ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଯଦାସ୍ଯ ମନସା ସୃଷ୍ଟା ନ ଵ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧନ୍ତ ତାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଅପଧ୍ଯାତା ଭଗଵତା ମହାଦେଵେନ ଧୀମତା ।। ୪.

କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଏହି ମନସ୍ପୁତ ପ୍ରଜାମାନେ ବଢ଼ିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ଭଗବାନ୍ ମହାଦେବ ଏହା ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ।

ମୈଥୁନେନ ଚ ଭାଵେନ ସିସୃକ୍ଷୁର୍ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଅସିକ୍ରୀଂ ଚାଵହତ୍ ପତ୍ନୀଂ ଵୀରଣସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ ।। ୪.

ମିଥୁନ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ବିରଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅସିକ୍ନୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ସୁତାଂ ସୁମହତା ଯୁକ୍ତାଂ ତପସା ଲୋକଧାରିଣୀମ୍। ଯଯା ଧୃତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ ।। ୪.

ସେ ଅସିକ୍ନୀ, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଧାରିତ।

ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦା ହରନ୍ତୀମୌ ଶ୍ଲୋକୌ ପ୍ରାଚେତସଂ ପ୍ରତି। ଦକ୍ଷସ୍ଯୋଦ୍ଵହତୋ ଭାର୍ଯାମସିକ୍ନୀଂ ଵୀରିଣୀଂ ପରାମ୍ ।। ୪.

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରାଚେତସ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିରଣୀ ଅସିକ୍ନୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବା ବିଷୟରେ ଦୁଇଟି ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ାଯାଏ।

କୂପାନାଂ ନିଯୁତଂ ଦକ୍ଷଃ ସର୍ପିଣାଂ ସାଭିମାନିନାମ୍। ନଦୀଗିରିଷୁ ସର୍ଜ୍ଜଂସ୍ତାଃ ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଯଯୌ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୪.

ଦକ୍ଷ ପ୍ରଭୁ ଅନେକ ସର୍ପକୁଣ୍ଡର ପଛପଛ ଚଲିଲେ, ସେହି ଗର୍ବିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସର୍ପମାନେ ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଋଷିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାସ୍ଯତି ଵୈ ପ୍ରଜାଃ। ପ୍ରଥମାତ୍ର ଦ୍ଵିତୀଯା ତୁ ଦକ୍ଷସ୍ଯେହ ପ୍ରଜାପତେଃ ।। ୪.

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଋଷିମାନେ କହିଲେ: 'ଏଠି ପ୍ରଜାମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବେ; ପ୍ରଥମେ ଏଠି, ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟଥର ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।'

ତଥାଗଚ୍ଛଦ୍ଯଥାକାଲଂ କୂପାନାଂ ନିଯୁତେ ତୁ ସଃ। ଅସିକ୍ନୀଂ ଵୈରିଣୀଂ ଯତ୍ର ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରାଚେତସୋଽଵହତ୍ ।। ୪.

ଏଭଳି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ସର୍ପକୁଣ୍ଡମାନେ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଚେତସ ଦକ୍ଷ ବିରଣୀ ଅସିକ୍ନୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

ଅଥ ପୁତ୍ରସହସ୍ରଂ ସ ଵୈରିଣ୍ଯାମମିତୌଜସା। ଅସିଵନ୍ଯାଂ ଜନଯାମାସ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରାଚେତସଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୪.

ତାପରେ ପ୍ରାଚେତସ ଦକ୍ଷ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ଅସିବାନ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିରଣୀ ସହ ଏକ ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ତାଂସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାତେଜାଃ ସ ଵିଵର୍ଦ୍ଧଯିଷୂନ୍ ପ୍ରଜାଃ. ଦେଵର୍ଷିଃ ପ୍ରିଯସଂଵାଦୋ ନାରଦୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ। ନାଶାଯ ଵଚନଂ ତେଷାଂ ଶାପାଯୈଵାତ୍ମନୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୪.

ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ଦେବଋଷି ନାରଦ, ପ୍ରଜା ବଢ଼ିବାକୁ ବାଧା ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ସେମାନେ ପ୍ରଣଶ୍ରୁତ ହେବା ପାଇଁ ଏମିତି କଥା କହିଲେ ଯାହା ତାଙ୍କର ନାଶ ହେଲା ଏବଂ ନିଜେ ଶାପ ପାଇଲେ।

ଯଃ ସ ଵୈ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେଵିପ୍ରଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯେତି କୃତ୍ରିମଃ। ଦକ୍ଷଶାପଭଯାଦ୍ଭୀତୋ ବ୍ରହ୍ମାର୍ଷିସ୍ତେନ କର୍ମଣା ।। ୪.

ଯିଏ କଶ୍ୟପ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସେ ମାନ୍ୟତା ପାଇଁ ଏମିତି କୁହାଯାଏ; ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପର ଭୟରୁ ବ୍ରହ୍ମାର୍ଷି ସେଇ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

ଯଃ କଶ୍ଯପସୁତସ୍ଯାଥ ପରମେଷ୍ଠୀ ଵ୍ଯଜାଯତ। ମାନସଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯେହ ଦକ୍ଷଶାପଭଯାତ୍ ପୁନଃ ।। ୪.

ତାପରେ, ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏଠି ମଧ୍ୟ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପ ଭୟରୁ ମନସ୍ପୁତ କଶ୍ୟପ ଆଉଥରେ ଦେଖାଦେଲେ।

ତସ୍ମାତ୍ ସ କଶ୍ଯପସ୍ଯାଥ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ମାନସୋଽଭଵତ୍। ସ ହି ପୂର୍ଵସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ନାରଦଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ।। ୪.

ସେଠାରୁ ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ମନସ୍ପୁତ କଶ୍ୟପ ହେଲେ; କାରଣ, ପୂର୍ବରୁ ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କ ତରଫରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ନାରଦ ଏହି ଥିଲେ।

ଯେନ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ହର୍ଯଶ୍ଵା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ । ନିନ୍ଦାର୍ଥଂ ନାଶିତାଃ ସର୍ଵେ ଵିନଷ୍ଟାଶ୍ଚ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୪.

ଯିଏ ଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ 'ହର୍ଯ୍ୟଶ୍ୱ' ଭାବେ ପରିଚିତ, ନିନ୍ଦା ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।

ତସ୍ଯୋଦ୍ଯତସ୍ତଦା ଦକ୍ଷଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନାଶାଯ ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ । ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀନ୍ ଵୈ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯାଚିତଃ ପରମେଷ୍ଠିନା ।। ୪.

ତେବେ ଡକ୍ଷ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ ନେଇ, ପରମେଷ୍ଠିନିଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ରୋକିଦେଲେ।

ତତୋଽଭିସନ୍ଧିତଂ ଚକ୍ରେ ଦକ୍ଷସ୍ତୁ ପରମେଷ୍ଠିନା। କନ୍ଯାଯାଂ ନାରଦୋ ମହ୍ଯଂ ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଭଵତ୍ଵିତି ।। ୪.

ତାପରେ ପରମେଷ୍ଠିନିଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଡକ୍ଷ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ନାରଦ ଆପଣଙ୍କର ପୁଅ ହେଉନ୍ତୁ।

ତତୋ ଦକ୍ଷଃ ସୁତାଂ ପ୍ରାଦାତ୍ ପ୍ରିଯାଂ ଵୈ ପରମେଷ୍ଠିନେ । ତସ୍ମାତ୍ ସ ନାରଦୋ ଜଜ୍ଞେ ଭୂଯଃ ଶାନ୍ତୋ ଭଯାଦୃଷିଃ ।। ୪.

ତେଣୁ ଡକ୍ଷ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାକୁ ପରମେଷ୍ଠିନିଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଭୟରେ ଶାନ୍ତ ଋଷି ନାରଦ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଵିପ୍ରାସ୍ତେ ଜାତକୌତୂହଲାଃ ପୁନଃ । ଅପୃଚ୍ଛନ୍ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସୂତଂ ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶିନମ୍ ।। ୪.

ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୁନି ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଥିବା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ସୂତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

କଥଂ ଵିନାଶିତାଃ ପୁତ୍ରା ନାରଦେନ ମହାତ୍ମନା। ପ୍ରଜାପତିସୁତାସ୍ତେ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରାଚେତସାତ୍ମଜାଃ ।। ୪.

ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ, କିପରି ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେଲେ?

ସ ତଥ୍ଯଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜିଜ୍ଞାସାସମ୍ଭଵଂ ଶୁଭମ୍ । ପ୍ରୋଵାଚ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ତେଷାଂ ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍ ।। ୪.

ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଶୁଭ ଓ ସତ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ସୂତ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।

ଦକ୍ଷପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ହର୍ଯଶ୍ଵା ଵିଵର୍ଦ୍ଧଯିଷଵଃ ପ୍ରଜାଃ। ସମାଗତା ମହାଵୀର୍ଯା ନାରଦସ୍ତାନୁଵାଚ ହ ।। ୪.

ଡକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅ ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ, ପ୍ରଜା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଚାହିଁ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକଠା ହେଲେ, ତେବେ ନାରଦ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

ବାଲିଶା ବଲ ଯୂଯଂ ଵୈ ନ ପ୍ରଜାନୀଥ ଭୂତଲମ୍। ଅନ୍ତମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚୈଵ କଥଂ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯଥ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ ।। ୪.

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଯୁବକ ଓ ଅନଭିଜ୍ଞ, ଏ ଭୂମିର ତଳ, ଉପର, ମଧ୍ୟ କିଛି ଜାଣନାହ, ତେବେ କିପରି ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବେ?

କିଂ ପ୍ରମାଣନ୍ତୁ ମେଦିନ୍ଯାଃ ସ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯାନି ତଥୈଵ ଚ। ଅଵିଜ୍ଞାଯେହ ସ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯମନ୍ଯଥା କିଂ ନୁ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯଥ। ଅଲ୍ପଂ ଵାପି ବହୁର୍ଵାପି ତତ୍ର ଦୋଷସ୍ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୪.

ଏ ଭୂମିର ମାପ କେତେ, କଣ କଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ? ଏହା ଜାଣିନଥିଲେ କିପରି ସୃଷ୍ଟି କରିବ? କମ କିମ୍ବା ବେଶି କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ।

ତେ ତୁ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଯାତାଃ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍। ଵାଯୁନ୍ତୁ ସମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଗତାସ୍ତେ ଵୈ ପରାଭଵମ୍ ।। ୪.

ସେମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ବାୟୁଙ୍କ ପଥରେ ପହଞ୍ଚି, ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ।

ଅଦ୍ଯାପି ନ ନିଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଭ୍ରମନ୍ତୋ ଵାଯୁମିଶ୍ରିତାଃ । ଏଵଂ ଵାଯୁପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭ୍ରମନ୍ତେ ତେ ମହର୍ଷଯଃ ।। ୪.

ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଫେରିନାହାନ୍ତି, ବାୟୁ ସହ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ଏଭଳି ଭାବେ ବାୟୁପଥକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ମହାର୍ଷିମାନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।

ସ୍ଵେଷୁ ପୁତ୍ରେଷୁ ନଷ୍ଟେଷୁ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରାଚେତସଃ ପୁନଃ। ଵୈରିମ୍ଯାମେଵ ପୁତ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରମସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୪.

ପୁଅମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଡକ୍ଷ ପୁନି ବୈରିଣୀରୁ ଏକ ହଜାର ପୁଅ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ପ୍ରଜା ଵିଵର୍ଦ୍ଧଯିଷଵଃ ଶବଲାଶ୍ଵାଃ ପୁନସ୍ତୁ ତେ। ପୂର୍ଵମୁକ୍ତଂ ଵଚସ୍ତତ୍ର ଶ୍ରାଵିତା ନାରଦେନ ହ ।। ୪.

ପ୍ରଜା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଶବଳାଶ୍ୱମାନେ ପୁନି ନାରଦଙ୍କ ପୂର୍ବ କଥା ଶୁଣିଲେ।

ତଚ୍ଛ୍ରତ୍ଵା ଵଚନଂ ସର୍ଵେ କୁମାରାସ୍ତେ ମହୌଜସଃ। ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯମୂଚୁସ୍ତେ ସର୍ଵେ ସମ୍ଯଗାହ ମହାନୃଷିଃ। ଭ୍ରାତୄଣାଂ ପଦଵୀ ଚୈଵ ଗନ୍ତଵ୍ଯା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୪.

ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁବକେ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟୋନ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମହାନ ଋଷିଠିକ କହିଛନ୍ତି; ଆମେ ଭାଇମାନଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'

ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରମାଣଂ ପୃତ୍ଵ୍ଯାଶ୍ଚ ସୁଖଂ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମହେ ପ୍ରଜାଃ। ତେଽପି ତେନୈଵ ମାର୍ଗେଣ ପ୍ରଯାତାଃ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍। ଅଦ୍ଯାପି ନ ନିଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ସମୁଦ୍ରେଭ୍ଯ ଇଵାପଗାଃ ।। ୪.

ଭୂମିର ମାପ ଜାଣି, ଆମେ ସୁଖରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବା। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପଥରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ, ଏବଂ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଆନ୍ତି।

ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଵୈ ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତୁରନ୍ଵେଷଣେ ରତଃ। ପ୍ରଯାତୋ ନଶ୍ଯତି ତଥା ତନ୍ନ କାର୍ଯଂ ଵିଜାନତା ।। ୪.

ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ, ଭାଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ ସେଇପରି ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏହି କଥା ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଏପରି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।