ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପ୍ରଭାସୋ ଭାସକୃଦ୍ଧର୍ମ୍ମସ୍ତେଜୋରଶ୍ମିଋତୁର୍ଵିରାଟ୍। ଅର୍ଚିଷ୍ମାନ୍ ଦ୍ଯୋତନୋ ଭାନୁର୍ଯଶକୀର୍ତ୍ତିର୍ବୁଧୋ ଧୃତିଃ। ଵିଂଶତିଃ ସୁତପା ହ୍ଯେତେ ନାମଭିଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ ।। ୩୮.

ପ୍ରଭାସ, ଭାସକୃତ, ଧର୍ମ, ତେଜ, ରଶ୍ମି, ଋତୁ, ବିରାଟ, ଅର୍ଚିଷ୍ମାନ, ଦ୍ୟୋତନ, ଭାନୁ, ଯଶ, କୀର୍ତ୍ତି, ବୁଧ, ଧୃତି—ଏହି ବିଶି ଜଣ ସୁତପ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ପ୍ରଭୁର୍ଵିଭୁର୍ଵିଭାସଶ୍ଚ ଜେତା ହନ୍ତାଽରିହା ରିତୁଃ। ସୁମତିଃ ପ୍ରମତିର୍ଦୀପ୍ତିଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ମହୋମହାନ୍ ।। ୩୮.

ପ୍ରଭୁ, ବିଭୁ, ବିଭାସ, ଜେତା, ହନ୍ତା, ଅରିହା, ଋତୁ, ସୁମତି, ପ୍ରମତି, ଦୀପ୍ତି—ଏହିମାନେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ଦେବତା।

ଦେହୋ ମୁନିର୍ନଯୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସମଃ ସତ୍ଯଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଇତ୍ଯେତେ ହ୍ଯମିତାଭାସ୍ତୁ ଵିଂଶତିଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୩୮.

ଦେହ, ମୁନି, ନୟ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ସମ, ସତ୍ୟ, ବିଶ୍ରୁତ—ଏହି ବିଶି ଜଣ ଅମିତାଭା ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଦମୋ ଦାତା ଵିଦଃ ସୋମୋ ଵିତ୍ତଵୈଦ୍ଯୌ ଯମୋ ନିଧିଃ। ହୋମଂ ହଵ୍ଯଂ ହୁତଂ ଦାନଂ ଦେଯଂ ଦାତା ତପଃ ଶମଃ ।। ୩୮.

ଦମ, ଦାତା, ବିଦ, ସୋମ, ବିତ୍ତବିଦ, ଯମ, ନିଧି, ହୋମ, ହବ୍ୟ, ହୁତ, ଦାନ, ଦେୟ, ଦାତା, ତପ, ଶମ—

ଧ୍ରୁଵଂ ସ୍ଥାନଂ ଵିଧାନଞ୍ଚ ନିଯମଶ୍ଚେତି ଵିଂଶତିଃ। ମୁଖ୍ଯା ହ୍ଯେତେ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ସାଵର୍ଣେ ପ୍ରଥମେଽନ୍ତରେ ।। ୩୮.

ଧ୍ରୁବ, ସ୍ଥାନ, ବିଧାନ, ନିୟମ—ଏହି ବିଶି ଜଣ ସାବର୍ଣି ପ୍ରଥମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପ୍ରମୁଖ ଦେବତା ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ମାରୀଚସ୍ଯୈଵ ତେ ପୁତ୍ରାଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସାଵର୍ଣସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ ।। ୩୮.

ଏମାନେ ମାରୀଚଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାତ୍ମା କାଶ୍ୟପଙ୍କ ସନ୍ତାନ; ଆଗାମୀ ସାବର୍ଣି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ।

ତେଷାମିନ୍ଦ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯସ୍ତୁ ବଲିର୍ଵୈରୋଚନଃ ପୁରା। ଵୀରଵାଂଶ୍ଚାଵରୀଯାଂଶ୍ଚ ନିର୍ମୋହଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ କୃତୀ ।। ୩୮.

ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ ବଳି, ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପୁରାତନ ସମୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିର୍ମୋହ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ କୃତି।

ଚରିଷ୍ଣୁରାଜ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଵାଚଃ ସୁମତିରେଵ ଚ। ସାଵର୍ଣସ୍ଯ ମନୋଃ ପୁତ୍ରା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ନଵୈଵ ତୁ ।। ୩୮.

ଚରିଷ୍ଣୁ, ଆଜ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ବାଚ, ସୁମତି—ଏମାନେ ସାବର୍ଣି ମନୁଙ୍କ ନଉ ଜଣ ପୁତ୍ର ହେବେ।

ନଵ ଚାନ୍ଯେଷୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସାଵର୍ଣେଶ୍ଚାନ୍ତରେଷୁ ଵୈ। ସାଵର୍ଣମନଵଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଭଵିଷ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ ।। ୩୮.

ଅନ୍ୟ ସାବର୍ଣି ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନଉ ଜଣ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଇବି; ସେହି ସାବର୍ଣି ମନୁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେବେ।

ମେରୁସାଵର୍ଣିନସ୍ତେ ଵୈ ଦୃଷ୍ଟା ଯେ ଦିଵ୍ଯଦୃଷ୍ଟିଭିଃ। ଦକ୍ଷସ୍ଯ ତେ ହି ଦୌହିତ୍ରାଃ ପ୍ରିଯାଯା ଦୁହିତୁଃ ସୁତାଃ ।। ୩୮.

ମେରୁସାବର୍ଣ୍ଣି ଯେଉଁମାନେ ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଛ, ସେମାନେ ଡକ୍ଷର ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାର ପୁଅ, ତାଙ୍କର ନାତି।

ମହତା ତପସା ଯୁକ୍ତା ମେରୁପୃଷ୍ଠେ ମହୌଜସଃ। ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିସ୍ତେ ଜନିତା ଦକ୍ଷେଣୈଵ ଚ ଧୀମତା ।। ୩୮.

ମେରୁ ପର୍ବତରେ ବଡ ତପସ୍ୟା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ସେମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଡକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ।

ମହର୍ଲୋକଗତାଵୃତ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯା ମେରୁମାଶ୍ରିତାଃ। ମହାଭାଵାତ୍ତୁ ତେ ପୂର୍ଵଂ ଜଜ୍ଞିରେ ଚାକ୍ଷୁଷେଽନ୍ତରେ ।। ୩୮.

ମହର୍ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଇ, ସେମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମେରୁରେ ବସିବେ; ତାଙ୍କର ବଡ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ପୂର୍ବରୁ ଚାକ୍ଷୁଷ ଅନ୍ତରାଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। ଦକ୍ଷେଣ ଜନିତାଃ ପୁତ୍ରାଃ କନ୍ଯାଯାମାତ୍ମନଃ କଥମ୍। ଭଵେତ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ଧର୍ମେଣ ଚ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୩୮.

ଋଷିମାନେ ପଚ୍ଛିଲେ: ଡକ୍ଷ କିପରି ନିଜ କନ୍ୟାରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ? ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହାତ୍ମା ଧର୍ମ କିପରି ଜନ୍ମ ଦେଲେ?

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଅତୋ ଭଵିଷ୍ଯାନ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସାଵର୍ଣମନଵସ୍ତୁ ଯେ। ତେଷାଂ ଜନ୍ମ ପ୍ରଭାଵଞ୍ଚ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରଚେତସେ ।। ୩୮.

ସୂତ କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ଭବିଷ୍ୟତ ସାବର୍ଣ୍ଣ ମନୁମାନେ, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି, ପ୍ରଚେତସକୁ ନମସ୍କାର କରି।

ଵୈଵସ୍ଵତେ ହ୍ଯୁପସ୍ପୃଷ୍ଟେ କିଞ୍ଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟେ ଚ ଚାକ୍ଷୁଷେ। ଜଜ୍ଞିରେ ମନଵସ୍ତେ ହି ଭଵିଷ୍ଯାନାଗତାନ୍ତରେ ।। ୩୮.

ଯେତେବେଳେ ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ସମାପ୍ତ ହେବାକୁ ଆସିବ ଓ ଚାକ୍ଷୁଷର କିଛି ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବ, ସେତେବେଳେ ଭବିଷ୍ୟତ ମନୁମାନେ ଜନ୍ମ ନେବେ।

ପ୍ରାଚେତସସ୍ଯ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଦୌହିତ୍ରା ମନଵସ୍ତୁ ଯେ। ସାଵର୍ଣା ନାମତଃ ପଞ୍ଚ ଚତ୍ଵାରଃ ପରମର୍ଷିଜାଃ ।। ୩୮.

ପ୍ରଚେତସ ଡକ୍ଷଙ୍କର ନାତି ଯେଉଁମାନେ ମନୁ, ସେମାନେ 'ସାବର୍ଣ୍ଣ' ନାମରେ ପରିଚିତ; ପାଞ୍ଚ ଓ ଚାରି ଜଣ ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ।

ସଂଜ୍ଞାପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସାଵର୍ଣ ଏକୋ ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ତଥା। ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସଂଜ୍ଞାସୁତୋ ନାମ ମନୁର୍ଵୈଵସ୍ଵତଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୮.

ସାବର୍ଣ୍ଣ ସଂଜ୍ଞାଙ୍କର ପୁଅ, ଏହିପରି ବୈବସ୍ବତ ମଧ୍ୟ; ଜେଷ୍ଠ, ସଂଜ୍ଞାର ପୁଅ ନାମରେ, ବୈବସ୍ବତ ମନୁ ପ୍ରଭୁ।

ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ପ୍ରାପ୍ତେ ସମୁତ୍ପତ୍ତିସ୍ତଯୋଃ ଶୁଭା। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୈତେ ମନଵଃ କୀର୍ତ୍ତିତାଃ କୀର୍ତ୍ତିଵର୍ଦ୍ଧନାଃ ।। ୩୮.

ବୈବସ୍ବତ ଅନ୍ତରାଳ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଜନ୍ମ ହୁଏ; ଏହି ଚୌଦ ଜଣ ମନୁମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କୀର୍ତି ବଢାଇବା।

ଵେଦେ ଶ୍ରୁତୌ ପୁରାଣେ ଚ ସର୍ଵେ ତେ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣଵଃ। ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯଃ ସର୍ଵେ ଭୂତାନାଂ ପତଯଃ ସ୍ଥିତାଃ ।। ୩୮.

ବେଦ, ଶ୍ରୁତି ଓ ପୁରାଣରେ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଓ ଭୂତମାନଙ୍କର ନାୟକ ଏମାନେ।

ତୈରିଯଂ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ସପର୍ଵତା। ପୂର୍ଣଂ ଯୁଗସହସ୍ରଂ ଵୈ ପରିପାଲ୍ଯା ନରେଶ୍ଵରୈଃ ।। ୩୮.

ସେମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ପର୍ବତ ସହିତ, ଏକ ଯୁଗସହସ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରେଶମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ପ୍ରଜାଭିସ୍ତପସା ଚୈଵ ଵିସ୍ତରଂ ତେଷୁ ଵକ୍ଷ୍ଯତେ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୈଵ ତେ ଜ୍ଞେଯାଃ ସର୍ଗାଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵାଦଯଃ ।। ୩୮.

ତାଙ୍କର ପ୍ରଜା ଓ ତପସ୍ୟା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା ହେବ; ଏହି ଚୌଦ ଉତ୍ପତ୍ତି, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଆଦି ଜାଣିବାକୁ।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଧିକାରେଷୁ ଵର୍ତନ୍ତେ ଚ ସକୃତ୍ ସକୃତ୍। ଵିନିଵୃତ୍ତାଧିକାରାସ୍ତେ ମହର୍ଲୋକଂ ସମାଶ୍ରିତାଃ ।। ୩୮.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରର ଅଧିକାରରେ, ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଅବସ୍ଥିତ; ଅଧିକାର ଶେଷ ହେଲେ, ସେମାନେ ମହର୍ଲୋକରେ ଆଶ୍ରୟ ନେନ୍ତି।

ସମତୀତାସ୍ତୁ ଯେ ତେଷାମଷ୍ଟୌ ଷଷ୍ଠାସ୍ତଥାପରେ। ପୂର୍ଵେଷୁ ସାମ୍ପ୍ରତଶ୍ଚାଯଂ ଶାନ୍ତିର୍ଵୈଵସ୍ଵତଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୮.

ଯେଉଁମାନେ ଅତୀତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଷ୍ଟ ଓ ଷଷ୍ଠ ଅନ୍ୟ; ପୂର୍ବ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ଶାନ୍ତି ବୈବସ୍ବତ ପ୍ରଭୁଙ୍କର।

ଯେ ଶିଷ୍ଟାସ୍ତାନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସହ ଦେଵର୍ଷିଦାନଵୈଃ। ସହ ପ୍ରଜାନିସର୍ଗେଣ ସର୍ଵ୍ଵାଂସ୍ତ୍ଵନାଗତାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍ ।। ୩୮.

ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବଋଷି ଓ ଦାନବମାନେ ସହିତ, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ସହିତ, ସମସ୍ତ ଭବିଷ୍ୟତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସହିତ କହିବି।

ଵୈଵସ୍ଵତନିସର୍ଗେଣ ତେଷାଂ ଜ୍ଞେଯସ୍ତୁ ଵିସ୍ତରଃ। ଅନ୍ଯୂନା ନାତିରିକ୍ତାସ୍ତେ ଯସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵ୍ଵେ ଵିଵସ୍ଵତଃ ।। ୩୮.

ବୈବସ୍ବତ ସୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଜାଣିବା; କୌଣସି ଅଧିକ କିମ୍ବା କମି ନୁହେଁ, ସମସ୍ତେ ବିବସ୍ବତରୁ।

ପୁନରୁକ୍ତା ବହୁତ୍ଵାତ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ନ ତେଷୁ ଵିସ୍ତରମ୍। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ଭାଵ୍ଯେଷୁ ଭୂତେଷ୍ଵପି ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୯.

ପୁନରୁକ୍ତି ଓ ବହୁତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ତାଙ୍କ ବିସ୍ତାର କହିବି ନାହିଁ; ଭବିଷ୍ୟତ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହିପରି।

କୁଲେ କୁଲେ ନିସର୍ଗାଂସ୍ତୁ ତସ୍ମାଦ୍ଭୂଯୋ ଵିଭାଗଶଃ । ତେଷାମେଵ ହି ଶିଷ୍ଟାର୍ଥଂ ଵିସ୍ତରେଣ କ୍ରମେଣ ଚ ।। ୩୯.

ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁଳରେ, ସୃଷ୍ଟିକୁ ଅଧିକ ବିବରଣୀ ସହିତ ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯିବ; ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ତାଙ୍କର ବିଶେଷତା କ୍ରମରେ ଦିଆଯିବ।

ଦକ୍ଷସ୍ଯ କନ୍ଯା ଧର୍ମିଷ୍ଠା ସୁଵ୍ରତା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା। ସର୍ଵକନ୍ଯାଵଶିଷ୍ଟା ତୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଧର୍ମପରା ସୁତା। ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଂ ପିତା କନ୍ଯାଂ ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନ୍ତିକେ ।। ୩୯.

ଦକ୍ଷର କନ୍ୟା ଧର୍ମିଷ୍ଠା, ଯିଏ ନିତିରେ ଦୃଢ଼ ଓ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଦକ୍ଷ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ।

ଵୈରାଜସ୍ତମୁପାସୀନଂ ଧର୍ମେଣ ଚ ଭଵେନ ଚ। ଭଵଧର୍ମସମୀପସ୍ଥଂ ଦକ୍ଷଂ ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ଯଭାଷତ ।। ୩୯.

ଵୈରାଜ ଧର୍ମ ଓ ଭବାଙ୍କ ସମୀପରେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦକ୍ଷ ଧର୍ମର ସାନିଧ୍ୟରେ ଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।