ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ରାମେଣ କ୍ଷତ୍ରେ ନିରଵଶେଷିତେ। କୃତେ ଵଂଶକୁଲାଃ ସର୍ଵାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଵସୁଧାଧିପୈଃ। ଦ୍ଵିଵଂଶକରଣାଶ୍ଚୈଵ କୀର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯେ ନିବୋଧତ ।। ୩୭.

ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ହେଲାବେଳେ, ସମସ୍ତ ବଂଶ ଓ କୁଳମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ; ମୁଁ ଦୁଇ ବଂଶର ସୃଷ୍ଟି କଥା କହିବି, ଶୁଣ।

ଐଲସ୍ଯେକ୍ଷ୍ଵାକୁନନ୍ଦସ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଃ ପରିଵର୍ତ୍ତତେ। ରାଜାନଃ ଶ୍ରେଣିବଦ୍ଧାସ୍ତୁ ତଥାନ୍ଯେ କ୍ଷତ୍ରିଯା ନୃପାଃ ।। ୩୭.

ଏଇଳ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଓ ନନ୍ଦ ବଂଶର ସ୍ୱଭାବ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ରାଜାମାନେ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି।

ଐଲଵଂଶସ୍ଯ ଯେ ଖ୍ଯାତାସ୍ତଥୈଵୈକ୍ଷ୍ଵାକଵା ନୃପାଃ । ତେଷାମେକଶତଂ ପୂର୍ଣଂ କୁଲାନାମଭିଷେକିନାମ୍ ।। ୩୭.

ଏଇଳ ବଂଶର ଯେମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଭଳି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାମାନେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଏକଶତ କୁଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭିଷିକ୍ତ ରାଜା ଅଛନ୍ତି।

ତାଵଦେଵ ତୁ ଭୋଜାନାଂ ଵିସ୍ତାରୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ଭଜତେ ତ୍ରିଂଶକଂ କ୍ଷତ୍ରଂ ଚତୁର୍ଧା ତଦ୍ଯଥାଦିଶମ୍ ।। ୩୭.

ଭୋଜମାନେ ଯେତେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦୁଇଗୁଣା ଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି।

ତେଷ୍ଵତୀତାଃ ସମାନା ଯେ ବ୍ରୁଵତସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ। ଶତଂ ଵୈ ପ୍ରତିଵିନ୍ଧ୍ଯାନାଂ ଶତଂ ନାଗାଃ ଶତଂ ହଯାଃ ।। ୩୭.

ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ସମକାଳୀନମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ପ୍ରତିବିନ୍ଧ୍ୟ ଶତଜନ, ନାଗ ଶତଜନ ଏବଂ ଶତଟି ଘୋଡ଼ା ଥିଲେ।

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚୈକଶତମଶୀତିର୍ଜନମେଜଯାଃ। ଶତଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତାନାଂ ଶୀରିଣାଂ ଵୀରିଣାଂ ଶତମ୍ ।। ୩୭.

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଶତଜନ, ଜନମେଜୟ ଅଶୀଜନ, ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଶତଜନ, ଶୀରି ଏବଂ ବୀରି ମଧ୍ୟ ଶତଜନ ଥିଲେ।

ତତଃ ଶତଂ ପୁରୋମାନାଂ ଶ୍ଵେତକାଶକୁଶାଦଯଃ । ତତୋଽପରେ ସହସ୍ରଂ ଵୈ ଯେଽତୀତାଃ ଶତବିନ୍ଦଵଃ ।। ୩୭.

ତାପରେ ପୁରୋମ ଶତଜନ, ଶ୍ୱେତକାଶ ଓ କୁଶ ମାନେ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପରେ ପୁନି ଏକ ହଜାର ପୁରୁଣା ଶତବିନ୍ଦୁ ଥିଲେ।

ଈଜିରେ ଚାଶ୍ଵମେଧୈସ୍ତେ ସର୍ଵେ ନିଯୁତଦକ୍ଷିଣୈଃ । ଏଵଂ ରାଜର୍ଷଯୋଽତୀତାଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୩୭.

ଏହି ସମସ୍ତେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବହୁ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏଭଳି ରାଜା ଋଷିମାନେ ଶତେ ଏବଂ ହଜାରେ ଥିଲେ।

ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯାସ୍ମିନ୍ ଵର୍ତ୍ତମାନେଽନ୍ତରେ ତୁ ଯେ । ତେଷାଂ ନିବୋଧତୋତ୍ପନ୍ନା ଲୋକେ ସନ୍ତତଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୭.

ମନୁ ଵୈଵସ୍ୱତର ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ କାଳରେ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବଂଶାବଳୀ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ।

ନୁ ଶକ୍ଯଂ ଵିସ୍ତରଂ ତେଷାଂ ସନ୍ତାନାନାଂ ପରମ୍ପରା। ତତ୍ପୂର୍ଵାପରଯୋଗେନ ଵକ୍ତୁଂ ଵର୍ଷଶତୈରପି ।। ୩୭.

ସେମାନଙ୍କର ବଂଶ ଏବଂ ପରମ୍ପରାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଶତବର୍ଷ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଥିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିହେବ ନାହିଁ।

ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଦ୍ଯୁଗାଖ୍ଯାସ୍ତୁ ଗତା ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ। ଏତା ରାଜର୍ଷିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଶିଷ୍ଟା ଯାସ୍ତା ନିବୋଧତ ।। ୩୭.

ଏହି ମନୁ ଵୈଵସ୍ୱତର କାଳରେ ଅଠାଇଶି ଯୁଗ ଚାଲିଗଲା। ଏହି ଯୁଗ ଓ ରାଜା ଋଷିମାନେ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି, ଏବେ ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଚତ୍ଵାରିଂଶଚ୍ଚ ଯେ ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯାଃ ସହ ରାଜଭିଃ। ଯୁଗାଖ୍ଯାନାଂ ଵିଶିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ତତୋ ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯେ ।। ୩୭.

ଏବଂ ଚାଳିଶି ଯୁଗ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ରାଜାମାନେ ଆସିବେ। ଏହି ଯୁଗମାନେ ମନୁ ଵୈଵସ୍ୱତର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ଭାବେ ରହିବେ।

ଏତଦ୍ଵଃ କଥିତଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ସମାସଵ୍ଯାସଯୋଗତଃ। ପୁନରୁକ୍ତଂ ବହୁତ୍ଵାଚ୍ଚ ନ ଶକ୍ଯନ୍ତୁ ଯୁଗୈଃ ସହ ।। ୩୭.

ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ ସାରାଂଶ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏତେ ବେଶି ଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ ଯୁଗ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ଏତେ ଯଯାତିପୁତ୍ରାଣାଂ ପଞ୍ଚଵିଂଶା ଵିଶାଂ ହିତାଃ। କୀର୍ତ୍ତିତାଶ୍ଚାମିତା ଯେ ମେ ଲୋକାନ୍ ଵୈ ଧାରଯନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୩୭.

ଏହି ପଚିଶି ଯୟାତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି। ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଲଭତେ ଚ ଵରେଣ୍ଯଞ୍ଚ ଦୁର୍ଲଭାନିହ ଲୌକିକାନ୍। ଆଯୁଃ କୀର୍ତ୍ତିଂ ଧନଂ ପୁତ୍ରାନ୍ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚାନନ୍ତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ ।। ୩୭.

ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ଏବଂ ଧାରଣ କଲେ, ଲୋକରେ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅଭିଷ୍ଟ ଫଳ ମିଳେ—ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, କୀର୍ତି, ଧନ, ପୁଅ, ଏବଂ ଅନନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ।

ଧାରଣାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଚ୍ଚୈଵ ତେ ଲୋକାନ୍ ଧାରଯନ୍ତ୍ଯୁତ। ଇତ୍ଯେଷ ଵୋ ମଯୋ ପାଦସ୍ତୃତୀଯଃ କଥିତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଵୀ ଚ କିମ୍ଭୂଯୋ ଵର୍ତ୍ତଯାମ୍ଯହମ୍ ।। ୩୭.

ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ଓ ମନେ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏଭଳି, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତୃତୀୟ ପାଦ ମୁଁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିଛି। ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାଦଂ ତୃତୀଯନ୍ତୁ କ୍ରାନ୍ତଂ ସୂତେନ ଧୀମତା। ତତଶ୍ଚତୁର୍ଥଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ପାଦଂ ଵୈ ଋଷିସତ୍ତମାଃ ।। ୩୮.

ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସୂତଙ୍କ ଠାରୁ ତୃତୀୟ ପାଦ ଶୁଣିବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ଚତୁର୍ଥ ପାଦ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। ପାଦଃ କ୍ରାନ୍ତସ୍ତୃତୀଯୋଽଯମନୁଷଙ୍ଗେଣ ଯସ୍ତ୍ଵଯା। ଚତୁର୍ଥଂ ଵିସ୍ତରାତ୍ପାଦଂ ସଂହାରଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତଯ ।। ୩୮.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ତୃତୀୟ ପାଦ ତୁମେ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିଛ। ଏବେ ଚତୁର୍ଥ ପାଦର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କର, ସଂହାର ବିଷୟରେ କୁହ।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ସର୍ଵାଣି ପୂର୍ଵାଣ୍ଯେଵାପରୈଃ ସହ। ସପ୍ତର୍ଷୀଣାମଥୈତେଷାଂ ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ ।। ୩୮.

ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନ୍ୱନ୍ତର, ସାଥିରେ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ମନୁର ଏହି ଅନ୍ତରାଳର ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ—

ଵିସ୍ତରାଵଯଵଞ୍ଚୈଵ ନିସର୍ଗସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ସର୍ଵମେଵ ବ୍ରଵୀହି ମେ ।। ୩୮.

ବିଶାଳ ପ୍ରକୃତିର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଓ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ, ଏବଂ ଏହାର କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କୁହ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଭଵତାଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵମେତଦ୍ଯଥାତଥମ୍। ପାଦଂ ତ୍ଵିମଂ ସସଂହାରଂ ଚତୁର୍ଥଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ।। ୩୮.

ସୂତ କହିଲେ: ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ କହିବି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହି ସଂହାର ସହିତ ଚତୁର୍ଥ ପାଦ ମଧ୍ୟ।

ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯେମଂ ସାଂପ୍ରତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ନିସର୍ଗଂ ଶ୍ରୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୩୮.

ଏହି ସମୟରେ ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଯେଉଁ ମହାତ୍ମା ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିରେ ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ କ୍ରମାନୁସାରେ କହିବି। ଦ୍ୱିଜଗଣ, ଆପଣମାନେ ଏହା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ସଂକ୍ଷେପଂ ଭଵିଷ୍ଯୈଃ ସହ ସପ୍ତଭିଃ। ପ୍ରଲଯଞ୍ଚୈଵ ଲୋକାନାଂ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧତ ।। ୩୮.

ମୁଁ ଆପଣମାନେକୁ ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କ ସାରାଂଶ, ଏବଂ ଆଗାମୀ ସାତଟି ମନ୍ବନ୍ତର ସହିତ ଏହି ଜଗତର ପ୍ରଳୟ ବିଷୟରେ କହିବି। ଏହା ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଏତାନ୍ଯୁକ୍ତାନି ଵୈ ସମ୍ଯକ୍ ସପ୍ତସପ୍ତସୁ ଵୈ ମଯା। ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ସଂକ୍ଷେପାଚ୍ଛୃଣୁତାନାଗତାନି ମେ ।। ୩୮.

ମୁଁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସାତ-ସାତ ଦଳରେ ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଇଛି। ଏବେ ଆପଣମାନେ ଆଗାମୀ ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କ ସାରାଂଶ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ସାଵର୍ଣସ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ହ। ଭଵିଷ୍ଯସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସମାସାତ୍ତୁ ନିବୋଧତ ।। ୩୮.

ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ସାବର୍ଣିଙ୍କ ଆଗାମୀ ମନ୍ବନ୍ତର ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି। ଏହାର ସାରାଂଶ ଆପଣମାନେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଅନାଗତାଶ୍ଚ ସପ୍ତୈଵ ସ୍ମୃତାସ୍ତ୍ଵିହ ମହର୍ଷଯଃ। କୌଶିକୋ ଗାତଵଶ୍ଚୈଵ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ଭାର୍ଗଵଃ ।। ୩୮.

ଏଠାରେ ଆଗାମୀ ସାତ ଜଣ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଛି: କୌଶିକ, ଗାଳବ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଭାର୍ଗବ।

ଦ୍ଵୈପାଯନୋ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତସ୍ତଥା। ଆତ୍ରେଯୋ ଦୀପ୍ତିମାଂଶ୍ଚୈଵ ଋଷ୍ଯଶ୍ରୃଙ୍ଗସ୍ତୁ କାଶ୍ଯପଃ ।। ୩୮.

ଦ୍ୱୈପାୟନ, ବଶିଷ୍ଠ, ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁତ୍ର କୃପ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଆତ୍ରେୟ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ କାଶ୍ୟପ।

ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ତଥା ଦ୍ରୌଣିରଶ୍ଵତ୍ଥାମା ମହାଯଶାଃ। ଏତେ ସପ୍ତ ମହାତ୍ମାନୋ ଭଵିଷ୍ଯାଃ ପରମର୍ଷଯଃ ।। ୩୮.

ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଦ୍ରୌଣି ଏବଂ ମହାୟଶାସ୍ବତ୍ଥାମାନ—ଏହି ସାତ ଜଣ ମହାତ୍ମା ଆଗାମୀ କାଳରେ ପ୍ରମୁଖ ଋଷି ହେବେ।

ସୁତପା ଶ୍ଚାମିତାଭାଶ୍ଚ ସୁଖାଶ୍ଚୈଵ ଗଣାସ୍ତ୍ରଯଃ। ତେଷାଂ ଗଣାସ୍ତୁ ଦେଵାନାଂ ଏକୈକୋ ଵିଂଶକଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୮.

ସୁତପ, ଅମିତାଭା, ଏବଂ ସୁଖା—ଏହି ତିନି ଦଳ ଦେବତାମାନେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳରେ ବିଶି ଜଣ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି।