍ଯାହାନି ତ୍ରିଂଶତ୍ତୁ ଯାନି ଵୈ କଵଯୋ ଵିଦୁଃ ।। ୩୮.

ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଣରେ ତିରିଶି ଜଣ ଅଛନ୍ତି। ଜଣେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଣେଇଛନ୍ତି ଯେ ଏକ ମାସରେ ତିରିଶି ଦିନ ଥାଏ।

ନିର୍ମ୍ମାଣରତଯୋ ଦେଵା ରାତ୍ରଯସ୍ତୁ ଵିହଙ୍ଗମାଃ। ଗଣାସ୍ତେ ଵୈ ତ୍ରଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵତାନାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୮.

ଯେ ଦେବତାମାନେ ସୃଷ୍ଟିରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି ସେମାନେ ଦିନ ଅଟେ, ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ରାତି ଅଟେ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏହି ତିନିଟି ଗଣ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେବ।

ମନୋଜଵା ମୁହୂର୍ତ୍ତାସ୍ତୁ ଇତି ଦେଵାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ । ଏତେ ହି ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ଭଵିଷ୍ଯା ମନଵଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୮.

ଅତି ତେଜ ଗତିର ମୁହୂର୍ତ୍ତଗୁଡିକୁ ଦେବତା ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି। ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ୍ର ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମନୁ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବେ।

ତେଷାମିନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃଷୋ ନାମ ଭଵିଷ୍ଯଃ ସୁରରାଟ୍ ତତଃ। ତେଷାଂ ସପ୍ତର୍ଷଯଶ୍ଚାପି କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନାନ୍ନିବୋଧତ ।। ୩୮.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭବିଷ୍ୟତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ନାମ 'ବୃଷ' ହେବା। ଏବେ ତାଙ୍କ ସାତି ଋଷିଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ।

ହଵିଷ୍ମାନ୍ କାଶ୍ଯପଶ୍ଚାପି ଵପୁଷ୍ମାନ୍ ଯଶ୍ଚ ଭାର୍ଗଵଃ। ଵାରୁଣିଶ୍ଚୈଵ ଚାତ୍ରେଯୋ ଵାସିଷ୍ଠୋ ଭଗ ଏଵ ଚ ।। ୩୮.

ହବିଷ୍ମାନ, କାଶ୍ୟପ, ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଭାପୁଷ୍ମାନ, ଭାରୁଣି, ଆତ୍ରେୟ, ବାସିଷ୍ଠ, ଭଗ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ।

ପୁଷ୍ଟିଶ୍ଚାଙ୍ଗିରସୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯୋ ନିଶ୍ଚରସ୍ତଥା। ପୌଲହୋ ହ୍ଯଗ୍ନିତେଜାଶ୍ଚ ଦେଵା ହ୍ଯେକାଦଶେଽନ୍ତରେ ।। ୩୮.

ପୁଷ୍ଟି, ଅଙ୍ଗିରସ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ନିଶ୍ଚର, ପୌଲହ, ଅଗ୍ନିତେଜା—ଏମାନେ ଏକାଦଶ ଅନ୍ତରର ଦେବତା।

ସର୍ଵ୍ଵଵେଗଃ ସୁଧର୍ମ୍ମା ଚ ଦେଵାନୀକଃ ପୁରୋଵହଃ। କ୍ଷେମଧର୍ମା ଗୃହେଷୁଶ୍ଚ ହ୍ଯାଦର୍ଶଃ ପୌଣ୍ଡ୍ରକୋ ମନଃ ।। ୩୮.

ସର୍ବବେଗ, ସୁଧର୍ମା, ଦେବାନୀକ, ପୁରୋବହ, କ୍ଷେମଧର୍ମା, ଗୃହେଷୁ, ଆଦର୍ଶ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ମନସ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ।

ସାଵର୍ଣସ୍ଯ ତୁ ତେ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ମନୋଃ। ଦ୍ଵାଦଶେ ତ୍ଵଥ ପର୍ଯାଯେ ରୁଦ୍ରପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ମନୋଃ ।। ୩୮.

ସାବର୍ଣି ମନୁଙ୍କର ପ୍ରଜାପତିୟ ପୁତ୍ରମାନେ ଏମାନେ। ଦ୍ୱାଦଶ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ରୁଦ୍ରପୁତ୍ର ମନୁଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ହେବେ।

ଚତୁର୍ଥେ ଋତୁସାଵର୍ଣେ ଦେଵାସ୍ତସ୍ଯାନ୍ତରେ ଶ୍ରୃଣୁ। ପଞ୍ଚୈଵ ତୁ ଗଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵତାନାମନାଗତାଃ ।। ୩୮.

ଚତୁର୍ଥ ଋତୁସାବର୍ଣି ଅନ୍ତରରେ ଦେବତାମାନେ କିଏ ଅଛନ୍ତି ଶୁଣ। ତିନିଟି ନୁହେଁ, ପାଞ୍ଚଟି ଦେବଗଣ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେବ।

ହରିତା ରୋହିତାଶ୍ଚୈଵ ଦେଵାଃ ସୁମନସସ୍ତଥା। ସୁକର୍ମ୍ମାଣଃ ସୁପାରାଶ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଦେଵଗଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୮.

ହରିତ, ରୋହିତ, ସୁମନସ, ସୁକର୍ମା, ସୁପାର—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଦେବଗଣ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି।

ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସା ହ୍ଯେତେ ଏକୈକୋ ଦଶକୋ ଗଣଃ। ଅରୁନ୍ତିଜୋ ହରିଶ୍ଚୈଵ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଯଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୩୮.

ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଣରେ ଦଶ ଜଣ ଅଛନ୍ତି। ଅରୁନ୍ତିଜ, ହରି, ବିଦ୍ୱାନ୍, ସହସ୍ରଶ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ।

ପର୍ଵତାନୁଚରଶ୍ଚୈଵ ହ୍ଯପୋଂଽଶୁଶ୍ଚ ମନୋଜଵଃ। ଉର୍ଜ୍ଜା ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ତାରା ଦଶୈତେ ରୋହିତାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୮.

ପର୍ବତାନୁଚର, ଅପଂଶୁ, ମନୋଜବ, ଉର୍ଜା, ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ତାରା—ଏହି ଦଶ ଜଣ ରୋହିତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି।

ତପୋଜାନିର୍ଭୃତିଶ୍ଚୈଵ ଵାଚା ବନ୍ଧୁଶ୍ଚ ଯଃ ସ୍ମୃତଃ । ରଜଶ୍ଚୈଵ ତୁ ରାଜଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଣପାଦସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୮.

ତପୋଜନି, ଭୃତି, ବାଚ, ବନ୍ଧୁ, ରଜ, ରାଜ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପାଦ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିର୍ଵିଧିଶ୍ଚ ଵୈ ଦେଵୋ ଦଶୈତେ ରୋହିତାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଉଷିତାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଯେ ଦେଵାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଶତ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ।। ୩୮.

ବ୍ୟୁଷ୍ଟି, ବିଧି—ଏହି ଦଶ ଜଣ ରୋହିତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ଉଷିତା ଆଦି ଦେବତାମାନେ ତିନି ଶହ ତିରିଶି ଜଣ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଦେଵାନ୍ ସୁମନସୋ ଵିଦ୍ଧି ସୁକର୍ମାଣୋ ନିବୋଧତ। ସୁପର୍ଵା ଵୃଷଭଃ ପୃଷ୍ଟଃ କୃପିଦ୍ଯୁମ୍ନୌ ଵିପଶ୍ଚିତଃ ।। ୩୮.

ସୁମନସ ଦେବତାମାନେ ଜଣିବା, ସୁକର୍ମା ଦେବତାମାନେ ଶୁଣ। ସୁପାର୍ବ, ବୃଷଭ, ପୃଷ୍ଠ, କୃପିଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବିପଶ୍ଚିତ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ।

ଵିକ୍ରମଶ୍ଚ କ୍ରମଶ୍ଚୈଵ ନିଭୃତଃ କାନ୍ତ ଏଵ ଚ ୩୮.

ବିକ୍ରମ, କ୍ରମ, ନିଭୃତ, କାନ୍ତ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।