ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଯଃ କଶ୍ଯପସୁତସ୍ଯାଥ ପରମେଷ୍ଠୀ ଵ୍ଯଜାଯତ। ମାନସଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯେହ ଦକ୍ଷଶାପଭଯାତ୍ ପୁନଃ ।। ୪.

ତାପରେ, ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏଠି ମଧ୍ୟ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପ ଭୟରୁ ମନସ୍ପୁତ କଶ୍ୟପ ଆଉଥରେ ଦେଖାଦେଲେ।

ତସ୍ମାତ୍ ସ କଶ୍ଯପସ୍ଯାଥ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ମାନସୋଽଭଵତ୍। ସ ହି ପୂର୍ଵସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ନାରଦଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ।। ୪.

ସେଠାରୁ ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ମନସ୍ପୁତ କଶ୍ୟପ ହେଲେ; କାରଣ, ପୂର୍ବରୁ ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କ ତରଫରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ନାରଦ ଏହି ଥିଲେ।

ଯେନ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ହର୍ଯଶ୍ଵା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ । ନିନ୍ଦାର୍ଥଂ ନାଶିତାଃ ସର୍ଵେ ଵିନଷ୍ଟାଶ୍ଚ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୪.

ଯିଏ ଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ 'ହର୍ଯ୍ୟଶ୍ୱ' ଭାବେ ପରିଚିତ, ନିନ୍ଦା ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।

ତସ୍ଯୋଦ୍ଯତସ୍ତଦା ଦକ୍ଷଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନାଶାଯ ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ । ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀନ୍ ଵୈ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯାଚିତଃ ପରମେଷ୍ଠିନା ।। ୪.

ତେବେ ଡକ୍ଷ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ ନେଇ, ପରମେଷ୍ଠିନିଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ରୋକିଦେଲେ।

ତତୋଽଭିସନ୍ଧିତଂ ଚକ୍ରେ ଦକ୍ଷସ୍ତୁ ପରମେଷ୍ଠିନା। କନ୍ଯାଯାଂ ନାରଦୋ ମହ୍ଯଂ ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଭଵତ୍ଵିତି ।। ୪.

ତାପରେ ପରମେଷ୍ଠିନିଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଡକ୍ଷ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ନାରଦ ଆପଣଙ୍କର ପୁଅ ହେଉନ୍ତୁ।

ତତୋ ଦକ୍ଷଃ ସୁତାଂ ପ୍ରାଦାତ୍ ପ୍ରିଯାଂ ଵୈ ପରମେଷ୍ଠିନେ । ତସ୍ମାତ୍ ସ ନାରଦୋ ଜଜ୍ଞେ ଭୂଯଃ ଶାନ୍ତୋ ଭଯାଦୃଷିଃ ।। ୪.

ତେଣୁ ଡକ୍ଷ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାକୁ ପରମେଷ୍ଠିନିଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଭୟରେ ଶାନ୍ତ ଋଷି ନାରଦ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଵିପ୍ରାସ୍ତେ ଜାତକୌତୂହଲାଃ ପୁନଃ । ଅପୃଚ୍ଛନ୍ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସୂତଂ ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶିନମ୍ ।। ୪.

ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୁନି ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଥିବା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ସୂତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

କଥଂ ଵିନାଶିତାଃ ପୁତ୍ରା ନାରଦେନ ମହାତ୍ମନା। ପ୍ରଜାପତିସୁତାସ୍ତେ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରାଚେତସାତ୍ମଜାଃ ।। ୪.

ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ, କିପରି ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେଲେ?

ସ ତଥ୍ଯଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜିଜ୍ଞାସାସମ୍ଭଵଂ ଶୁଭମ୍ । ପ୍ରୋଵାଚ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ତେଷାଂ ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍ ।। ୪.

ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଶୁଭ ଓ ସତ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ସୂତ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।

ଦକ୍ଷପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ହର୍ଯଶ୍ଵା ଵିଵର୍ଦ୍ଧଯିଷଵଃ ପ୍ରଜାଃ। ସମାଗତା ମହାଵୀର୍ଯା ନାରଦସ୍ତାନୁଵାଚ ହ ।। ୪.

ଡକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅ ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ, ପ୍ରଜା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଚାହିଁ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକଠା ହେଲେ, ତେବେ ନାରଦ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

ବାଲିଶା ବଲ ଯୂଯଂ ଵୈ ନ ପ୍ରଜାନୀଥ ଭୂତଲମ୍। ଅନ୍ତମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚୈଵ କଥଂ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯଥ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ ।। ୪.

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଯୁବକ ଓ ଅନଭିଜ୍ଞ, ଏ ଭୂମିର ତଳ, ଉପର, ମଧ୍ୟ କିଛି ଜାଣନାହ, ତେବେ କିପରି ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବେ?

କିଂ ପ୍ରମାଣନ୍ତୁ ମେଦିନ୍ଯାଃ ସ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯାନି ତଥୈଵ ଚ। ଅଵିଜ୍ଞାଯେହ ସ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯମନ୍ଯଥା କିଂ ନୁ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯଥ। ଅଲ୍ପଂ ଵାପି ବହୁର୍ଵାପି ତତ୍ର ଦୋଷସ୍ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୪.

ଏ ଭୂମିର ମାପ କେତେ, କଣ କଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ? ଏହା ଜାଣିନଥିଲେ କିପରି ସୃଷ୍ଟି କରିବ? କମ କିମ୍ବା ବେଶି କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ।

ତେ ତୁ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଯାତାଃ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍। ଵାଯୁନ୍ତୁ ସମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଗତାସ୍ତେ ଵୈ ପରାଭଵମ୍ ।। ୪.

ସେମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ବାୟୁଙ୍କ ପଥରେ ପହଞ୍ଚି, ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ।

ଅଦ୍ଯାପି ନ ନିଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଭ୍ରମନ୍ତୋ ଵାଯୁମିଶ୍ରିତାଃ । ଏଵଂ ଵାଯୁପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭ୍ରମନ୍ତେ ତେ ମହର୍ଷଯଃ ।। ୪.

ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଫେରିନାହାନ୍ତି, ବାୟୁ ସହ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ଏଭଳି ଭାବେ ବାୟୁପଥକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ମହାର୍ଷିମାନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।

ସ୍ଵେଷୁ ପୁତ୍ରେଷୁ ନଷ୍ଟେଷୁ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରାଚେତସଃ ପୁନଃ। ଵୈରିମ୍ଯାମେଵ ପୁତ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରମସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୪.

ପୁଅମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଡକ୍ଷ ପୁନି ବୈରିଣୀରୁ ଏକ ହଜାର ପୁଅ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ପ୍ରଜା ଵିଵର୍ଦ୍ଧଯିଷଵଃ ଶବଲାଶ୍ଵାଃ ପୁନସ୍ତୁ ତେ। ପୂର୍ଵମୁକ୍ତଂ ଵଚସ୍ତତ୍ର ଶ୍ରାଵିତା ନାରଦେନ ହ ।। ୪.

ପ୍ରଜା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଶବଳାଶ୍ୱମାନେ ପୁନି ନାରଦଙ୍କ ପୂର୍ବ କଥା ଶୁଣିଲେ।

ତଚ୍ଛ୍ରତ୍ଵା ଵଚନଂ ସର୍ଵେ କୁମାରାସ୍ତେ ମହୌଜସଃ। ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯମୂଚୁସ୍ତେ ସର୍ଵେ ସମ୍ଯଗାହ ମହାନୃଷିଃ। ଭ୍ରାତୄଣାଂ ପଦଵୀ ଚୈଵ ଗନ୍ତଵ୍ଯା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୪.

ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁବକେ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟୋନ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମହାନ ଋଷିଠିକ କହିଛନ୍ତି; ଆମେ ଭାଇମାନଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'

ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରମାଣଂ ପୃତ୍ଵ୍ଯାଶ୍ଚ ସୁଖଂ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମହେ ପ୍ରଜାଃ। ତେଽପି ତେନୈଵ ମାର୍ଗେଣ ପ୍ରଯାତାଃ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍। ଅଦ୍ଯାପି ନ ନିଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ସମୁଦ୍ରେଭ୍ଯ ଇଵାପଗାଃ ।। ୪.

ଭୂମିର ମାପ ଜାଣି, ଆମେ ସୁଖରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବା। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପଥରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ, ଏବଂ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଆନ୍ତି।

ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଵୈ ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତୁରନ୍ଵେଷଣେ ରତଃ। ପ୍ରଯାତୋ ନଶ୍ଯତି ତଥା ତନ୍ନ କାର୍ଯଂ ଵିଜାନତା ।। ୪.

ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ, ଭାଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ ସେଇପରି ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏହି କଥା ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଏପରି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ନଷ୍ଟେଷୁ ଶବଲାଶ୍ଵେଷୁ ଦକ୍ଷଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋଽଭଵଦ୍ଵିଭୁଃ। ନାରଦଂ ନାଶମେହୀତି ଗର୍ଭଵାସଂ ଵସେତି ଚ ।। ୪.

ଶବଳାଶ୍ୱମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ଡକ୍ଷ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନାରଦଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ନଶ୍ଟ ହେଉ ଏବଂ ଗର୍ଭରେ ବସ।'

ତଥା ତେଷ୍ଵପି ନଷ୍ଟେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ ପୁରା କିଲ। ଷଷ୍ଟିକନ୍ଯାଽସୃଜଦ୍ଦକ୍ଷୋ ଵୈରିଣ୍ଯାମେଵ ଵିଶ୍ରୁତାଃ ।। ୪.

ଏଭଳି ମହାତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ଡକ୍ଷ ବୈରିଣୀରୁ ସଠିଏ ଖ୍ୟାତିନାମା କନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ତାସ୍ତଦା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥେ କଶ୍ଯପଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଧର୍ମଃ ସୋମସ୍ତୁ ଭଗଵାଂସ୍ତଥୈଵାନ୍ଯେ ମହର୍ଷଯଃ ।। ୪.

ସେତେବେଳେ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ କଶ୍ୟପ ମହାପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏହିପରି ଧର୍ମ, ସୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ।

ଇମା ଵିସୃଷ୍ଟିଂ ଦକ୍ଷସ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଯୋ ଵେଦ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ଆଯୁଷ୍ମାନ୍ କୀର୍ତ୍ତିମାନ୍ ଧନ୍ଯଃ ପ୍ରଜାନାଂଶ୍ଚ ଭଵତ୍ଯୁତ ।। ୪.

ଯେଉଁଠି ଏହି ଦକ୍ଷଙ୍କ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ, ଧନ୍ୟ ଓ ସନ୍ତାନସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ଦୈତ୍ଯାନାଞ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ। ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ଵିସ୍ତରେଣେହ ବ୍ରୂହି ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ।। ୫.

ଏବେ, ଏଠାରେ ତୁମେ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ, ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି ହେଲା।

ଧର୍ମସ୍ଯ ତାଵଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିସର୍ଗଂ ତଂ ନିବୋଧତ। ଅରୁନ୍ଧତୀ ଵସୁର୍ଯାମୀ ଲମ୍ବା ଭାନୁର୍ମରୁତ୍ଵତୀ ।। ୫.

ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ଧର୍ମଙ୍କର ସ୍ୱାଭାବିକ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି; ଏହାକୁ ଶୁଣ: ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବସୁର୍ୟାମୀ, ଲମ୍ବା, ଭାନୁ ଓ ମରୁତ୍ବତୀ—

ସଙ୍କଲ୍ପା ଚ ମୁହୂର୍ତା ଚ ସାଧ୍ଯା ଵିଶ୍ଵା ତଥୈଵ ଚ। ଧର୍ମପତ୍ନ୍ଯୋ ଦଶତ୍ଵେତା ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରାଚେତସୋ ଦଦୌ ।। ୫.

ସଙ୍କଳ୍ପା, ମୁହୂର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା ଓ ବିଶ୍ୱା ମଧ୍ୟ—ଏହି ଦଶ ଝିଅକୁ ପ୍ରଚେତସ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ଧର୍ମଙ୍କୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଦେଲେ।

ସାଧ୍ଯା ପୁତ୍ରାଂସ୍ତୁ ଧର୍ମସ୍ଯ ସାଧ୍ଯାନ୍ ଦ୍ଵାଦଶ ଜଜ୍ଞିରେ। ସାଧ୍ଯା ନାମ ମହାଭାଗାଶ୍ଛନ୍ଦଜା ଯଜ୍ଞଭାଗିନଃ। ଦେଵେଭ୍ଯସ୍ତାନ୍ ପରାନ୍ ଦେଵାନ୍ ଦେଵଜ୍ଞାଃ ପରିଚକ୍ଷିରେ ।। ୫.

ସାଧ୍ୟାଙ୍କଠାରୁ ଧର୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁଅ ସାଧ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ—ସେମାନେ ଅତି ଧନ୍ୟ, ଛନ୍ଦସ୍‌ରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶୀ; ଦେବତାଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କହନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵୈ ମୁଖାତ୍ ସୃଷ୍ଟା ଜଯା ଦେଵାଃ ପ୍ରଜେପ୍ସଯା। ସର୍ଵେ ମନ୍ତ୍ରଶରୀରାସ୍ତେ ସ୍ମୃତା ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵିହ ।। ୫.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ପ୍ରଜା ଆଶାରେ ଜୟ ଦେବତାମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରର ଶରୀର ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସ୍ମୃତ।

ଦର୍ଶଶ୍ଚ ପୌର୍ଣମାସଶ୍ଚ ବୃହଦ୍ଯଚ୍ଚ ରଥନ୍ତରମ୍ । ଚିତ୍ତିଶ୍ଚୈଵ ଵିଚିତ୍ତିଶ୍ଚ ଆକୂତିଃ କୂତିରେଵ ଚ ।। ୫.

ଦର୍ଶ, ପୌର୍ଣ୍ଣମାସ, ବୃହଦ୍ୟା, ରଥାନ୍ତର, ଚିତ୍ତି, ବିଚିତ୍ତି, ଆକୂତି ଓ କୂତି—