ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ନ ଚ ଵିଂଶେ ଯୁଗେ ସୋମଵଂଶସ୍ଯାଦିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି। ଦେଵାପିରସପତ୍ନସ୍ତୁ ଐଲାଦିର୍ଭଵିତା ନୃପଃ ।। ୩୭.

କିନ୍ତୁ ବିଶତମ ଯୁଗରେ ସୋମ ବଂଶର କୌଣସି ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ହେବେନାହିଁ; ତାହାର ବଦଳରେ, ଦେବାପିଙ୍କ ବିପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଇଳା ବଂଶର ଏକ ରାଜା ଉଦୟ ହେବେ।

କ୍ଷତ୍ରପ୍ରାପର୍ତ୍ତକୌ ହ୍ଯେତୌ ଭଵିଷ୍ଯେତେ ଚତୁର୍ଯୁଗେ। ଏଵଂ ସର୍ଵତ୍ର ଵିଜ୍ଞେଯଂ ସନ୍ତାନାର୍ଥେ ତୁ ଲକ୍ଷଣମ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ଦୁଇଜଣେ ଚାରି ଯୁଗରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶର ଆରମ୍ଭକାରୀ ହେବେ; ଏଭଳି ଭାବେ, ସମସ୍ତଠାରେ ବଂଶ ପାଇଁ ଏହି ଲକ୍ଷଣ ବୁଝିବା ଉଚିତ।

କ୍ଷୀଣେ କଲିଯୁଗେ ତସ୍ମିନ୍ ଭଵିଷ୍ଯେ ତୁ କୃତେ ଯୁଗେ। ସପ୍ତର୍ଷିଭିସ୍ତୁ ତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧମାଦ୍ଯେ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପୁନଃ ।। ୩୭.

ସେଇ କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ କୃତଯୁଗ ଆସିଲେ, ସେହି ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସହିତ ପୁଣି ପ୍ରଥମ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ—

ଗୋତ୍ରାଣାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଞ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯେତେ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତକୌ। ଦ୍ଵାପରାଂଶେ ନ ତିଷ୍ଠନ୍ତି କ୍ଷତ୍ରିଯା ଋଷିଭିଃ ସହ ।। ୩୭.

ସେମାନେ ଗୋତ୍ର ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ହେବେ; ଦ୍ୱାପର ଅଂଶରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ରହନ୍ତିନାହିଁ।

କାଲେ କୃତଯୁଗେ ଚୈଵ କ୍ଷୀଣେ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପୁନଃ। ବୀଜାର୍ଥନ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ପୁନଃ ।। ୩୭.

କୃତଯୁଗରେ ଏବଂ ପୁଣି ତ୍ରେତାଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ, ବୀଜ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ପୁଣି ଉଦୟ ହେବ।

ଏଵମେଵ ତୁ ସର୍ଵେଷୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତୀହାନ୍ତରେଷୁ ଵୈ । ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ନୃପୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସନ୍ତାନାର୍ଥଂ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ।। ୩୭.

ଏଭଳି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ସପ୍ତ ଋଷି ରାଜାମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ବଂଶ ଚାଲିବା ପାଇଁ ରହନ୍ତି।

କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯୈଵ ସମୁଚ୍ଛେଦଃ ସମ୍ବନ୍ଧୋ ଵୈ ଦ୍ଵିଜୈଃ ସ୍ମୃତଃ। ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ସପ୍ତାନାଂ ସନ୍ତାନାଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତାଶ୍ଚ ତେ ।। ୩୭.

କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶର ନାଶ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହିତ ତାହାର ସମ୍ପର୍କ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି; ସାତଟି ମନ୍ବନ୍ତରର ବଂଶ ଚାଲିଥିବା କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଇଛି।

ପରମ୍ପରା ଯୁଗାନାଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଚୋଦ୍ଭଵଃ। ଯଥା ପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ତେଷାଂ ଵୈ ପ୍ରଵୃତ୍ତାନାଂ ତଥା କ୍ଷଯଃ ।। ୩୭.

ଯୁଗମାନଙ୍କର ପରମ୍ପରା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ-କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି—ଯେପରି ତାଙ୍କର ଉନ୍ନତି ହୁଏ, ସେପରି ତାଙ୍କର ଅବନତି ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଵିଦୁସ୍ତେଷାଂ ଦୀର୍ଘାଯୁଷ୍ଟ୍ଵାକ୍ଷଯନ୍ତୁ ତେ। ଏତେନ କ୍ରମଯୋଗେନ ଐଲେକ୍ଷ୍ଵାକ୍ଵନ୍ଵଯା ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୩୭.

ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଅବିନାଶିତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି; ଏହି କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ, ଏଇଳ ଓ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଦ୍ୱିଜମାନେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଅନ୍ତି।

ଉତ୍ପଦ୍ଯମାନାସ୍ତ୍ରେତାଯାଂ କ୍ଷୀଯମାଣେ କଲୌ ପୁନଃ। ଅନୁଯାନ୍ତି ଯୁଗାଖ୍ଯାଂ ତୁ ଯାଵନ୍ମନ୍ଵନ୍ତରକ୍ଷଯଃ ।। ୩୭.

ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ପୁଣି କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ, ସେମାନେ ଯୁଗର ପଥ ଅନୁସରନ୍ତି ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷ ହୁଏ।

ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ରାମେଣ କ୍ଷତ୍ରେ ନିରଵଶେଷିତେ। କୃତେ ଵଂଶକୁଲାଃ ସର୍ଵାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଵସୁଧାଧିପୈଃ। ଦ୍ଵିଵଂଶକରଣାଶ୍ଚୈଵ କୀର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯେ ନିବୋଧତ ।। ୩୭.

ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ହେଲାବେଳେ, ସମସ୍ତ ବଂଶ ଓ କୁଳମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ; ମୁଁ ଦୁଇ ବଂଶର ସୃଷ୍ଟି କଥା କହିବି, ଶୁଣ।

ଐଲସ୍ଯେକ୍ଷ୍ଵାକୁନନ୍ଦସ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଃ ପରିଵର୍ତ୍ତତେ। ରାଜାନଃ ଶ୍ରେଣିବଦ୍ଧାସ୍ତୁ ତଥାନ୍ଯେ କ୍ଷତ୍ରିଯା ନୃପାଃ ।। ୩୭.

ଏଇଳ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଓ ନନ୍ଦ ବଂଶର ସ୍ୱଭାବ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ରାଜାମାନେ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି।

ଐଲଵଂଶସ୍ଯ ଯେ ଖ୍ଯାତାସ୍ତଥୈଵୈକ୍ଷ୍ଵାକଵା ନୃପାଃ । ତେଷାମେକଶତଂ ପୂର୍ଣଂ କୁଲାନାମଭିଷେକିନାମ୍ ।। ୩୭.

ଏଇଳ ବଂଶର ଯେମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଭଳି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାମାନେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଏକଶତ କୁଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭିଷିକ୍ତ ରାଜା ଅଛନ୍ତି।

ତାଵଦେଵ ତୁ ଭୋଜାନାଂ ଵିସ୍ତାରୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ଭଜତେ ତ୍ରିଂଶକଂ କ୍ଷତ୍ରଂ ଚତୁର୍ଧା ତଦ୍ଯଥାଦିଶମ୍ ।। ୩୭.

ଭୋଜମାନେ ଯେତେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦୁଇଗୁଣା ଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି।

ତେଷ୍ଵତୀତାଃ ସମାନା ଯେ ବ୍ରୁଵତସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ। ଶତଂ ଵୈ ପ୍ରତିଵିନ୍ଧ୍ଯାନାଂ ଶତଂ ନାଗାଃ ଶତଂ ହଯାଃ ।। ୩୭.

ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ସମକାଳୀନମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ପ୍ରତିବିନ୍ଧ୍ୟ ଶତଜନ, ନାଗ ଶତଜନ ଏବଂ ଶତଟି ଘୋଡ଼ା ଥିଲେ।

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚୈକଶତମଶୀତିର୍ଜନମେଜଯାଃ। ଶତଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତାନାଂ ଶୀରିଣାଂ ଵୀରିଣାଂ ଶତମ୍ ।। ୩୭.

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଶତଜନ, ଜନମେଜୟ ଅଶୀଜନ, ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଶତଜନ, ଶୀରି ଏବଂ ବୀରି ମଧ୍ୟ ଶତଜନ ଥିଲେ।

ତତଃ ଶତଂ ପୁରୋମାନାଂ ଶ୍ଵେତକାଶକୁଶାଦଯଃ । ତତୋଽପରେ ସହସ୍ରଂ ଵୈ ଯେଽତୀତାଃ ଶତବିନ୍ଦଵଃ ।। ୩୭.

ତାପରେ ପୁରୋମ ଶତଜନ, ଶ୍ୱେତକାଶ ଓ କୁଶ ମାନେ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପରେ ପୁନି ଏକ ହଜାର ପୁରୁଣା ଶତବିନ୍ଦୁ ଥିଲେ।

ଈଜିରେ ଚାଶ୍ଵମେଧୈସ୍ତେ ସର୍ଵେ ନିଯୁତଦକ୍ଷିଣୈଃ । ଏଵଂ ରାଜର୍ଷଯୋଽତୀତାଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୩୭.

ଏହି ସମସ୍ତେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବହୁ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏଭଳି ରାଜା ଋଷିମାନେ ଶତେ ଏବଂ ହଜାରେ ଥିଲେ।

ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯାସ୍ମିନ୍ ଵର୍ତ୍ତମାନେଽନ୍ତରେ ତୁ ଯେ । ତେଷାଂ ନିବୋଧତୋତ୍ପନ୍ନା ଲୋକେ ସନ୍ତତଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୭.

ମନୁ ଵୈଵସ୍ୱତର ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ କାଳରେ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବଂଶାବଳୀ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ।

ନୁ ଶକ୍ଯଂ ଵିସ୍ତରଂ ତେଷାଂ ସନ୍ତାନାନାଂ ପରମ୍ପରା। ତତ୍ପୂର୍ଵାପରଯୋଗେନ ଵକ୍ତୁଂ ଵର୍ଷଶତୈରପି ।। ୩୭.

ସେମାନଙ୍କର ବଂଶ ଏବଂ ପରମ୍ପରାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଶତବର୍ଷ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଥିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିହେବ ନାହିଁ।

ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଦ୍ଯୁଗାଖ୍ଯାସ୍ତୁ ଗତା ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ। ଏତା ରାଜର୍ଷିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଶିଷ୍ଟା ଯାସ୍ତା ନିବୋଧତ ।। ୩୭.

ଏହି ମନୁ ଵୈଵସ୍ୱତର କାଳରେ ଅଠାଇଶି ଯୁଗ ଚାଲିଗଲା। ଏହି ଯୁଗ ଓ ରାଜା ଋଷିମାନେ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି, ଏବେ ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଚତ୍ଵାରିଂଶଚ୍ଚ ଯେ ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯାଃ ସହ ରାଜଭିଃ। ଯୁଗାଖ୍ଯାନାଂ ଵିଶିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ତତୋ ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯେ ।। ୩୭.

ଏବଂ ଚାଳିଶି ଯୁଗ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ରାଜାମାନେ ଆସିବେ। ଏହି ଯୁଗମାନେ ମନୁ ଵୈଵସ୍ୱତର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ଭାବେ ରହିବେ।

ଏତଦ୍ଵଃ କଥିତଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ସମାସଵ୍ଯାସଯୋଗତଃ। ପୁନରୁକ୍ତଂ ବହୁତ୍ଵାଚ୍ଚ ନ ଶକ୍ଯନ୍ତୁ ଯୁଗୈଃ ସହ ।। ୩୭.

ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ ସାରାଂଶ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏତେ ବେଶି ଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ ଯୁଗ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ଏତେ ଯଯାତିପୁତ୍ରାଣାଂ ପଞ୍ଚଵିଂଶା ଵିଶାଂ ହିତାଃ। କୀର୍ତ୍ତିତାଶ୍ଚାମିତା ଯେ ମେ ଲୋକାନ୍ ଵୈ ଧାରଯନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୩୭.

ଏହି ପଚିଶି ଯୟାତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି। ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଲଭତେ ଚ ଵରେଣ୍ଯଞ୍ଚ ଦୁର୍ଲଭାନିହ ଲୌକିକାନ୍। ଆଯୁଃ କୀର୍ତ୍ତିଂ ଧନଂ ପୁତ୍ରାନ୍ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚାନନ୍ତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ ।। ୩୭.

ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ଏବଂ ଧାରଣ କଲେ, ଲୋକରେ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅଭିଷ୍ଟ ଫଳ ମିଳେ—ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, କୀର୍ତି, ଧନ, ପୁଅ, ଏବଂ ଅନନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ।

ଧାରଣାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଚ୍ଚୈଵ ତେ ଲୋକାନ୍ ଧାରଯନ୍ତ୍ଯୁତ। ଇତ୍ଯେଷ ଵୋ ମଯୋ ପାଦସ୍ତୃତୀଯଃ କଥିତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଵୀ ଚ କିମ୍ଭୂଯୋ ଵର୍ତ୍ତଯାମ୍ଯହମ୍ ।। ୩୭.

ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ଓ ମନେ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏଭଳି, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତୃତୀୟ ପାଦ ମୁଁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିଛି। ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାଦଂ ତୃତୀଯନ୍ତୁ କ୍ରାନ୍ତଂ ସୂତେନ ଧୀମତା। ତତଶ୍ଚତୁର୍ଥଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ପାଦଂ ଵୈ ଋଷିସତ୍ତମାଃ ।। ୩୮.

ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସୂତଙ୍କ ଠାରୁ ତୃତୀୟ ପାଦ ଶୁଣିବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ଚତୁର୍ଥ ପାଦ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। ପାଦଃ କ୍ରାନ୍ତସ୍ତୃତୀଯୋଽଯମନୁଷଙ୍ଗେଣ ଯସ୍ତ୍ଵଯା। ଚତୁର୍ଥଂ ଵିସ୍ତରାତ୍ପାଦଂ ସଂହାରଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତଯ ।। ୩୮.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ତୃତୀୟ ପାଦ ତୁମେ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିଛ। ଏବେ ଚତୁର୍ଥ ପାଦର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କର, ସଂହାର ବିଷୟରେ କୁହ।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ସର୍ଵାଣି ପୂର୍ଵାଣ୍ଯେଵାପରୈଃ ସହ। ସପ୍ତର୍ଷୀଣାମଥୈତେଷାଂ ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ ।। ୩୮.

ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନ୍ୱନ୍ତର, ସାଥିରେ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ମନୁର ଏହି ଅନ୍ତରାଳର ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ—