ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପ୍ରତିପନ୍ନଃ କଲିଯୁଗସ୍ତସ୍ଯ ସଙ୍ଖ୍ଯାଂ ନିବୋଧତ। ସହସ୍ରାଣାଂ ଶତାନୀହ ତ୍ରୀଣି ମାନୁଷସଙ୍ଖ୍ଯଯା। ଷଷ୍ଟିଂ ଚୈଵ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାମୁଚ୍ଯତେ କଲିଃ ।। ୩୭.

କଳିଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ଏହାର ଗଣନା ବୁଝ। ଏଠାରେ ତିନି ଶହ ହଜାର ମାନବ ବର୍ଷ ଏବଂ ସାଠି ହଜାର ବର୍ଷ କଳିଯୁଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଦିଵ୍ଯେ ଵର୍ଷସହସ୍ରନ୍ତୁ ତତ୍ସନ୍ଧ୍ଯାଂଶଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତମ୍। ନିଃଶେଷେ ଚ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ କୃତଂ ଵୈ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯତେ ।। ୩୭.

ଏହାର ସନ୍ଧ୍ୟା ଅଂଶ ହେଉଛି ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ। ଯେତେବେଳେ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶେଷ ହେବ, ତେବେ ପୁଣି କୃତଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେବ।

ଐଲ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶଶ୍ଚ ସହ ଭେଦୈଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତୌ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୋସ୍ତୁ ସ୍ମୃତଃ କ୍ଷତ୍ରଃ ସୁମିତ୍ରାନ୍ତଂ ଵିଵସ୍ଵତଃ ।। ୩୭.

ଏଇଲ ଏବଂ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ସହ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶାଖା ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ସୁମିତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ ବୋଲି ମନେ ରହିଛି।

ଐଲଂ କ୍ଷତ୍ରଂ କ୍ଷେମକାନ୍ତଂ ସୋମଵଂଶଵିଦୋ ଵିଦୁଃ। ଏତେ ଵିଵସ୍ଵତଃ ପୁତ୍ରାଃ କୀର୍ତ୍ତିତାଃ କୀର୍ତ୍ତିଵର୍ଦ୍ଧନାଃ ।। ୩୭.

ଏଇଲ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ କ୍ଷେମକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୋମବଂଶ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ଏମାନେ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ, ଯେଉଁମାନେ କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ାନ୍ତି, ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ଅତୀତା ଵର୍ତ୍ତମାନାଶ୍ଚ ତଥୈଵାନାଗତାଶ୍ଚ ଯେ। ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵାନ୍ଵଯେ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୭.

ଯେଉଁମାନେ ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଆଗାମୀ, ସେମାନେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ଶୂଦ୍ର—ଅନୁକ୍ରମରେ ମନେ ରଖାଯାନ୍ତି।

ଯୁଗେ ଯୁଗେ ମହାତ୍ମାନଃ ସମତୀତାଃ ସହସ୍ରଶଃ। ବହୁତ୍ଵାନ୍ନାମଧେଯାନାଂ ପରିସଂଖ୍ଯା କୁଲେ କୁଲେ ।। ୩୭.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ହଜାର-ହଜାର ମହାତ୍ମା ଲୋକ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଅତ୍ୟଧିକ ଥିବାରୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବଂଶରେ ଅଲଗା ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଗଣନା କରାଯାଇଛି।

ପୁନରୁକ୍ତା ବହୁତ୍ଵାଚ୍ଚ ନ ମଯା ପରିକୀର୍ତ୍ତିତା। ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ ନିମିଵଂଶଃ ସମାପ୍ଯତେ ।। ୩୭.

ସେମାନଙ୍କର ନାମ ପୁନରାବୃତ୍ତି ଓ ବହୁତି ଥିବାରୁ, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିନାହିଁ; ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ଭୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ନିମି ବଂଶର ଶେଷ ହେଉଛି।

ଏଵାଯାନ୍ତୁ ଯୁଗାଖ୍ଯାଯାଂ ଯତଃ କ୍ଷତ୍ରଂ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ । ତଥା ହି କଥଯିଷ୍ଯାମି ଗଦତୋ ମେ ନିବୋଧତ ।। ୩୭.

ଏବେ ଯୁଗଗଥା ବିଷୟରେ, ଯାହାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ଆରମ୍ଭ ହେବ, ସେଥିରେ ମୁଁ କଥାହେବି; ମୋ ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।

ଦେଵାପିଃ ପୌରଵୋ ରାଜା ଇକ୍ଷ୍ଵାକୋଶ୍ଚୈଵ ଯୋ ମତଃ। ମହାଯୋଗବଲୋପେତଃ କଲାପଗ୍ରାମମାସ୍ଥିତଃ ।। ୩୭.

ଦେବାପି, ପୌରବ ରାଜା ଏବଂ ମହାଯୋଗଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଦୁହେଁ କଳାପ ଗ୍ରାମରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି।

ସୁଵର୍ଚ୍ଚାଃ ସୋମପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୋସ୍ତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଏତୌ କ୍ଷତ୍ରପ୍ରଣେତାରୌ ଚତୁର୍ଵିଂଶେ ଚତୁର୍ଯୁଗେ ।। ୩୭.

ସୁବର୍ଚ୍ଚା, ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ତରଫରୁ ଜନ୍ମ ନେବେ; ଏହି ଦୁଇଜଣେ ଚବିଶତମ ଯୁଗରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ହେବେ।

ନ ଚ ଵିଂଶେ ଯୁଗେ ସୋମଵଂଶସ୍ଯାଦିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି। ଦେଵାପିରସପତ୍ନସ୍ତୁ ଐଲାଦିର୍ଭଵିତା ନୃପଃ ।। ୩୭.

କିନ୍ତୁ ବିଶତମ ଯୁଗରେ ସୋମ ବଂଶର କୌଣସି ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ହେବେନାହିଁ; ତାହାର ବଦଳରେ, ଦେବାପିଙ୍କ ବିପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଇଳା ବଂଶର ଏକ ରାଜା ଉଦୟ ହେବେ।

କ୍ଷତ୍ରପ୍ରାପର୍ତ୍ତକୌ ହ୍ଯେତୌ ଭଵିଷ୍ଯେତେ ଚତୁର୍ଯୁଗେ। ଏଵଂ ସର୍ଵତ୍ର ଵିଜ୍ଞେଯଂ ସନ୍ତାନାର୍ଥେ ତୁ ଲକ୍ଷଣମ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ଦୁଇଜଣେ ଚାରି ଯୁଗରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶର ଆରମ୍ଭକାରୀ ହେବେ; ଏଭଳି ଭାବେ, ସମସ୍ତଠାରେ ବଂଶ ପାଇଁ ଏହି ଲକ୍ଷଣ ବୁଝିବା ଉଚିତ।

କ୍ଷୀଣେ କଲିଯୁଗେ ତସ୍ମିନ୍ ଭଵିଷ୍ଯେ ତୁ କୃତେ ଯୁଗେ। ସପ୍ତର୍ଷିଭିସ୍ତୁ ତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧମାଦ୍ଯେ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପୁନଃ ।। ୩୭.

ସେଇ କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ କୃତଯୁଗ ଆସିଲେ, ସେହି ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସହିତ ପୁଣି ପ୍ରଥମ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ—

ଗୋତ୍ରାଣାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଞ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯେତେ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତକୌ। ଦ୍ଵାପରାଂଶେ ନ ତିଷ୍ଠନ୍ତି କ୍ଷତ୍ରିଯା ଋଷିଭିଃ ସହ ।। ୩୭.

ସେମାନେ ଗୋତ୍ର ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ହେବେ; ଦ୍ୱାପର ଅଂଶରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ରହନ୍ତିନାହିଁ।

କାଲେ କୃତଯୁଗେ ଚୈଵ କ୍ଷୀଣେ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପୁନଃ। ବୀଜାର୍ଥନ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ପୁନଃ ।। ୩୭.

କୃତଯୁଗରେ ଏବଂ ପୁଣି ତ୍ରେତାଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ, ବୀଜ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ପୁଣି ଉଦୟ ହେବ।

ଏଵମେଵ ତୁ ସର୍ଵେଷୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତୀହାନ୍ତରେଷୁ ଵୈ । ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ନୃପୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସନ୍ତାନାର୍ଥଂ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ।। ୩୭.

ଏଭଳି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ସପ୍ତ ଋଷି ରାଜାମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ବଂଶ ଚାଲିବା ପାଇଁ ରହନ୍ତି।

କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯୈଵ ସମୁଚ୍ଛେଦଃ ସମ୍ବନ୍ଧୋ ଵୈ ଦ୍ଵିଜୈଃ ସ୍ମୃତଃ। ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ସପ୍ତାନାଂ ସନ୍ତାନାଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତାଶ୍ଚ ତେ ।। ୩୭.

କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶର ନାଶ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହିତ ତାହାର ସମ୍ପର୍କ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି; ସାତଟି ମନ୍ବନ୍ତରର ବଂଶ ଚାଲିଥିବା କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଇଛି।

ପରମ୍ପରା ଯୁଗାନାଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଚୋଦ୍ଭଵଃ। ଯଥା ପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ତେଷାଂ ଵୈ ପ୍ରଵୃତ୍ତାନାଂ ତଥା କ୍ଷଯଃ ।। ୩୭.

ଯୁଗମାନଙ୍କର ପରମ୍ପରା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ-କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି—ଯେପରି ତାଙ୍କର ଉନ୍ନତି ହୁଏ, ସେପରି ତାଙ୍କର ଅବନତି ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଵିଦୁସ୍ତେଷାଂ ଦୀର୍ଘାଯୁଷ୍ଟ୍ଵାକ୍ଷଯନ୍ତୁ ତେ। ଏତେନ କ୍ରମଯୋଗେନ ଐଲେକ୍ଷ୍ଵାକ୍ଵନ୍ଵଯା ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୩୭.

ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଅବିନାଶିତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି; ଏହି କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ, ଏଇଳ ଓ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଦ୍ୱିଜମାନେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଅନ୍ତି।

ଉତ୍ପଦ୍ଯମାନାସ୍ତ୍ରେତାଯାଂ କ୍ଷୀଯମାଣେ କଲୌ ପୁନଃ। ଅନୁଯାନ୍ତି ଯୁଗାଖ୍ଯାଂ ତୁ ଯାଵନ୍ମନ୍ଵନ୍ତରକ୍ଷଯଃ ।। ୩୭.

ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ପୁଣି କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ, ସେମାନେ ଯୁଗର ପଥ ଅନୁସରନ୍ତି ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷ ହୁଏ।

ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ରାମେଣ କ୍ଷତ୍ରେ ନିରଵଶେଷିତେ। କୃତେ ଵଂଶକୁଲାଃ ସର୍ଵାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଵସୁଧାଧିପୈଃ। ଦ୍ଵିଵଂଶକରଣାଶ୍ଚୈଵ କୀର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯେ ନିବୋଧତ ।। ୩୭.

ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ହେଲାବେଳେ, ସମସ୍ତ ବଂଶ ଓ କୁଳମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ; ମୁଁ ଦୁଇ ବଂଶର ସୃଷ୍ଟି କଥା କହିବି, ଶୁଣ।

ଐଲସ୍ଯେକ୍ଷ୍ଵାକୁନନ୍ଦସ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଃ ପରିଵର୍ତ୍ତତେ। ରାଜାନଃ ଶ୍ରେଣିବଦ୍ଧାସ୍ତୁ ତଥାନ୍ଯେ କ୍ଷତ୍ରିଯା ନୃପାଃ ।। ୩୭.

ଏଇଳ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଓ ନନ୍ଦ ବଂଶର ସ୍ୱଭାବ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ରାଜାମାନେ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି।

ଐଲଵଂଶସ୍ଯ ଯେ ଖ୍ଯାତାସ୍ତଥୈଵୈକ୍ଷ୍ଵାକଵା ନୃପାଃ । ତେଷାମେକଶତଂ ପୂର୍ଣଂ କୁଲାନାମଭିଷେକିନାମ୍ ।। ୩୭.

ଏଇଳ ବଂଶର ଯେମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଭଳି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାମାନେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଏକଶତ କୁଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭିଷିକ୍ତ ରାଜା ଅଛନ୍ତି।

ତାଵଦେଵ ତୁ ଭୋଜାନାଂ ଵିସ୍ତାରୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ଭଜତେ ତ୍ରିଂଶକଂ କ୍ଷତ୍ରଂ ଚତୁର୍ଧା ତଦ୍ଯଥାଦିଶମ୍ ।। ୩୭.

ଭୋଜମାନେ ଯେତେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦୁଇଗୁଣା ଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି।

ତେଷ୍ଵତୀତାଃ ସମାନା ଯେ ବ୍ରୁଵତସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ। ଶତଂ ଵୈ ପ୍ରତିଵିନ୍ଧ୍ଯାନାଂ ଶତଂ ନାଗାଃ ଶତଂ ହଯାଃ ।। ୩୭.

ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ସମକାଳୀନମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ପ୍ରତିବିନ୍ଧ୍ୟ ଶତଜନ, ନାଗ ଶତଜନ ଏବଂ ଶତଟି ଘୋଡ଼ା ଥିଲେ।

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚୈକଶତମଶୀତିର୍ଜନମେଜଯାଃ। ଶତଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତାନାଂ ଶୀରିଣାଂ ଵୀରିଣାଂ ଶତମ୍ ।। ୩୭.

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଶତଜନ, ଜନମେଜୟ ଅଶୀଜନ, ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଶତଜନ, ଶୀରି ଏବଂ ବୀରି ମଧ୍ୟ ଶତଜନ ଥିଲେ।

ତତଃ ଶତଂ ପୁରୋମାନାଂ ଶ୍ଵେତକାଶକୁଶାଦଯଃ । ତତୋଽପରେ ସହସ୍ରଂ ଵୈ ଯେଽତୀତାଃ ଶତବିନ୍ଦଵଃ ।। ୩୭.

ତାପରେ ପୁରୋମ ଶତଜନ, ଶ୍ୱେତକାଶ ଓ କୁଶ ମାନେ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପରେ ପୁନି ଏକ ହଜାର ପୁରୁଣା ଶତବିନ୍ଦୁ ଥିଲେ।

ଈଜିରେ ଚାଶ୍ଵମେଧୈସ୍ତେ ସର୍ଵେ ନିଯୁତଦକ୍ଷିଣୈଃ । ଏଵଂ ରାଜର୍ଷଯୋଽତୀତାଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୩୭.

ଏହି ସମସ୍ତେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବହୁ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏଭଳି ରାଜା ଋଷିମାନେ ଶତେ ଏବଂ ହଜାରେ ଥିଲେ।

ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯାସ୍ମିନ୍ ଵର୍ତ୍ତମାନେଽନ୍ତରେ ତୁ ଯେ । ତେଷାଂ ନିବୋଧତୋତ୍ପନ୍ନା ଲୋକେ ସନ୍ତତଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୭.

ମନୁ ଵୈଵସ୍ୱତର ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ କାଳରେ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବଂଶାବଳୀ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ।