ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଦ୍ଯୁଗାଖ୍ଯାସ୍ତୁ ଗତା ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ। ଏତା ରାଜର୍ଷିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଶିଷ୍ଟା ଯାସ୍ତା ନିବୋଧତ ।। ୩୭.

ଏହି ମନୁ ଵୈଵସ୍ୱତର କାଳରେ ଅଠାଇଶି ଯୁଗ ଚାଲିଗଲା। ଏହି ଯୁଗ ଓ ରାଜା ଋଷିମାନେ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି, ଏବେ ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଚତ୍ଵାରିଂଶଚ୍ଚ ଯେ ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯାଃ ସହ ରାଜଭିଃ। ଯୁଗାଖ୍ଯାନାଂ ଵିଶିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ତତୋ ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯେ ।। ୩୭.

ଏବଂ ଚାଳିଶି ଯୁଗ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ରାଜାମାନେ ଆସିବେ। ଏହି ଯୁଗମାନେ ମନୁ ଵୈଵସ୍ୱତର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ଭାବେ ରହିବେ।

ଏତଦ୍ଵଃ କଥିତଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ସମାସଵ୍ଯାସଯୋଗତଃ। ପୁନରୁକ୍ତଂ ବହୁତ୍ଵାଚ୍ଚ ନ ଶକ୍ଯନ୍ତୁ ଯୁଗୈଃ ସହ ।। ୩୭.

ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ ସାରାଂଶ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏତେ ବେଶି ଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ ଯୁଗ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ଏତେ ଯଯାତିପୁତ୍ରାଣାଂ ପଞ୍ଚଵିଂଶା ଵିଶାଂ ହିତାଃ। କୀର୍ତ୍ତିତାଶ୍ଚାମିତା ଯେ ମେ ଲୋକାନ୍ ଵୈ ଧାରଯନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୩୭.

ଏହି ପଚିଶି ଯୟାତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି। ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଲଭତେ ଚ ଵରେଣ୍ଯଞ୍ଚ ଦୁର୍ଲଭାନିହ ଲୌକିକାନ୍। ଆଯୁଃ କୀର୍ତ୍ତିଂ ଧନଂ ପୁତ୍ରାନ୍ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚାନନ୍ତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ ।। ୩୭.

ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ଏବଂ ଧାରଣ କଲେ, ଲୋକରେ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅଭିଷ୍ଟ ଫଳ ମିଳେ—ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, କୀର୍ତି, ଧନ, ପୁଅ, ଏବଂ ଅନନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ।

ଧାରଣାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଚ୍ଚୈଵ ତେ ଲୋକାନ୍ ଧାରଯନ୍ତ୍ଯୁତ। ଇତ୍ଯେଷ ଵୋ ମଯୋ ପାଦସ୍ତୃତୀଯଃ କଥିତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଵୀ ଚ କିମ୍ଭୂଯୋ ଵର୍ତ୍ତଯାମ୍ଯହମ୍ ।। ୩୭.

ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ଓ ମନେ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏଭଳି, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତୃତୀୟ ପାଦ ମୁଁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିଛି। ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାଦଂ ତୃତୀଯନ୍ତୁ କ୍ରାନ୍ତଂ ସୂତେନ ଧୀମତା। ତତଶ୍ଚତୁର୍ଥଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ପାଦଂ ଵୈ ଋଷିସତ୍ତମାଃ ।। ୩୮.

ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସୂତଙ୍କ ଠାରୁ ତୃତୀୟ ପାଦ ଶୁଣିବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ଚତୁର୍ଥ ପାଦ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। ପାଦଃ କ୍ରାନ୍ତସ୍ତୃତୀଯୋଽଯମନୁଷଙ୍ଗେଣ ଯସ୍ତ୍ଵଯା। ଚତୁର୍ଥଂ ଵିସ୍ତରାତ୍ପାଦଂ ସଂହାରଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତଯ ।। ୩୮.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ତୃତୀୟ ପାଦ ତୁମେ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିଛ। ଏବେ ଚତୁର୍ଥ ପାଦର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କର, ସଂହାର ବିଷୟରେ କୁହ।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ସର୍ଵାଣି ପୂର୍ଵାଣ୍ଯେଵାପରୈଃ ସହ। ସପ୍ତର୍ଷୀଣାମଥୈତେଷାଂ ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ ।। ୩୮.

ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନ୍ୱନ୍ତର, ସାଥିରେ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ମନୁର ଏହି ଅନ୍ତରାଳର ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ—

ଵିସ୍ତରାଵଯଵଞ୍ଚୈଵ ନିସର୍ଗସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ସର୍ଵମେଵ ବ୍ରଵୀହି ମେ ।। ୩୮.

ବିଶାଳ ପ୍ରକୃତିର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଓ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ, ଏବଂ ଏହାର କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କୁହ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଭଵତାଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵମେତଦ୍ଯଥାତଥମ୍। ପାଦଂ ତ୍ଵିମଂ ସସଂହାରଂ ଚତୁର୍ଥଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ।। ୩୮.

ସୂତ କହିଲେ: ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ କହିବି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହି ସଂହାର ସହିତ ଚତୁର୍ଥ ପାଦ ମଧ୍ୟ।

ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯେମଂ ସାଂପ୍ରତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ନିସର୍ଗଂ ଶ୍ରୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୩୮.

ଏହି ସମୟରେ ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଯେଉଁ ମହାତ୍ମା ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିରେ ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ କ୍ରମାନୁସାରେ କହିବି। ଦ୍ୱିଜଗଣ, ଆପଣମାନେ ଏହା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ସଂକ୍ଷେପଂ ଭଵିଷ୍ଯୈଃ ସହ ସପ୍ତଭିଃ। ପ୍ରଲଯଞ୍ଚୈଵ ଲୋକାନାଂ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧତ ।। ୩୮.

ମୁଁ ଆପଣମାନେକୁ ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କ ସାରାଂଶ, ଏବଂ ଆଗାମୀ ସାତଟି ମନ୍ବନ୍ତର ସହିତ ଏହି ଜଗତର ପ୍ରଳୟ ବିଷୟରେ କହିବି। ଏହା ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଏତାନ୍ଯୁକ୍ତାନି ଵୈ ସମ୍ଯକ୍ ସପ୍ତସପ୍ତସୁ ଵୈ ମଯା। ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ସଂକ୍ଷେପାଚ୍ଛୃଣୁତାନାଗତାନି ମେ ।। ୩୮.

ମୁଁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସାତ-ସାତ ଦଳରେ ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଇଛି। ଏବେ ଆପଣମାନେ ଆଗାମୀ ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କ ସାରାଂଶ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ସାଵର୍ଣସ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ହ। ଭଵିଷ୍ଯସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସମାସାତ୍ତୁ ନିବୋଧତ ।। ୩୮.

ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ସାବର୍ଣିଙ୍କ ଆଗାମୀ ମନ୍ବନ୍ତର ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି। ଏହାର ସାରାଂଶ ଆପଣମାନେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଅନାଗତାଶ୍ଚ ସପ୍ତୈଵ ସ୍ମୃତାସ୍ତ୍ଵିହ ମହର୍ଷଯଃ। କୌଶିକୋ ଗାତଵଶ୍ଚୈଵ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ଭାର୍ଗଵଃ ।। ୩୮.

ଏଠାରେ ଆଗାମୀ ସାତ ଜଣ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଛି: କୌଶିକ, ଗାଳବ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଭାର୍ଗବ।

ଦ୍ଵୈପାଯନୋ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତସ୍ତଥା। ଆତ୍ରେଯୋ ଦୀପ୍ତିମାଂଶ୍ଚୈଵ ଋଷ୍ଯଶ୍ରୃଙ୍ଗସ୍ତୁ କାଶ୍ଯପଃ ।। ୩୮.

ଦ୍ୱୈପାୟନ, ବଶିଷ୍ଠ, ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁତ୍ର କୃପ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଆତ୍ରେୟ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ କାଶ୍ୟପ।

ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ତଥା ଦ୍ରୌଣିରଶ୍ଵତ୍ଥାମା ମହାଯଶାଃ। ଏତେ ସପ୍ତ ମହାତ୍ମାନୋ ଭଵିଷ୍ଯାଃ ପରମର୍ଷଯଃ ।। ୩୮.

ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଦ୍ରୌଣି ଏବଂ ମହାୟଶାସ୍ବତ୍ଥାମାନ—ଏହି ସାତ ଜଣ ମହାତ୍ମା ଆଗାମୀ କାଳରେ ପ୍ରମୁଖ ଋଷି ହେବେ।

ସୁତପା ଶ୍ଚାମିତାଭାଶ୍ଚ ସୁଖାଶ୍ଚୈଵ ଗଣାସ୍ତ୍ରଯଃ। ତେଷାଂ ଗଣାସ୍ତୁ ଦେଵାନାଂ ଏକୈକୋ ଵିଂଶକଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୮.

ସୁତପ, ଅମିତାଭା, ଏବଂ ସୁଖା—ଏହି ତିନି ଦଳ ଦେବତାମାନେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳରେ ବିଶି ଜଣ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି।

ନାମତସ୍ତୁ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧଧ୍ଵଂ ସମାହିତାଃ। ରିତସ୍ତପଶ୍ଚ ଶୁକ୍ରଶ୍ଚ ଦ୍ଯୁତିର୍ଜ୍ଯୋତିଃ ପ୍ରଭାକରୌ ।। ୩୮.

ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାମ କହିବି; ଆପଣମାନେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣନ୍ତୁ: ଋତ, ତପ, ଶୁକ୍ର, ଦ୍ୟୁତି, ଜ୍ୟୋତି, ପ୍ରଭାକର।

ପ୍ରଭାସୋ ଭାସକୃଦ୍ଧର୍ମ୍ମସ୍ତେଜୋରଶ୍ମିଋତୁର୍ଵିରାଟ୍। ଅର୍ଚିଷ୍ମାନ୍ ଦ୍ଯୋତନୋ ଭାନୁର୍ଯଶକୀର୍ତ୍ତିର୍ବୁଧୋ ଧୃତିଃ। ଵିଂଶତିଃ ସୁତପା ହ୍ଯେତେ ନାମଭିଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ ।। ୩୮.

ପ୍ରଭାସ, ଭାସକୃତ, ଧର୍ମ, ତେଜ, ରଶ୍ମି, ଋତୁ, ବିରାଟ, ଅର୍ଚିଷ୍ମାନ, ଦ୍ୟୋତନ, ଭାନୁ, ଯଶ, କୀର୍ତ୍ତି, ବୁଧ, ଧୃତି—ଏହି ବିଶି ଜଣ ସୁତପ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ପ୍ରଭୁର୍ଵିଭୁର୍ଵିଭାସଶ୍ଚ ଜେତା ହନ୍ତାଽରିହା ରିତୁଃ। ସୁମତିଃ ପ୍ରମତିର୍ଦୀପ୍ତିଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ମହୋମହାନ୍ ।। ୩୮.

ପ୍ରଭୁ, ବିଭୁ, ବିଭାସ, ଜେତା, ହନ୍ତା, ଅରିହା, ଋତୁ, ସୁମତି, ପ୍ରମତି, ଦୀପ୍ତି—ଏହିମାନେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ଦେବତା।

ଦେହୋ ମୁନିର୍ନଯୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସମଃ ସତ୍ଯଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଇତ୍ଯେତେ ହ୍ଯମିତାଭାସ୍ତୁ ଵିଂଶତିଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୩୮.

ଦେହ, ମୁନି, ନୟ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ସମ, ସତ୍ୟ, ବିଶ୍ରୁତ—ଏହି ବିଶି ଜଣ ଅମିତାଭା ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଦମୋ ଦାତା ଵିଦଃ ସୋମୋ ଵିତ୍ତଵୈଦ୍ଯୌ ଯମୋ ନିଧିଃ। ହୋମଂ ହଵ୍ଯଂ ହୁତଂ ଦାନଂ ଦେଯଂ ଦାତା ତପଃ ଶମଃ ।। ୩୮.

ଦମ, ଦାତା, ବିଦ, ସୋମ, ବିତ୍ତବିଦ, ଯମ, ନିଧି, ହୋମ, ହବ୍ୟ, ହୁତ, ଦାନ, ଦେୟ, ଦାତା, ତପ, ଶମ—

ଧ୍ରୁଵଂ ସ୍ଥାନଂ ଵିଧାନଞ୍ଚ ନିଯମଶ୍ଚେତି ଵିଂଶତିଃ। ମୁଖ୍ଯା ହ୍ଯେତେ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ସାଵର୍ଣେ ପ୍ରଥମେଽନ୍ତରେ ।। ୩୮.

ଧ୍ରୁବ, ସ୍ଥାନ, ବିଧାନ, ନିୟମ—ଏହି ବିଶି ଜଣ ସାବର୍ଣି ପ୍ରଥମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପ୍ରମୁଖ ଦେବତା ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ମାରୀଚସ୍ଯୈଵ ତେ ପୁତ୍ରାଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସାଵର୍ଣସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ ।। ୩୮.

ଏମାନେ ମାରୀଚଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାତ୍ମା କାଶ୍ୟପଙ୍କ ସନ୍ତାନ; ଆଗାମୀ ସାବର୍ଣି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ।

ତେଷାମିନ୍ଦ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯସ୍ତୁ ବଲିର୍ଵୈରୋଚନଃ ପୁରା। ଵୀରଵାଂଶ୍ଚାଵରୀଯାଂଶ୍ଚ ନିର୍ମୋହଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ କୃତୀ ।। ୩୮.

ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ ବଳି, ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପୁରାତନ ସମୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିର୍ମୋହ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ କୃତି।

ଚରିଷ୍ଣୁରାଜ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଵାଚଃ ସୁମତିରେଵ ଚ। ସାଵର୍ଣସ୍ଯ ମନୋଃ ପୁତ୍ରା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ନଵୈଵ ତୁ ।। ୩୮.

ଚରିଷ୍ଣୁ, ଆଜ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ବାଚ, ସୁମତି—ଏମାନେ ସାବର୍ଣି ମନୁଙ୍କ ନଉ ଜଣ ପୁତ୍ର ହେବେ।

ନଵ ଚାନ୍ଯେଷୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସାଵର୍ଣେଶ୍ଚାନ୍ତରେଷୁ ଵୈ। ସାଵର୍ଣମନଵଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଭଵିଷ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ ।। ୩୮.

ଅନ୍ୟ ସାବର୍ଣି ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନଉ ଜଣ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଇବି; ସେହି ସାବର୍ଣି ମନୁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେବେ।