ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପ୍ରଜାଭିସ୍ତପସା ଚୈଵ ଵିସ୍ତରଂ ତେଷୁ ଵକ୍ଷ୍ଯତେ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୈଵ ତେ ଜ୍ଞେଯାଃ ସର୍ଗାଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵାଦଯଃ ।। ୩୮.

ତାଙ୍କର ପ୍ରଜା ଓ ତପସ୍ୟା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା ହେବ; ଏହି ଚୌଦ ଉତ୍ପତ୍ତି, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଆଦି ଜାଣିବାକୁ।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଧିକାରେଷୁ ଵର୍ତନ୍ତେ ଚ ସକୃତ୍ ସକୃତ୍। ଵିନିଵୃତ୍ତାଧିକାରାସ୍ତେ ମହର୍ଲୋକଂ ସମାଶ୍ରିତାଃ ।। ୩୮.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରର ଅଧିକାରରେ, ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଅବସ୍ଥିତ; ଅଧିକାର ଶେଷ ହେଲେ, ସେମାନେ ମହର୍ଲୋକରେ ଆଶ୍ରୟ ନେନ୍ତି।

ସମତୀତାସ୍ତୁ ଯେ ତେଷାମଷ୍ଟୌ ଷଷ୍ଠାସ୍ତଥାପରେ। ପୂର୍ଵେଷୁ ସାମ୍ପ୍ରତଶ୍ଚାଯଂ ଶାନ୍ତିର୍ଵୈଵସ୍ଵତଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୮.

ଯେଉଁମାନେ ଅତୀତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଷ୍ଟ ଓ ଷଷ୍ଠ ଅନ୍ୟ; ପୂର୍ବ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ଶାନ୍ତି ବୈବସ୍ବତ ପ୍ରଭୁଙ୍କର।

ଯେ ଶିଷ୍ଟାସ୍ତାନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସହ ଦେଵର୍ଷିଦାନଵୈଃ। ସହ ପ୍ରଜାନିସର୍ଗେଣ ସର୍ଵ୍ଵାଂସ୍ତ୍ଵନାଗତାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍ ।। ୩୮.

ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବଋଷି ଓ ଦାନବମାନେ ସହିତ, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ସହିତ, ସମସ୍ତ ଭବିଷ୍ୟତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସହିତ କହିବି।

ଵୈଵସ୍ଵତନିସର୍ଗେଣ ତେଷାଂ ଜ୍ଞେଯସ୍ତୁ ଵିସ୍ତରଃ। ଅନ୍ଯୂନା ନାତିରିକ୍ତାସ୍ତେ ଯସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵ୍ଵେ ଵିଵସ୍ଵତଃ ।। ୩୮.

ବୈବସ୍ବତ ସୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଜାଣିବା; କୌଣସି ଅଧିକ କିମ୍ବା କମି ନୁହେଁ, ସମସ୍ତେ ବିବସ୍ବତରୁ।

ପୁନରୁକ୍ତା ବହୁତ୍ଵାତ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ନ ତେଷୁ ଵିସ୍ତରମ୍। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ଭାଵ୍ଯେଷୁ ଭୂତେଷ୍ଵପି ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୯.

ପୁନରୁକ୍ତି ଓ ବହୁତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ତାଙ୍କ ବିସ୍ତାର କହିବି ନାହିଁ; ଭବିଷ୍ୟତ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହିପରି।

କୁଲେ କୁଲେ ନିସର୍ଗାଂସ୍ତୁ ତସ୍ମାଦ୍ଭୂଯୋ ଵିଭାଗଶଃ । ତେଷାମେଵ ହି ଶିଷ୍ଟାର୍ଥଂ ଵିସ୍ତରେଣ କ୍ରମେଣ ଚ ।। ୩୯.

ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁଳରେ, ସୃଷ୍ଟିକୁ ଅଧିକ ବିବରଣୀ ସହିତ ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯିବ; ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ତାଙ୍କର ବିଶେଷତା କ୍ରମରେ ଦିଆଯିବ।

ଦକ୍ଷସ୍ଯ କନ୍ଯା ଧର୍ମିଷ୍ଠା ସୁଵ୍ରତା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା। ସର୍ଵକନ୍ଯାଵଶିଷ୍ଟା ତୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଧର୍ମପରା ସୁତା। ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଂ ପିତା କନ୍ଯାଂ ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନ୍ତିକେ ।। ୩୯.

ଦକ୍ଷର କନ୍ୟା ଧର୍ମିଷ୍ଠା, ଯିଏ ନିତିରେ ଦୃଢ଼ ଓ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଦକ୍ଷ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ।

ଵୈରାଜସ୍ତମୁପାସୀନଂ ଧର୍ମେଣ ଚ ଭଵେନ ଚ। ଭଵଧର୍ମସମୀପସ୍ଥଂ ଦକ୍ଷଂ ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ଯଭାଷତ ।। ୩୯.

ଵୈରାଜ ଧର୍ମ ଓ ଭବାଙ୍କ ସମୀପରେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦକ୍ଷ ଧର୍ମର ସାନିଧ୍ୟରେ ଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।

ଦକ୍ଷ କନ୍ଯା ତଵେଯଂ ଵୈ ଜନଯିଷ୍ଯତି ସୁଵ୍ରତା। ଚତୁରୋ ଵୈ ମନୂନ୍ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯକରାଞ୍ଛୁଭାନ୍ ।। ୩୮.

ବ୍ରହ୍ମା ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମର ଏହି କନ୍ୟା, ସୁବ୍ରତା, ଚାରିଟି ମନୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ, ଯେଉଁମାନେ ଚାରିଟି ଶ୍ରେଣୀ ସ୍ଥାପନ କରିବେ ଓ ଶୁଭ ହେବେ।"

ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦକ୍ଷୋ ଧର୍ମୋ ଭଵସ୍ତଦା। ତାଂ କନ୍ଯାଂ ମନସା ଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ରଯସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ ।। ୩୮.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଦକ୍ଷ, ଧର୍ମ ଓ ଭବା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ମନରେ ଏହି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ସତ୍ଯାଭିଧ୍ଯାଯିନାଂ ତେଷାଂ ସଦ୍ଯଃ କନ୍ଯା ଵ୍ଯଜାଯତ। ସଦୃଶାନୁରୂପାଂସ୍ତେଷାଂ ଚତୁରୋ ଵୈ କୁମାରକାନ୍ ।। ୩୮.

ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଚିନ୍ତନର ଫଳରେ, ସେ କନ୍ୟା ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଚାରିଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ପିତାମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳିଥିଲେ।

ସଂସିଦ୍ଧାଃ କାର୍ଯକରଣେ ସମ୍ଭୂତାସ୍ତେ ଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତଃ। ଉପଭୋଗସମର୍ଥୈଶ୍ଚ ସଦ୍ଯୋଜାତୈଃ ଶରୀରକୈଃ ।। ୩୮.

ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୃଷ୍ଟିରେ ନିପୁଣ, ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ, ଉପଭୋଗର ଯୋଗ୍ୟ ଦେହ ନେଇ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାନ୍ ସ୍ଵଯମ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯାହାହିଣସ୍ତଦା। ସଂରବ୍ଧା ଵୈ ଵ୍ଯକର୍ଷନ୍ତ ମମ ପୁତ୍ରୋ ମମେତ୍ଯୁତ ।। ୩୮.

ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ନିଜ ପୁଅ ଭାବରେ ଚିହ୍ନି, କଥା କହିଲେ। ସେମାନେ ଉତ୍ସାହରେ କହିଲେ, "ଏହା ମୋର ପୁଅ, ଏହା ମୋର।"

ଅଭିଧ୍ଯାନାନ୍ମନୋତ୍ପନ୍ନାନୂଚୁର୍ଵୈ ତେ ପରସ୍ପରମ୍। ଯୋ ଯସ୍ଯ ଵପୁଷା ତୁଲ୍ଯୋ ଭଜତାଂ ସ ତୁ ତଂ ସୁତମ୍ ।। ୩୮.

ଚିନ୍ତାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ, "ଯିଏ ଯାହାର ଦେହରେ ସମାନ, ସେ ତାହାକୁ ନିଜ ପୁଅ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।"

ଯସ୍ଯ ଯଃ ସଦୃଶଶ୍ଚାପି ରୂପେ ଵୀର୍ଯ ଚ ନାମତଃ। ତଂ ଗୃହ୍ଣାତୁ ସୁଭଦ୍ରଂ ଵୋ ଵର୍ଣତୋ ଯସ୍ଯ ଯଃ ସମଃ ।। ୩୮.

ଯାହାର ରୂପ, ଶକ୍ତି ଓ ନାମରେ ସମାନ, ସେମାନେ ତାହାକୁ ନିଜ ପୁଅ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଣୀରେ ସମାନ।

ଧ୍ରୁଵଂ ରୂପଂ ପିତୁଃ ପୁତ୍ରଃ ସୋଽନୁରୁଧ୍ଯତି ସର୍ଵଦା। ତସ୍ମାଦାତ୍ମସମଃ ପୁତ୍ରଃ ପିତୁର୍ମାତୁଶ୍ଚ ଜାଯତେ ।। ୩୮.

ପୁଅ ସଦା ନିଜ ପିତାଙ୍କ ରୂପକୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ତେଣୁ ପୁଅ ନିଜ ପିତା ଓ ମା'ଙ୍କ ସମାନ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

ଏଵଂ ତେ ସମଯଂ କୃତ୍ଵା ସଵର୍ଣାନ୍ ଜଗୃହୁଃ ସୁତାନ୍। ଯସ୍ମାତ୍ ସଵର୍ଣାସ୍ତେଷାଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ କୁମାରକାଃ ।। ୩୮.

ଏଭଳି ସମ୍ମତି କରି, ସେମାନେ ନିଜ ଶ୍ରେଣୀର ପୁଅମାନେକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏହିପରି ଭାବେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଏକ ଶ୍ରେଣୀର ହେଲେ।

ସଵର୍ଣା ମନଵସ୍ତସ୍ମାତ୍ ସଵର୍ଣତ୍ଵଂ ହି ତେ ଯତଃ। ମନନାନ୍ମାନନାଚ୍ଚୈଵ ତସ୍ମାତ୍ତେ ମନଵଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୮.

ମନୁମାନେ ଏକ ଶ୍ରେଣୀର ଥିବାରୁ, ସେମାନେର ସମାନତା ଏହି ଦ୍ୱାରା; ଚିନ୍ତନ ଓ ସମ୍ମାନରୁ, ସେମାନେ 'ମନୁ' ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେଽତୀତେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ହ। ରୁଚେଃ ପ୍ରଜାପତେଃ ପୁତ୍ରୋ ରୌଚ୍ଯୋ ନାମାଭଵତ୍ସୁତଃ ।। ୩୮.

ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ହେବା ପରେ ଓ ବୈୱସ୍ବତ ଆସିବାବେଳେ, ପ୍ରଜାପତି ରୁଚିଙ୍କର ପୁଅ ରୌଚି ନାମରେ ଜନ୍ମିଲେ।

ଭୂତ୍ଯାମୁତ୍ପାଦିତୋ ଯସ୍ତୁ ଭୌତ୍ଯୋ ନାମାଭଵତ୍ସୁତଃ। ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ରାଜା ଦ୍ଵୌ ମନୂ ତୁ ଵିଵସ୍ଵତୋଃ ।। ୩୮.

ଭୂତିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅ 'ଭୌତି' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ବୈୱସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଦୁଇଟି ମନୁ ଥିଲେ, ଦୁଇଁଜଣ ଉଭୟ ଭିବସ୍ବତଙ୍କର ପୁଅ।

ଵୈଵସ୍ଵତୋ ମନୁର୍ଯଶ୍ଚ ସାଵର୍ଣୋ ଯଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସଂଜ୍ଞାସୁତୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ମନୁର୍ଵୈଵସ୍ଵତଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୮.

ବୈୱସ୍ବତ ମନୁ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସାବର୍ଣି, ଉଭୟ ଭିବସ୍ବତଙ୍କର ପୁଅ; ଜେଷ୍ଠ, ନାମରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ବୈୱସ୍ବତ ମନୁ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପ୍ରଭୁ।

ସଵର୍ଣାଯାଃ ସୁତଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ସ୍ମୃତୋ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ମନୁଃ । ସଵର୍ଣା ମନଵୋ ଯେ ଚ ଚତ୍ଵାରସ୍ତୁ ମହର୍ଷିଜାଃ ।। ୩୮.

ସାବର୍ଣିଙ୍କର ଅନ୍ୟ ପୁଅ ବୈୱସ୍ବତ ମନୁ ଭାବରେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ଚାରିଟି ମନୁ ମହାର୍ଷିମାନେର ପୁଅ ଭାବରେ ସାବର୍ଣି।

ତପସା ସମ୍ଭୃତାତ୍ମାନଃ ସ୍ଵେଷୁ ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ଵୈ। ଭଵିଷ୍ଯେଷୁ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵକାର୍ଯାର୍ଥସାଧକାଃ ।। ୩୮.

ତପସ୍ୟାରେ ନିଜକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନିଜ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସେମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ରହିବେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବେ।

ପ୍ରଥମଂ ମେରୁସାଵର୍ଣେର୍ଦକ୍ଷପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ମନୋଃ। ପୁତ୍ରା ମରୀଚିଗର୍ଭାଶ୍ଚ ସୁଶର୍ମାଣଶ୍ଚ ତେ ତ୍ରଯଃ । ସମ୍ଭୂତାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵେ ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ।। ୩୮.

ପ୍ରଥମ, ମେରୁସାବର୍ଣି, ଦକ୍ଷର ପୁଅ ମନୁ; ମରୀଚିର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ତିନି ପୁଅ, ସୁଶର୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତେ ମହାତ୍ମା ଏବଂ ବୈୱସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ଦକ୍ଷପୁତ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ରୋହିତସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ। ଭଵିଷ୍ଯସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯସ୍ତୁ ଏକୈକୋ ଦ୍ଵାଦଶୋ ଗଣଃ ।। ୩୮.

ଦକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅ ରୋହିତ, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରଜାପତି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତିଟି ଦଳରେ ବାରଟି ପୁଅ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆଗକୁ ଆଉ ଅନେକ ଆସିବେ।

ଐଶ୍ଵର୍ଯସଂଗ୍ରାହୋ ରାହୋ ବାହୁଵଶସ୍ତଥୈଵ ଚ। ପାରା ଦ୍ଵାଦଶ ଵିଜ୍ଞେଯା ଉତ୍ତରାଂସ୍ତୁ ନିବୋଧତ ।। ୩୮.

ଏଇଶ୍ବର୍ୟସଂଗ୍ରାହ, ରାହ, ବାହୁବଶ ଏବଂ ପାରା—ଏହି ବାରଟି ନାମ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। ଏବେ ଉତ୍ତର ଦଳର ନାମ ଶୁଣ।

ଵାଜିଯୋ ଵାଜିଜିଚ୍ଚୈଵ ପ୍ରଭୃତିଶ୍ଚ କକୁଦ୍ଯଥ। ଦଧିକ୍ରାଵାଯପକ୍ଵାଶ୍ଚ ପ୍ରଣୀତୋ ଵିଜଯୋ ମଧୁଃ ।। ୩୮.

ବାଜିୟ, ବାଜିଜିଚ, ପ୍ରଭୃତି, କକୁଦ, ଦଧିକ୍ରାବ, ଆୟପକ୍ୱ, ପ୍ରଣୀତ, ବିଜୟ ଏବଂ ମଧୁ—ଏହିମାନେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି।

ତେଜସ୍ମାନ୍ନଥଵୋ ଦ୍ଵୌ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶୈତେ ମରୀଚଯଃ। ସୁଶର୍ମ୍ମାଣସ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାମତସ୍ତୁ ନିବୋଧତ ।। ୩୮.

ତେଜସ୍ମାନ୍ଠରୁ ଦୁଇ ନେତା ଉପଜିଛନ୍ତି; ଏହି ବାରଟି ମରୀଚୟ। ଏବେ ସୁଶର୍ମାଣଙ୍କ ନାମ ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ।