ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଥ ରୁକ୍ମରଥସ୍ଯାପି ସୁପାର୍ଶ୍ଵୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ। ସୁପାର୍ଶ୍ଵତନଯଶ୍ଚାପି ସୁମତିର୍ନାମ ଧାର୍ମିକଃ ।। ୩୭.

ରୁକ୍ମରଥଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ରାଜା ସୁପାର୍ଶ୍ୱ। ସୁପାର୍ଶ୍ୱଙ୍କର ପୁଅ ଧାର୍ମିକ ସୁମତି ଥିଲେ।

ସୁମତେରପି ଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ରାଜା ସନ୍ନତିମାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ତସ୍ଯାସୀତ୍ସନତିର୍ନାମ କୃତସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୭.

ସୁମତିଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଓ ନମ୍ର ରାଜା ସନତି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ କୃତ।

ଶିଷ୍ଯୋ ହିରଣ୍ଯନାଭେସ୍ତୁ କୌଥୁମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଧା ତେନ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତାଃ ସାମସଂହିତାଃ ।। ୩୭.

ସେ ମହାତ୍ମା କୌଥୁମ ହିରଣ୍ୟନାଭଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚବିଶଟି ଶାଖାରେ ସାମ ସଂହିତା ପଢ଼ାଯାଇଥିଲା।

ସ୍ମୃତାସ୍ତେ ପ୍ରାଚ୍ଯନାମାନଃ କାର୍ତ୍ତାଃ ସାମ୍ନାନ୍ତୁ ସାମଗାଃ । କାର୍ତିରୁଗ୍ରାଯୁଧଃ ସୋଽଥ ଵୀରଃ ପୌରଵନନ୍ଦନଃ ।। ୩୭.

ସେମାନେ ପୂର୍ବ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସାମ ଗାୟକମାନେ ତାହା ରଚନା କରିଥିଲେ। କାର୍ତ୍ତି ଉଗ୍ରାୟୁଧ ସେହି ପୌରବ ବଂଶର ପ୍ରବଳ ବୀର ଥିଲେ।

ବଭୂଵ ଯେନ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ପୃଷତସ୍ଯ ପିତାମହଃ। ନୀଲୋ ନାମ ମହାବାହୁଃ ପଞ୍ଚାଲାଧିପତିର୍ହତଃ ।। ୩୭.

ଯିଏ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇ ପୃଷତଙ୍କର ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ, ସେ ମହାବାହୁ ନୀଳ, ପଞ୍ଚାଳ ରାଜା, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।

ଉଗ୍ରାଯୁଧସ୍ଯ ଦାଯାଦଃ କ୍ଷେମୋ ନାମ ମହାଯଶାଃ। କ୍ଷେମାତ୍ସୁ ଵୀରଃ ସଂଜଜ୍ଞେ ସୁଵୀରସ୍ଯ ନୃପଞ୍ଜଯଃ। ନୃପଞ୍ଜଯାଦ୍ଵୀରରଥୋ ଇତ୍ଯେତେ ପୌରଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୭.

ଉଗ୍ରାୟୁଧଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ମହାଖ୍ୟାତି କ୍ଷେମ ଥିଲେ। କ୍ଷେମଙ୍କୁ ନେଇ ସୁବୀର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସୁବୀରଙ୍କୁ ନେଇ ନୃପଞ୍ଜୟ ହେଲେ, ନୃପଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ନେଇ ବୀରରଥ ହେଲେ—ଏହିମାନେ ପୌରବ ବଂଶର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଅଜମୀଢସ୍ଯ ନୀଲିନ୍ଯାଂ ନୀଲଃ ସମଭଵନ୍ନୃପଃ। ନୀଲସ୍ଯ ତପସୋଗ୍ରେଣ ସୁଶାନ୍ତିରଭ୍ଯଜାଯତ ।। ୩୭.

ଅଜମୀଢ ଓ ନୀଳିନୀଙ୍କଠାରୁ ରାଜା ନୀଳ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ନୀଳଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଶୁଭ ଫଳ ହେଇ ସୁଶାନ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ପୁରୁଜାନୁଃ ସୁଶାନ୍ତେସ୍ତୁ ରିକ୍ଷସ୍ତୁ ପୁରୁଜାନୁଜଃ। ତତସ୍ତୁ ରିକ୍ଷଦାଯାଦା ଭେଦାଶ୍ଚ ତନଯାସ୍ତ୍ଵିମେ ।। ୩୭.

ସୁଶାନ୍ତିଙ୍କର ପୁଅ ପୁରୁଜାନୁ ହେଲେ, ପୁରୁଜାନୁଙ୍କର ପୁଅ ରିକ୍ଷ ହେଲେ। ତାପରେ ରିକ୍ଷଙ୍କଠାରୁ ଏହି ପୁଅମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଶାଖାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ମୁଦ୍ଗଲଃ ସୃଞ୍ଜଯଶ୍ଚୈଵ ରାଜା ବୃହଦିଷୁସ୍ତଥା । ଯଵୀଯାଂଶ୍ଚାପି ଵିକ୍ରାନ୍ତଃ କମ୍ପିଲ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ପଞ୍ଚମଃ ।। ୩୭.

ମୁଦ୍ଗଳ, ସୃଞ୍ଜୟ, ରାଜା ବୃହଦିଷୁ, ପ୍ରଭଳ ଓ କନିଷ୍ଠ ଯବୀୟାନ୍, ଏବଂ ପଞ୍ଚମ କମ୍ପିଲ୍ୟ।

ପଞ୍ଚାନାଂ ରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ପିତୈତାନଭ୍ଯଭାଷତ। ପଞ୍ଚାନାଂ ଵିଦ୍ଧି ପଞ୍ଚୈତାନ୍ ସ୍ଫୀତା ଜନପଦା ଯୁତାଃ ।। ୩୭.

ଏହି ପଞ୍ଚଜନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ବାପା ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ପଞ୍ଚଜନଙ୍କୁ ଜାଣ, ସମୃଦ୍ଧ ଦେଶ ସହିତ ଏମାନେ ଅଛନ୍ତି।'

ଅଲଂ ସଂରକ୍ଷଣେ ତେଷାଂ ପଞ୍ଚାଲା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ। ମୁଦ୍ଗଲସ୍ଯାପି ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯାଃ କ୍ଷାତ୍ରୋପେତଦ୍ଵିଜାତଯଃ ।। ୩୭.

ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା ପ୍ରୟାପ୍ତ, ସେମାନେ 'ପଞ୍ଚାଳ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କଠାରୁ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ—ଏମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମୂଳର ଦ୍ୱିଜ।

ଏତେ ହ୍ଯଙ୍ଗିରସଃ ପକ୍ଷେ ସଂଶ୍ରିତାଃ କଣ୍ଠମୁଦ୍ଘଲାଃ । ମୁଦ୍ଘଲସ୍ଯ ସୁତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠଃ ସୁମହାଯଶାଃ ।। ୩୭.

ଏହି ଅଙ୍ଗିରସମାନେ, କଣ୍ଠ କୁଳର ମୁଦ୍ଘଳ ନାମକ ପରିବାରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ। ମୁଦ୍ଘଳଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅ ବେଦରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଥିଲା।

ଇନ୍ଦ୍ରସେନା ଯତୋ ଗର୍ଭଂ ବଧ୍ଯଶ୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ। ବଧ୍ଯଶ୍ଵାନ୍ମିଥୁନଂ ଜଜ୍ଞେ ମେନକା ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୩୭.

ଇନ୍ଦ୍ରସେନା ଗର୍ଭଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ବଧ୍ୟଶ୍ୱ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବଧ୍ୟଶ୍ୱଠାରୁ ଦୁଇ ଝିଅ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମେନକା ଭାବେ ପରିଚିତ।

ଦିଵୋଦାସଶ୍ଚ ରାଜର୍ଷିରହଲ୍ଯା ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଶାରଦ୍ଵତସ୍ତୁ ଦାଯାଦମହଲ୍ଯା ସମସୂଯତ ।। ୩୭.

ଦିବୋଦାସ ନାମକ ରାଜା ଋଷି ଏବଂ ମହାନ୍ୟା ଅହଳ୍ୟା—ଅହଳ୍ୟା ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେଲେ।

ଶତାନନ୍ଦମୃଷିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତସ୍ଯାପି ସୁମହାଯଶାଃ। ପୁତ୍ରଃ ସତ୍ଯଧୃତିର୍ନାମ ଧନୁର୍ଵେଦସ୍ଯ ପାରଗଃ ।। ୩୭.

ଅହଳ୍ୟାଙ୍କଠାରୁ ମହାନ ଋଷି ଶତାନନ୍ଦ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ସତ୍ୟଧୃତି ନାମକ, ଯିଏ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଥିଲା।

ଅଥ ସତ୍ଯଧୃତେଃ ଶୁକ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପ୍ସରସମଗ୍ରତଃ। ପ୍ରଚସ୍କନ୍ଦେ ଶରସ୍ତମ୍ବେ ମୈଥୁନଂ ସମପଦ୍ଯତ ।। ୩୭.

ସତ୍ୟଧୃତି ଏକ ଅପ୍ସରାକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ କୁଶ ଝାଡ଼ିରେ ପଡ଼ିଲା, ସେଠି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ମିଳନ ଘଟିଲା।

କୃପଯା ତଚ୍ଚ ଜଗ୍ରାହ ଶନ୍ତନୁର୍ମୃଗଯାଂ ଗତଃ। କୃପଃ ସ୍ମୃତଃ ସ ଵୈ ତସ୍ମାଦ୍ଗୌତମୀ ଚ କୃପୀ ତଥା ।। ୩୭.

ଶାନ୍ତନୁ ନାମକ ରାଜା ଶିକାରକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସେ ଦୟାବଶତଃ ସେଇ ଶିଶୁକୁ ଉଠାଇନେଲେ। ସେ ଶିଶୁ 'କୃପ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ଗୌତମୀ ନାମକ କୃପୀ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।

ଏତେ ଶାରଦ୍ଵତାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ଋତଥ୍ଯୋ ଗୌତମାନ୍ଵଯଃ। ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦିଵୋଦାସସ୍ଯ ସନ୍ତତିମ୍ ।। ୩୭.

ଏହିମାନେ ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଯେଉଁମାନେ ଋତଥ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଗୌତମ କୁଳର। ଏବେ ମୁଁ ଦିବୋଦାସଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ କହିବି।

ଦିଵୋଦାସସ୍ଯ ଦାଯାଦୋ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠୋ ମିତ୍ରଯୁର୍ନୃପଃ। ମୈତ୍ରେଯସ୍ତୁ ତତୋ ଜଜ୍ଞେ ସ୍ମୃତା ଏତେଽପି ସଂଶ୍ରିତାଃ ।। ୩୭.

ଦିବୋଦାସଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ମିତ୍ରୟୁ ନାମକ ରାଜା, ଯିଏ ବେଦରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଲେ। ମିତ୍ରୟୁଠାରୁ ମୈତ୍ରେୟ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ସ୍ମୃତ ଜନ୍ମିଲେ—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କୁଳର ଅଂଶ।

ଏତେଽପି ସଂଶ୍ରିତାଃ ପକ୍ଷଂ କ୍ଷାତ୍ରୋପେତାସ୍ତୁ ଭାର୍ଗଵାଃ। ରାଜାପି ଚ୍ଯଵନୋ ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତତଃ ପ୍ରତିରଥୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୭.

ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କୁଳରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାର୍ଗବ ହେଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ଶିକ୍ଷାରେ ପ୍ରବୀଣ ରାଜା ଚ୍ୟବନ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରତିରଥ ହେଲେ।

ଅଥ ଵୈ ଚ୍ଯଵନାଦ୍ଧୀମାନ୍ ସୁଦାସଃ ସମପଦ୍ଯତ। ସୌଦାସଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ସୋମକସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୩୭.

ଚ୍ୟବନଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରଜ୍ଞାନବାନ୍ ସୁଦାସ ଜନ୍ମିଲେ। ସୁଦାସଙ୍କ ପୁଅମାନେ ହେଲେ ସୌଦାସ, ସହଦେବ ଏବଂ ସୋମକ।

ଅଜମୀଢଃ ପୁନର୍ଜାତଃ କ୍ଷୀଣେ ଵଂଶେ ସ ସୋମକଃ। ସୋମକସ୍ଯ ସୁତୋ ଜନ୍ତୁର୍ହତେ ତସ୍ମିଞ୍ଛତଂ ଵିଭୋ ।। ୩୭.

ବଂଶ ଶୁନ୍ୟ ହେବାବେଳେ ଆଜମୀଢ଼ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ଆଜମୀଢ଼ଙ୍କ ପୁଅ ସୋମକ, ଏବଂ ସେଇ ମହାନ ସୋମକଙ୍କୁ ଏକଶ ଝିଅ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ।

ପୁଷାଣାମଜମୀଢସ୍ଯ ସୋମକତ୍ଵେ ମହାତ୍ମନଃ। ତେଷାଂ ଯଵୀଯାନ୍ ପୃଷତୋ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ପିତାମହଃ ।। ୩୭.

ଆଜମୀଢ଼ଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ମହାନ୍ୟା ସୋମକଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପୁଅ ପୃଷତ, ଯିଏ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଠାକୁରଦା।

ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ତତ୍ସୁତଃ। ମହିଷୀ ଚାଜମୀଢସ୍ଯ ଧୂମିନୀ ପୁତ୍ରଗର୍ଧିନୀ ।। ୩୭.

ପୃଷତଙ୍କ ପୁଅ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ। ଆଜମୀଢ଼ଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ରାନୀ ଧୂମିନୀ, ସେ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମାଇଥିଲେ।

ପୁନର୍ଭଵେ ତପସ୍ତେପେ ଶତଂ ଵର୍ଷାଣି ଦୁଶ୍ଚରମ୍। ହୁତାଗ୍ନ୍ଯନିଦ୍ରା ହ୍ଯଭଵତ୍ ପଵିତ୍ରମିତଭୋଜନା ।। ୩୭.

ପୁନର୍ଜନ୍ମରେ ସେ ଝିଅ ଶତ ବର୍ଷ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେ ଅତି କମ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ, ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ଜାଗିଥିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ ରହିଥିଲେ।

ଅହୋରାତ୍ରଂ କୁଶେଷ୍ଵେଵ ସୁଷ୍ଵାପ ସୁମହାଵ୍ରତା। ତସ୍ଯାଂ ଵୈ ଧୂମ୍ରଵର୍ଣାଯାମଜମୀଢଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୩୭.

ସେ ମହାବ୍ରତା ଝିଅ ଦିନ ରାତି କୁଶ ଘାସ ଉପରେ ଶୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣା ରୂପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଜମୀଢ଼ ଜନ୍ମିଲେ।

ଋକ୍ଷଂ ସଂଜନଯାମାସ ଧୂମ୍ରଵର୍ଣ ସିତାଗ୍ରଜମ୍। ଋକ୍ଷାତ୍ ସଂଵରଣୋ ଜଜ୍ଞେ କୁରୁଃ ସଂଵରଣାଦଭୂତ୍ ।। ୩୭.

ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ଆଜମୀଢ଼ ଋକ୍ଷ ନାମକ ପୁଅ, ଯିଏ ସିତାଙ୍କ ଭାଇ, ଜନ୍ମାଇଲେ। ଋକ୍ଷଠାରୁ ସଂବରଣ ଜନ୍ମିଲେ, ସଂବରଣଠାରୁ କୁରୁ ଜନ୍ମିଲେ।

ଯଃ ପ୍ରଯାଗଂ ପଦାକ୍ରମ୍ଯ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଞ୍ଚକାର ହ। କୃଷ୍ଟ୍ଵୈନଂ ସୁମହାତେଜା ଵର୍ଷାଣି ସୁବହୂନ୍ଯଥ ।। ୩୭.

ଯିଏ ପ୍ରୟାଗକୁ ପହଞ୍ଚି, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ସେଇ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁରୁଷ ବର୍ଷରୁ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଭୂମିକୁ ଚାଷ କରିଥିଲେ।

କୃଷ୍ଯମାଣେ ତଦା ଶକ୍ରସ୍ତତ୍ରାସ୍ଯ ଵରଦୋ ବଭୌ। ପୁଣ୍ଯଞ୍ଚ ରମଣୀଯଞ୍ଚ ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିର୍ନିଷେଵିତମ୍ ।। ୩୭.

ସେତିବେଳେ ଚାଷ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଆସି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ସେ ଭୂମି ପବିତ୍ର ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ହେଲା, ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ଏଠି ବାସ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।