ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଭୂତ୍ଯାମୁତ୍ପାଦିତୋ ଯସ୍ତୁ ଭୌତ୍ଯୋ ନାମାଭଵତ୍ସୁତଃ। ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ରାଜା ଦ୍ଵୌ ମନୂ ତୁ ଵିଵସ୍ଵତୋଃ ।। ୩୮.

ଭୂତିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅ 'ଭୌତି' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ବୈୱସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଦୁଇଟି ମନୁ ଥିଲେ, ଦୁଇଁଜଣ ଉଭୟ ଭିବସ୍ବତଙ୍କର ପୁଅ।

ଵୈଵସ୍ଵତୋ ମନୁର୍ଯଶ୍ଚ ସାଵର୍ଣୋ ଯଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସଂଜ୍ଞାସୁତୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ମନୁର୍ଵୈଵସ୍ଵତଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୮.

ବୈୱସ୍ବତ ମନୁ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସାବର୍ଣି, ଉଭୟ ଭିବସ୍ବତଙ୍କର ପୁଅ; ଜେଷ୍ଠ, ନାମରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ବୈୱସ୍ବତ ମନୁ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପ୍ରଭୁ।

ସଵର୍ଣାଯାଃ ସୁତଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ସ୍ମୃତୋ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ମନୁଃ । ସଵର୍ଣା ମନଵୋ ଯେ ଚ ଚତ୍ଵାରସ୍ତୁ ମହର୍ଷିଜାଃ ।। ୩୮.

ସାବର୍ଣିଙ୍କର ଅନ୍ୟ ପୁଅ ବୈୱସ୍ବତ ମନୁ ଭାବରେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ଚାରିଟି ମନୁ ମହାର୍ଷିମାନେର ପୁଅ ଭାବରେ ସାବର୍ଣି।

ତପସା ସମ୍ଭୃତାତ୍ମାନଃ ସ୍ଵେଷୁ ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ଵୈ। ଭଵିଷ୍ଯେଷୁ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵକାର୍ଯାର୍ଥସାଧକାଃ ।। ୩୮.

ତପସ୍ୟାରେ ନିଜକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନିଜ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସେମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ରହିବେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବେ।

ପ୍ରଥମଂ ମେରୁସାଵର୍ଣେର୍ଦକ୍ଷପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ମନୋଃ। ପୁତ୍ରା ମରୀଚିଗର୍ଭାଶ୍ଚ ସୁଶର୍ମାଣଶ୍ଚ ତେ ତ୍ରଯଃ । ସମ୍ଭୂତାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵେ ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ।। ୩୮.

ପ୍ରଥମ, ମେରୁସାବର୍ଣି, ଦକ୍ଷର ପୁଅ ମନୁ; ମରୀଚିର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ତିନି ପୁଅ, ସୁଶର୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତେ ମହାତ୍ମା ଏବଂ ବୈୱସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ଦକ୍ଷପୁତ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ରୋହିତସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ। ଭଵିଷ୍ଯସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯସ୍ତୁ ଏକୈକୋ ଦ୍ଵାଦଶୋ ଗଣଃ ।। ୩୮.

ଦକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅ ରୋହିତ, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରଜାପତି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତିଟି ଦଳରେ ବାରଟି ପୁଅ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆଗକୁ ଆଉ ଅନେକ ଆସିବେ।

ଐଶ୍ଵର୍ଯସଂଗ୍ରାହୋ ରାହୋ ବାହୁଵଶସ୍ତଥୈଵ ଚ। ପାରା ଦ୍ଵାଦଶ ଵିଜ୍ଞେଯା ଉତ୍ତରାଂସ୍ତୁ ନିବୋଧତ ।। ୩୮.

ଏଇଶ୍ବର୍ୟସଂଗ୍ରାହ, ରାହ, ବାହୁବଶ ଏବଂ ପାରା—ଏହି ବାରଟି ନାମ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। ଏବେ ଉତ୍ତର ଦଳର ନାମ ଶୁଣ।

ଵାଜିଯୋ ଵାଜିଜିଚ୍ଚୈଵ ପ୍ରଭୃତିଶ୍ଚ କକୁଦ୍ଯଥ। ଦଧିକ୍ରାଵାଯପକ୍ଵାଶ୍ଚ ପ୍ରଣୀତୋ ଵିଜଯୋ ମଧୁଃ ।। ୩୮.

ବାଜିୟ, ବାଜିଜିଚ, ପ୍ରଭୃତି, କକୁଦ, ଦଧିକ୍ରାବ, ଆୟପକ୍ୱ, ପ୍ରଣୀତ, ବିଜୟ ଏବଂ ମଧୁ—ଏହିମାନେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି।

ତେଜସ୍ମାନ୍ନଥଵୋ ଦ୍ଵୌ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶୈତେ ମରୀଚଯଃ। ସୁଶର୍ମ୍ମାଣସ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାମତସ୍ତୁ ନିବୋଧତ ।। ୩୮.

ତେଜସ୍ମାନ୍ଠରୁ ଦୁଇ ନେତା ଉପଜିଛନ୍ତି; ଏହି ବାରଟି ମରୀଚୟ। ଏବେ ସୁଶର୍ମାଣଙ୍କ ନାମ ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ।

ଵର୍ଣସ୍ତଥାପ୍ଯଙ୍ଗଵିଶ୍ଵୌ ମୁରଣ୍ଯୋ ଵ୍ରଜନୋ ମତଃ। ଅମିତୋ ଦ୍ରଵକେତୁଶ୍ଚ ଜମ୍ଭୋସ୍ଥାଜସ୍ରଶକ୍ରକାଃ ।। ୩୮.

ବର୍ଣ୍ଣ, ଅପ୍ୟଙ୍ଗ, ବିଶ୍ୱ, ମୁରଣ୍ୟ, ବ୍ରଜନ, ଅମିତ, ଦ୍ରବକେତୁ, ଜମ୍ଭୋସ୍ଥା, ଅଜସ୍ର, ଶକ୍ରକ—ଏହିମାନେ ସୁଶର୍ମାଣଙ୍କ ନାମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛନ୍ତି।

ସୁନେମିର୍ଦ୍ଯୁତପାଶ୍ଚୈଵ ସୁଶର୍ମ୍ମାଣଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ତେଷାମିନ୍ଦ୍ରସ୍ତଦା ଭାଵ୍ଯୋ ହ୍ଯଦ୍ଭୁତୋ ନାମ ନାମତଃ ।। ୩୮.

ସୁନେମି ଏବଂ ଦ୍ୟୁତପା ମଧ୍ୟ ସୁଶର୍ମାଣ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାମ 'ଅଦ୍ଭୁତ' ହେବ।

ସ୍କନ୍ଦଃ ସୋମପ୍ରତୀକାଶଃ କାର୍ତିକେଯସ୍ତୁ ପାଵକଃ। ମାଘାତିଥିଶ୍ଚ ପୌଲସ୍ତ୍ଯୋ ଵସୁଃ କାଶ୍ଯପ ଏଵ ଚ ।। ୩୮.

ସ୍କନ୍ଦ, ସୋମପ୍ରତୀକାଶ, କାର୍ତିକେୟ, ପାବକ, ମାଘାତିଥି, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ବସୁ ଏବଂ କାଶ୍ୟପ—ଏହିମାନେ ଏହି ଦଳରେ ଅଛନ୍ତି।

ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନ୍ ଭାର୍ଗଵଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଯୁତିମାନଙ୍ଗିରାସ୍ତଥା। ଵସିତଶ୍ଚୈଵ ଵାସିଷ୍ଠ ଆତ୍ରେଯୋ ହଵ୍ଯଵାହନଃ ।। ୩୮.

ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ, ଭାର୍ଗବ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ଅଙ୍ଗିରା, ବସିତ, ବାସିଷ୍ଠ, ଆତ୍ରେୟ ଏବଂ ହବ୍ୟବାହନ—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ନାମ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।

ସୁତପାଃ ପୌଲଵଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତୈତେ ରୋହିତାନ୍ତରେ। ଧୃତିକେତୁଦୀପ୍ତିକେତୁଶାପହସ୍ତା ନିରାମଯଃ ।। ୩୮.

ସୁତପା ଏବଂ ପୌଲବ, ଏହି ସାତଜଣ ରୋହିତଙ୍କ ଉତ୍ତରଧିକାରୀ; ଧୃତିକେତୁଦୀପ୍ତିକେତୁ, ଶାପହସ୍ତ ଏବଂ ନିରାମୟ।

ପୃଥୁଶ୍ରଵାସ୍ତଥା ନାକୋ ଭୂରିଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ବୃହଦ୍ରଥଃ। ପ୍ରଥମସ୍ଯ ତୁ ସାଵର୍ଣେର୍ନଵ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ।। ୩୮.

ପୃଥୁଶ୍ରବା, ନାକ, ଭୂରିଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବୃହଦ୍ରଥ—ଏହିମାନେ ପ୍ରଥମ ସାବର୍ଣିଙ୍କ ନଉଟି ପୁଅ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଦଶମେ ତ୍ଵଥ ପର୍ଯାଯେ ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ମନୋଃ। ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ଯ ତୁ ସାଵର୍ଣେର୍ଭାଵ୍ଯସ୍ଯୈଵାନ୍ତରେ ମନୋଃ ।। ୩୮.

ଦଶମ ପରିଚ୍ଛେଦରେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ସାବର୍ଣି ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳରେ।

ସୁଖାମନା ଵିରୁଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଵେଵ ତୁ ଗଣୌ ସ୍ମୃତୌ। ତ୍ଵିଷିଵନ୍ତଶ୍ଚ ତେ ସର୍ଵେ ଶତସଙ୍ଖ୍ଯାଶ୍ଚ ତେ ସମାଃ ।। ୩୮.

ସୁଖାମନା ଏବଂ ବିରୁଦ୍ଧ—ଏହି ଦୁଇ ଦଳ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତ୍ୱିଷିବନ୍ତ, ସଂଖ୍ୟାରେ ଶତ।

ପ୍ରାଣା ନାଯଚ୍ଛତଃ ପ୍ରୋକ୍ତ ଋଷିଭିଃ ପୁରୁଷେଷୁ ଵୈ। ଦେଵାସ୍ତେ ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ମନୋଃ ।। ୩୮.

ପ୍ରାଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଋଷିମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି; ଏହିମାନେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ମନୁଙ୍କ ଦେବତା ହେବେ।

ତେଷାମିନ୍ଦ୍ରସ୍ତଥା ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଭଵିଷ୍ଯଃ ଶାନ୍ତିରୁଚ୍ଯତେ। ହଵିଷ୍ମାନ୍ ପୌଲହଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁକୀର୍ତିଶ୍ଚାପି ଭାର୍ଗଵଃ ।। ୩୮.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ, ଭବିଷ୍ୟ ଏବଂ ଶାନ୍ତି ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେବେ; ହବିଷ୍ମାନ, ପୌଲହ, ଶ୍ରୀମାନ, ସୁକୀର୍ତି ଏବଂ ଭାର୍ଗବ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ଆପୋମୂର୍ତିସ୍ତଥାତ୍ରେଯୋ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚାପି ଯଃ ସ୍ମୃତଃ। ପୌଲସ୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରତିପଶ୍ଚାପି ନାଭାଗଶ୍ଚୈଵ କାଶ୍ଯପଃ। ଅଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚାଙ୍ଗିରସଃ ସପ୍ତୈତେ ପରମର୍ଷଯଃ ।। ୩୮.

ଆପୋମୂର୍ତି, ଆତ୍ରେୟ, ବାସିଷ୍ଠ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ପ୍ରତିପ, ନାଭାଗ, କାଶ୍ୟପ, ଅଭିମନ୍ୟୁ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରା—ଏହି ସାତଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି।

ସୁକ୍ଷେତ୍ରଶ୍ଚୋତ୍ତମୌଜାଶ୍ଚ ଭୂରିଷେଣଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଶତାନୀକୋ ନିରାମିତ୍ରୋ ଵୃଷସେନୋ ଜଯଦ୍ରଥଃ ।। ୩୮.

ସୁକ୍ଷେତ୍ର, ଉତ୍ତମୌଜା, ଭୂରିଷେଣା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶତାନୀକ, ନିରାମିତ୍ର, ବୃଷସେନ, ଜୟଦ୍ରଥ।

ଭୂରିଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସୁଵର୍ଚ୍ଚାଶ୍ଚ ଦଶୈତେ ମାନଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଏକାଦଶେ ତୁ ପର୍ଯ୍ଯାଯେ ସାଵର୍ଣେ ଵୈ ତୃତୀଯକେ ।। ୩୮.

ଭୂରିଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏବଂ ସୁବର୍ଚ୍ଚା—ଏହି ଦଶଜଣ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ଏକାଦଶ ପରିଚ୍ଛେଦରେ, ତୃତୀୟ ସାବର୍ଣି।

ନିର୍ମ୍ମାଣରତଯୋ ଦେଵାଃ କାମଜା ଵୈ ମନୋଜଵାଃ। ଗଣାସ୍ତ୍ଵେତେ ତ୍ରଯଃ ଖ୍ଯାତା ଦେଵତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୩୮.

ସୃଷ୍ଟିରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ଦେବତାମାନେ, ଇଚ୍ଛାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ମନର ତଳେ ତେଜସ୍ବୀ; ଏହି ତିନି ଦଳ ମହାତ୍ମା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଏକୈକଂ ତ୍ରିଂଶତସ୍ତେଷାଂ ଗଣାସ୍ତୁ ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍। ମାସସ୍ଯାହାନି ତ୍ରିଂଶତ୍ତୁ ଯାନି ଵୈ କଵଯୋ ଵିଦୁଃ ।। ୩୮.

ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଣରେ ତିରିଶି ଜଣ ଅଛନ୍ତି। ଜଣେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଣେଇଛନ୍ତି ଯେ ଏକ ମାସରେ ତିରିଶି ଦିନ ଥାଏ।

ନିର୍ମ୍ମାଣରତଯୋ ଦେଵା ରାତ୍ରଯସ୍ତୁ ଵିହଙ୍ଗମାଃ। ଗଣାସ୍ତେ ଵୈ ତ୍ରଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵତାନାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୮.

ଯେ ଦେବତାମାନେ ସୃଷ୍ଟିରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି ସେମାନେ ଦିନ ଅଟେ, ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ରାତି ଅଟେ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏହି ତିନିଟି ଗଣ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେବ।

ମନୋଜଵା ମୁହୂର୍ତ୍ତାସ୍ତୁ ଇତି ଦେଵାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ । ଏତେ ହି ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ଭଵିଷ୍ଯା ମନଵଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୮.

ଅତି ତେଜ ଗତିର ମୁହୂର୍ତ୍ତଗୁଡିକୁ ଦେବତା ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି। ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ୍ର ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମନୁ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବେ।

ତେଷାମିନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃଷୋ ନାମ ଭଵିଷ୍ଯଃ ସୁରରାଟ୍ ତତଃ। ତେଷାଂ ସପ୍ତର୍ଷଯଶ୍ଚାପି କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନାନ୍ନିବୋଧତ ।। ୩୮.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭବିଷ୍ୟତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ନାମ 'ବୃଷ' ହେବା। ଏବେ ତାଙ୍କ ସାତି ଋଷିଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ।

ହଵିଷ୍ମାନ୍ କାଶ୍ଯପଶ୍ଚାପି ଵପୁଷ୍ମାନ୍ ଯଶ୍ଚ ଭାର୍ଗଵଃ। ଵାରୁଣିଶ୍ଚୈଵ ଚାତ୍ରେଯୋ ଵାସିଷ୍ଠୋ ଭଗ ଏଵ ଚ ।। ୩୮.

ହବିଷ୍ମାନ, କାଶ୍ୟପ, ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଭାପୁଷ୍ମାନ, ଭାରୁଣି, ଆତ୍ରେୟ, ବାସିଷ୍ଠ, ଭଗ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ।

ପୁଷ୍ଟିଶ୍ଚାଙ୍ଗିରସୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯୋ ନିଶ୍ଚରସ୍ତଥା। ପୌଲହୋ ହ୍ଯଗ୍ନିତେଜାଶ୍ଚ ଦେଵା ହ୍ଯେକାଦଶେଽନ୍ତରେ ।। ୩୮.

ପୁଷ୍ଟି, ଅଙ୍ଗିରସ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ନିଶ୍ଚର, ପୌଲହ, ଅଗ୍ନିତେଜା—ଏମାନେ ଏକାଦଶ ଅନ୍ତରର ଦେବତା।