ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଭଵତାଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵମେତଦ୍ଯଥାତଥମ୍। ପାଦଂ ତ୍ଵିମଂ ସସଂହାରଂ ଚତୁର୍ଥଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ।। ୩୮.

ସୂତ କହିଲେ: ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ କହିବି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହି ସଂହାର ସହିତ ଚତୁର୍ଥ ପାଦ ମଧ୍ୟ।

ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯେମଂ ସାଂପ୍ରତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ନିସର୍ଗଂ ଶ୍ରୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୩୮.

ଏହି ସମୟରେ ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଯେଉଁ ମହାତ୍ମା ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିରେ ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ କ୍ରମାନୁସାରେ କହିବି। ଦ୍ୱିଜଗଣ, ଆପଣମାନେ ଏହା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ସଂକ୍ଷେପଂ ଭଵିଷ୍ଯୈଃ ସହ ସପ୍ତଭିଃ। ପ୍ରଲଯଞ୍ଚୈଵ ଲୋକାନାଂ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧତ ।। ୩୮.

ମୁଁ ଆପଣମାନେକୁ ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କ ସାରାଂଶ, ଏବଂ ଆଗାମୀ ସାତଟି ମନ୍ବନ୍ତର ସହିତ ଏହି ଜଗତର ପ୍ରଳୟ ବିଷୟରେ କହିବି। ଏହା ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଏତାନ୍ଯୁକ୍ତାନି ଵୈ ସମ୍ଯକ୍ ସପ୍ତସପ୍ତସୁ ଵୈ ମଯା। ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ସଂକ୍ଷେପାଚ୍ଛୃଣୁତାନାଗତାନି ମେ ।। ୩୮.

ମୁଁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସାତ-ସାତ ଦଳରେ ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଇଛି। ଏବେ ଆପଣମାନେ ଆଗାମୀ ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କ ସାରାଂଶ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ସାଵର୍ଣସ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ହ। ଭଵିଷ୍ଯସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସମାସାତ୍ତୁ ନିବୋଧତ ।। ୩୮.

ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ସାବର୍ଣିଙ୍କ ଆଗାମୀ ମନ୍ବନ୍ତର ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି। ଏହାର ସାରାଂଶ ଆପଣମାନେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଅନାଗତାଶ୍ଚ ସପ୍ତୈଵ ସ୍ମୃତାସ୍ତ୍ଵିହ ମହର୍ଷଯଃ। କୌଶିକୋ ଗାତଵଶ୍ଚୈଵ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ଭାର୍ଗଵଃ ।। ୩୮.

ଏଠାରେ ଆଗାମୀ ସାତ ଜଣ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଛି: କୌଶିକ, ଗାଳବ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଭାର୍ଗବ।

ଦ୍ଵୈପାଯନୋ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତସ୍ତଥା। ଆତ୍ରେଯୋ ଦୀପ୍ତିମାଂଶ୍ଚୈଵ ଋଷ୍ଯଶ୍ରୃଙ୍ଗସ୍ତୁ କାଶ୍ଯପଃ ।। ୩୮.

ଦ୍ୱୈପାୟନ, ବଶିଷ୍ଠ, ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁତ୍ର କୃପ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଆତ୍ରେୟ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ କାଶ୍ୟପ।

ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ତଥା ଦ୍ରୌଣିରଶ୍ଵତ୍ଥାମା ମହାଯଶାଃ। ଏତେ ସପ୍ତ ମହାତ୍ମାନୋ ଭଵିଷ୍ଯାଃ ପରମର୍ଷଯଃ ।। ୩୮.

ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଦ୍ରୌଣି ଏବଂ ମହାୟଶାସ୍ବତ୍ଥାମାନ—ଏହି ସାତ ଜଣ ମହାତ୍ମା ଆଗାମୀ କାଳରେ ପ୍ରମୁଖ ଋଷି ହେବେ।

ସୁତପା ଶ୍ଚାମିତାଭାଶ୍ଚ ସୁଖାଶ୍ଚୈଵ ଗଣାସ୍ତ୍ରଯଃ। ତେଷାଂ ଗଣାସ୍ତୁ ଦେଵାନାଂ ଏକୈକୋ ଵିଂଶକଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୮.

ସୁତପ, ଅମିତାଭା, ଏବଂ ସୁଖା—ଏହି ତିନି ଦଳ ଦେବତାମାନେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳରେ ବିଶି ଜଣ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି।

ନାମତସ୍ତୁ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧଧ୍ଵଂ ସମାହିତାଃ। ରିତସ୍ତପଶ୍ଚ ଶୁକ୍ରଶ୍ଚ ଦ୍ଯୁତିର୍ଜ୍ଯୋତିଃ ପ୍ରଭାକରୌ ।। ୩୮.

ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାମ କହିବି; ଆପଣମାନେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣନ୍ତୁ: ଋତ, ତପ, ଶୁକ୍ର, ଦ୍ୟୁତି, ଜ୍ୟୋତି, ପ୍ରଭାକର।

ପ୍ରଭାସୋ ଭାସକୃଦ୍ଧର୍ମ୍ମସ୍ତେଜୋରଶ୍ମିଋତୁର୍ଵିରାଟ୍। ଅର୍ଚିଷ୍ମାନ୍ ଦ୍ଯୋତନୋ ଭାନୁର୍ଯଶକୀର୍ତ୍ତିର୍ବୁଧୋ ଧୃତିଃ। ଵିଂଶତିଃ ସୁତପା ହ୍ଯେତେ ନାମଭିଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ ।। ୩୮.

ପ୍ରଭାସ, ଭାସକୃତ, ଧର୍ମ, ତେଜ, ରଶ୍ମି, ଋତୁ, ବିରାଟ, ଅର୍ଚିଷ୍ମାନ, ଦ୍ୟୋତନ, ଭାନୁ, ଯଶ, କୀର୍ତ୍ତି, ବୁଧ, ଧୃତି—ଏହି ବିଶି ଜଣ ସୁତପ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ପ୍ରଭୁର୍ଵିଭୁର୍ଵିଭାସଶ୍ଚ ଜେତା ହନ୍ତାଽରିହା ରିତୁଃ। ସୁମତିଃ ପ୍ରମତିର୍ଦୀପ୍ତିଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ମହୋମହାନ୍ ।। ୩୮.

ପ୍ରଭୁ, ବିଭୁ, ବିଭାସ, ଜେତା, ହନ୍ତା, ଅରିହା, ଋତୁ, ସୁମତି, ପ୍ରମତି, ଦୀପ୍ତି—ଏହିମାନେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ଦେବତା।

ଦେହୋ ମୁନିର୍ନଯୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସମଃ ସତ୍ଯଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଇତ୍ଯେତେ ହ୍ଯମିତାଭାସ୍ତୁ ଵିଂଶତିଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୩୮.

ଦେହ, ମୁନି, ନୟ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ସମ, ସତ୍ୟ, ବିଶ୍ରୁତ—ଏହି ବିଶି ଜଣ ଅମିତାଭା ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଦମୋ ଦାତା ଵିଦଃ ସୋମୋ ଵିତ୍ତଵୈଦ୍ଯୌ ଯମୋ ନିଧିଃ। ହୋମଂ ହଵ୍ଯଂ ହୁତଂ ଦାନଂ ଦେଯଂ ଦାତା ତପଃ ଶମଃ ।। ୩୮.

ଦମ, ଦାତା, ବିଦ, ସୋମ, ବିତ୍ତବିଦ, ଯମ, ନିଧି, ହୋମ, ହବ୍ୟ, ହୁତ, ଦାନ, ଦେୟ, ଦାତା, ତପ, ଶମ—

ଧ୍ରୁଵଂ ସ୍ଥାନଂ ଵିଧାନଞ୍ଚ ନିଯମଶ୍ଚେତି ଵିଂଶତିଃ। ମୁଖ୍ଯା ହ୍ଯେତେ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ସାଵର୍ଣେ ପ୍ରଥମେଽନ୍ତରେ ।। ୩୮.

ଧ୍ରୁବ, ସ୍ଥାନ, ବିଧାନ, ନିୟମ—ଏହି ବିଶି ଜଣ ସାବର୍ଣି ପ୍ରଥମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପ୍ରମୁଖ ଦେବତା ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ମାରୀଚସ୍ଯୈଵ ତେ ପୁତ୍ରାଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସାଵର୍ଣସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ ।। ୩୮.

ଏମାନେ ମାରୀଚଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାତ୍ମା କାଶ୍ୟପଙ୍କ ସନ୍ତାନ; ଆଗାମୀ ସାବର୍ଣି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ।

ତେଷାମିନ୍ଦ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯସ୍ତୁ ବଲିର୍ଵୈରୋଚନଃ ପୁରା। ଵୀରଵାଂଶ୍ଚାଵରୀଯାଂଶ୍ଚ ନିର୍ମୋହଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ କୃତୀ ।। ୩୮.

ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ ବଳି, ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପୁରାତନ ସମୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିର୍ମୋହ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ କୃତି।

ଚରିଷ୍ଣୁରାଜ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଵାଚଃ ସୁମତିରେଵ ଚ। ସାଵର୍ଣସ୍ଯ ମନୋଃ ପୁତ୍ରା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ନଵୈଵ ତୁ ।। ୩୮.

ଚରିଷ୍ଣୁ, ଆଜ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ବାଚ, ସୁମତି—ଏମାନେ ସାବର୍ଣି ମନୁଙ୍କ ନଉ ଜଣ ପୁତ୍ର ହେବେ।

ନଵ ଚାନ୍ଯେଷୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସାଵର୍ଣେଶ୍ଚାନ୍ତରେଷୁ ଵୈ। ସାଵର୍ଣମନଵଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଭଵିଷ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ ।। ୩୮.

ଅନ୍ୟ ସାବର୍ଣି ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନଉ ଜଣ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଇବି; ସେହି ସାବର୍ଣି ମନୁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେବେ।

ମେରୁସାଵର୍ଣିନସ୍ତେ ଵୈ ଦୃଷ୍ଟା ଯେ ଦିଵ୍ଯଦୃଷ୍ଟିଭିଃ। ଦକ୍ଷସ୍ଯ ତେ ହି ଦୌହିତ୍ରାଃ ପ୍ରିଯାଯା ଦୁହିତୁଃ ସୁତାଃ ।। ୩୮.

ମେରୁସାବର୍ଣ୍ଣି ଯେଉଁମାନେ ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଛ, ସେମାନେ ଡକ୍ଷର ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାର ପୁଅ, ତାଙ୍କର ନାତି।

ମହତା ତପସା ଯୁକ୍ତା ମେରୁପୃଷ୍ଠେ ମହୌଜସଃ। ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିସ୍ତେ ଜନିତା ଦକ୍ଷେଣୈଵ ଚ ଧୀମତା ।। ୩୮.

ମେରୁ ପର୍ବତରେ ବଡ ତପସ୍ୟା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ସେମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଡକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ।

ମହର୍ଲୋକଗତାଵୃତ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯା ମେରୁମାଶ୍ରିତାଃ। ମହାଭାଵାତ୍ତୁ ତେ ପୂର୍ଵଂ ଜଜ୍ଞିରେ ଚାକ୍ଷୁଷେଽନ୍ତରେ ।। ୩୮.

ମହର୍ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଇ, ସେମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମେରୁରେ ବସିବେ; ତାଙ୍କର ବଡ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ପୂର୍ବରୁ ଚାକ୍ଷୁଷ ଅନ୍ତରାଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। ଦକ୍ଷେଣ ଜନିତାଃ ପୁତ୍ରାଃ କନ୍ଯାଯାମାତ୍ମନଃ କଥମ୍। ଭଵେତ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ଧର୍ମେଣ ଚ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୩୮.

ଋଷିମାନେ ପଚ୍ଛିଲେ: ଡକ୍ଷ କିପରି ନିଜ କନ୍ୟାରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ? ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହାତ୍ମା ଧର୍ମ କିପରି ଜନ୍ମ ଦେଲେ?

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଅତୋ ଭଵିଷ୍ଯାନ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସାଵର୍ଣମନଵସ୍ତୁ ଯେ। ତେଷାଂ ଜନ୍ମ ପ୍ରଭାଵଞ୍ଚ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରଚେତସେ ।। ୩୮.

ସୂତ କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ଭବିଷ୍ୟତ ସାବର୍ଣ୍ଣ ମନୁମାନେ, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି, ପ୍ରଚେତସକୁ ନମସ୍କାର କରି।

ଵୈଵସ୍ଵତେ ହ୍ଯୁପସ୍ପୃଷ୍ଟେ କିଞ୍ଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟେ ଚ ଚାକ୍ଷୁଷେ। ଜଜ୍ଞିରେ ମନଵସ୍ତେ ହି ଭଵିଷ୍ଯାନାଗତାନ୍ତରେ ।। ୩୮.

ଯେତେବେଳେ ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ସମାପ୍ତ ହେବାକୁ ଆସିବ ଓ ଚାକ୍ଷୁଷର କିଛି ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବ, ସେତେବେଳେ ଭବିଷ୍ୟତ ମନୁମାନେ ଜନ୍ମ ନେବେ।

ପ୍ରାଚେତସସ୍ଯ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଦୌହିତ୍ରା ମନଵସ୍ତୁ ଯେ। ସାଵର୍ଣା ନାମତଃ ପଞ୍ଚ ଚତ୍ଵାରଃ ପରମର୍ଷିଜାଃ ।। ୩୮.

ପ୍ରଚେତସ ଡକ୍ଷଙ୍କର ନାତି ଯେଉଁମାନେ ମନୁ, ସେମାନେ 'ସାବର୍ଣ୍ଣ' ନାମରେ ପରିଚିତ; ପାଞ୍ଚ ଓ ଚାରି ଜଣ ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ।

ସଂଜ୍ଞାପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସାଵର୍ଣ ଏକୋ ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ତଥା। ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସଂଜ୍ଞାସୁତୋ ନାମ ମନୁର୍ଵୈଵସ୍ଵତଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୮.

ସାବର୍ଣ୍ଣ ସଂଜ୍ଞାଙ୍କର ପୁଅ, ଏହିପରି ବୈବସ୍ବତ ମଧ୍ୟ; ଜେଷ୍ଠ, ସଂଜ୍ଞାର ପୁଅ ନାମରେ, ବୈବସ୍ବତ ମନୁ ପ୍ରଭୁ।

ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ପ୍ରାପ୍ତେ ସମୁତ୍ପତ୍ତିସ୍ତଯୋଃ ଶୁଭା। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୈତେ ମନଵଃ କୀର୍ତ୍ତିତାଃ କୀର୍ତ୍ତିଵର୍ଦ୍ଧନାଃ ।। ୩୮.

ବୈବସ୍ବତ ଅନ୍ତରାଳ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଜନ୍ମ ହୁଏ; ଏହି ଚୌଦ ଜଣ ମନୁମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କୀର୍ତି ବଢାଇବା।

ଵେଦେ ଶ୍ରୁତୌ ପୁରାଣେ ଚ ସର୍ଵେ ତେ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣଵଃ। ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯଃ ସର୍ଵେ ଭୂତାନାଂ ପତଯଃ ସ୍ଥିତାଃ ।। ୩୮.

ବେଦ, ଶ୍ରୁତି ଓ ପୁରାଣରେ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଓ ଭୂତମାନଙ୍କର ନାୟକ ଏମାନେ।