ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଯସ୍ମାନ୍ମାମୀଦୃଶେ କାଲେ ସର୍ଵଭୂତେପ୍ସିତେ ସତି। ପ୍ରତିଷେଧସିତତ୍ତସ୍ମାତ୍ ତମୋ ଦୀର୍ଘଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯସି ।। ୩୭.

'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଯେଉଁ ସମୟରେ ଏହି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେହି ସମୟରେ ତୁମେ ମୋତେ ବାଧା ଦେଲୁ; ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡି ରହିବ।'

ପାଦାଭ୍ଯାନ୍ତେନ ତଚ୍ଛନ୍ନଂ ମାତୁର୍ଦ୍ଵାରଂ ବୃହସ୍ପତେଃ। ତଦ୍ରେତସ୍ତୁ ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ନିଵାର୍ଯଃ ଶିଶୁକୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୭.

ମାଆଙ୍କର ପାଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦ୍ୱାର ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ବୀର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇଗଲା, ଏହିଭଳି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ ଶିଶୁ ଅଟକି ରହିଲା।

ସଦ୍ଯୋ ଜାତଂ କୁମାରନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଥ ମମତାଽବ୍ରଵୀତ୍। ଗମିଷ୍ଯାମି ଗୃହଂ ସ୍ଵଂ ଵୈ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ବୃହସ୍ପତେ ।। ୩୭.

ଶିଶୁଟି ସାଙ୍ଗେ ସାଙ୍ଗେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ମମତା କହିଲେ, 'ମୁଁ ମୋ ଘରକୁ ଯିବି, ବୃହସ୍ପତି, ଏହି ହେଉଛି ଭରଦ୍ୱାଜ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତାଯାଂ ସ ପୁତ୍ରନ୍ତ୍ଯଜତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍। ଭରସ୍ଵ ବାଢମିତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତତୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୭.

ଏଭଳି କହି ମମତା ଚାଲିଗଲାପରେ, ସେଇ ସମୟରେ ପୁଅଟିକୁ ଛାଡିଦିଆଯାଇଲା; 'ଭଲଭାବେ ଧରି ରଖ,' ବୋଲି କହିଲେ, ଏହିପରେ ସେ ଭରଦ୍ୱାଜ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ମାତାପିତୃଭ୍ଯାଂ ସଂତ୍ଯକ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ମରୁତଃ ଶିଶୁମ୍। ଗୃହୀତ୍ଵୈନଂ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ କୃପଯା ତତଃ ।। ୩୭.

ମାଆ ବାପା ଦୁହେଁ ଛାଡିଦେଇଥିବା ଶିଶୁଟିକୁ ଦେଖି, ମରୁତମାନେ କୃପାବଶତଃ ଭରଦ୍ୱାଜକୁ ନେଇଗଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ କାଲେ ତୁ ଭରତୋ ମରୁଦ୍ଭିଃ କ୍ରତୁଭିଃ କ୍ରମାତ୍। କାମ୍ଯନୈମିତ୍ତିକୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜତେ ପୁତ୍ରଲିପ୍ସଯା ।। ୩୭.

ସେଇ ସମୟରେ, ଭରତ ମରୁତମାନେ ସହିତ ଇଚ୍ଛା ଓ ବିଶେଷ କାରଣରେ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରି, ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରିଥିଲେ।

ଯଦା ସ ଯଜମାନୋ ଵୈ ପୁତ୍ରାନ୍ନାସାଦଯତ୍ ପ୍ରଭୁଃ । ଯଜ୍ଞଂ ତତୋ ମରୁତ୍ସୋମଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ପୁନରାହରତ୍ ।। ୩୭.

ଯେତେବେଳେ ସେ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ପୁଅ ପାଇଲେ ନାହିଁ, ସେ ପୁଣିଥରେ ପୁଅ ପାଇଁ ମରୁତ୍ସୋମ ଯଜ୍ଞ କଲେ।

ତେନ ତେ ମରୁତସ୍ତସ୍ଯ ମରୁତ୍ସୋମେନ ତୋଷିତାଃ। ଭରଦ୍ଵାଜଂ ତତଃ ପୁତ୍ରଂ ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯଂ ମନୀଷିଣମ୍ ।। ୩୭.

ସେଇ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମରୁତମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ତେଣୁ ସେମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁଅ, ଜ୍ଞାନୀ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଦେଇଦେଲେ।

ଭରତସ୍ତୁ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଦାବ୍ରଵୀତ୍। ପ୍ରଜାଯାଂ ସଂହୃତାଯାଂ ଵୈ କୃତାର୍ଥୋଽହଂ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ ।। ୩୭.

ତାପରେ, ଭରତ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ପାଇ, କହିଲେ, 'ମୋ ବଂଶ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଫଳ ହେଲି।'

ପୂର୍ଵନ୍ତୁ ଵିତଥଂ ତସ୍ଯ କୃତଂ ଵୈ ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ହି। ତତଃ ସ ଵିତଥୋ ନାମ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତଥାଽଭଵତ୍ ।। ୩୭.

ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଜନ୍ମ ଅସଫଳ ହୋଇଥିଲା; ଏହି କାରଣରୁ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ 'ବିତଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଦିଵ୍ଯୋ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯାତ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯୋଽଭଵତ୍। ଦ୍ଵିମୁଖ୍ଯାଯନନାମା ସ ସ୍ମୃତୋ ଦ୍ଵିପିତୃକସ୍ତୁ ଵୈ ।। ୩୭.

ଏହିପରି, ଭରଦ୍ୱାଜ ଜନ୍ମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଲେ; ସେ 'ଦ୍ୱିମୁଖ୍ୟାୟନ' ବୋଲି ପରିଚିତ, ଦୁଇଜଣ ବାପା ଥିବା ଭାବେ ମନ୍ୟ।

ତତୋଽଥ ଵିତଥେ ଜାତେ ଭରତଃ ସ ଦିଵଂ ଯଯୌ। ଵିତଥସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ଭୁଵମନ୍ଯୁର୍ବଭୂଵ ହ ।। ୩୭.

ତାପରେ, ବିତଥ ଜନ୍ମ ନେଲାପରେ, ଭରତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ବିତଥଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭୂମିରେ ଭୂବମନ୍ୟୁ ହେଲେ।

ମହାଭୂତୋପମାଶ୍ଚାସଂଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଭୁଵମନ୍ଯୁଜାଃ। ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ନରୋ ଗାଗ୍ରଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୩୭.

ଭୂବମନ୍ୟୁଙ୍କର ଚାରିପୁଅ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ: ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ର, ମହାବଳୀ, ନର ଓ ଗାଗ୍ର, ସମସ୍ତେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।

ନରସ୍ଯ ସାଂକୃତିଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୌ ମହୌଜସୌ। ଗୁରୁଵୀର୍ଯସ୍ତ୍ରିଦେଵଶ୍ଚ ସାଂକୃତ୍ଯାଵଵରୌ ସ୍ମୃତୌ ।। ୩୭.

ନରଙ୍କର ପୁଅ ସାଙ୍କୃତି; ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ: ଗୁରୁବୀର୍ୟ ଓ ତ୍ରିଦେବ, ସେମାନେ 'ସାଙ୍କୃତି' ଭାବେ ପରିଚିତ।

ଦାଯାଦାଶ୍ଚାପି ଗାଗ୍ରସ୍ଯ ଶିନିବଦ୍ଧାତ୍ ବଭୂଵ ହ। ସ୍ମୃତାଶ୍ଚୈତେ ତତୋ ଗାଗ୍ର୍ଯାଃ କ୍ଷାତ୍ରୋପେତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ।। ୩୭.

ଗାଗ୍ରଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଶିନିବଦ୍ଧରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେମାନେ 'ଗାଗ୍ର୍ୟ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜାତିର ଦ୍ୱିଜ।

ମହାଵୀର୍ଯସୁତଶ୍ଚାପି ଭୀମସ୍ତସ୍ମାଦୁଭକ୍ଷଯଃ। ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଵିଶାଲା ତୁ ସୁଷୁଵେ ଵୈ ସୁତାଂସ୍ତ୍ରଯଃ ।। ୩୭.

ବୀରତାର ପୁତ୍ର ଭୀମ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୋକ ଅତି ଅଧିକ। ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ବିଶାଳା, ତିନିଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ତ୍ରଯ୍ଯାରୁଣିଂ ପୁଷ୍କରିଣଂ ତୃତୀଯଂ ସୁଷୁଵେ କପିମ୍। କପେଃ କ୍ଷତ୍ରଵରା ହ୍ଯେତେ ତଯୋଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମହର୍ଷଯଃ ।। ୩୭.

ସେ ବିଶାଳା, ତ୍ରୟାରୁଣି, ପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ତୃତୀୟ ଏକ ବାନର ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ତ୍ରୟାରୁଣି ଓ ପୁଷ୍କରିଣୀ ଦୁଇଜଣ ମହାଋଷି ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବାନର ପୁଅ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଗାଗ୍ରାଃ ସାଂକୃତଯୋ ଵୀର୍ଯାଃ କ୍ଷାତ୍ରୋପେତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ସଂଶ୍ରିତାଙ୍ଗିରସଂ ପକ୍ଷଂ ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ।। ୩୭.

ଗାଗ୍ରା, ସାଂକୃତି, ବୀର୍ୟ — ଏମାନେ ଦ୍ୱିଜ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୁଣରେ ଭରିପୁରା। ଏମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ ଶାଖାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରର ଶାଖା ଭାବେ ପରିଚିତ।

ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଦାଯାଦଃ ସୁହୋତ୍ରୋ ନାମ ଧାର୍ମିକଃ। ସୁହୋତ୍ରସ୍ଯାପି ଦାଯାଦୋ ହସ୍ତୀ ନାମ ବଭୂଵ ହ। ତେନେଦଂ ନିର୍ମିତଂ ପୂର୍ଵଂ ନାମ୍ନା ଵୈ ହାସ୍ତିନଂ ପୁରମ୍ ।। ୩୭.

ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ସୁହୋତ୍ର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ସୁହୋତ୍ରର ପୁଅ ହସ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ସହର ହସ୍ତିନାପୁର ନାମରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।

ହସ୍ତିନଶ୍ଚାପି ଦାଯାଦାସ୍ତ୍ରଯଃ ପରମଧାର୍ମିକାଃ। ଅଜମୀଢୋ ଦ୍ଵିମୀଢଶ୍ଚ ପୁରୁମୀଢସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୭.

ହସ୍ତିଙ୍କର ତିନି ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ — ଅଜମୀଢ଼, ଦ୍ୱିମୀଢ଼ ଓ ପୁରୁମୀଢ଼ — ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ।

ଅଜମୀଢସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ଶଭାଃ ଶୁଭକୁଲୋଦ୍ଵହାଃ। ତପସୋଽନ୍ତେ ସୁମହତୋ ରାଜ୍ଞୋ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଧାର୍ମିକାଃ ।। ୩୭.

ଅଜମୀଢ଼ଙ୍କର ପୁଅ ଶଭା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳର ଉତ୍କର୍ଷ। ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ପରେ, ସେମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ହେଲେ।

ଭରଦ୍ଵାଜପ୍ରସାଦେନ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତରମ୍। ଅଜ ମୀଢସ୍ଯ କେଶିନ୍ଯାଂ କଣ୍ଠଃ ସମଭଵତ୍କିଲ ।। ୩୭.

ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଦୟାରେ, ଏହି କୁଳର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଶୁଣନ୍ତୁ। କେଶିନୀ ମାଁରେ, ଅଜମୀଢ଼ଙ୍କର କଣ୍ଠ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା।

ମେଧାତିଥିଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ମାତ୍ କଣ୍ଠାଯନା ଦ୍ଵିଜାଃ। ଅଜମୀଢସ୍ଯ ଧୂମିନ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞେ ବୃହଦ୍ଵସୁର୍ନୃପଃ ।। ୩୭.

କଣ୍ଠଙ୍କର ପୁଅ ମେଧାତିଥି, ତାଙ୍କଠାରୁ କଣ୍ଠାୟନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ। ଧୂମିନୀ ମାଁରେ, ଅଜମୀଢ଼ଙ୍କର ବୃହଦ୍ବସୁ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ବୃହଦ୍ଵସୋର୍ବୃହଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ମହାବଲଃ। ବୃହତ୍କର୍ମା ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ବୃହଦ୍ରଥଃ ।। ୩୭.

ବୃହଦ୍ବସୁଙ୍କର ପୁଅ ବୃହଦ୍ବିଷ୍ଣୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ବୃହଦ୍କର୍ମା, ତାଙ୍କର ପୁଅ ବୃହଦ୍ରଥ।

ଵିଶ୍ଵଜିତ୍ତନଯସ୍ତସ୍ଯ ସେନଜିତ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ। ଅଥ ସେନଜିତଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତାଃ ।। ୩୭.

ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କର ପୁଅ ବିଶ୍ୱଜିତ, ସେନଜିତ ତାଙ୍କର ପୁଅ। ସେନଜିତଙ୍କର ଚାରି ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ରୁଚିରାଶ୍ଵଶ୍ଚ କାଵ୍ଯଶ୍ଚ ରାମୋ ଦୃଢଧନୁସ୍ତଥା। ଵତ୍ସଶ୍ଚାଵନ୍ତକୋ ରାଜା ଯସ୍ଯ ତେ ପରିଵତ୍ସରାଃ ।। ୩୭.

ରୁଚିରାଶ୍ୱ, କାବ୍ୟ, ଦୃଢ଼ଧନୁ ରାମ, ଭାତ୍ସ ଓ ଅବନ୍ତକ ରାଜା। ଏମାନେ ପରିଭାତ୍ସର ଭାବେ ପରିଚିତ।

ରୁଚିରାଶ୍ଵସ୍ଯ ଦାଯାଦଃ ପୃଥୁଷେଣୋ ମହାଯଶାଃ। ପୃଥୁଷେଣସ୍ଯ ପାରସ୍ତୁ ପାରାନ୍ନୀପୋଽଥ ଜଜ୍ଞିଵାନ୍ ।। ୩୭.

ରୁଚିରାଶ୍ୱଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପୃଥୁଷେଣ, ବଡ଼ କୀର୍ତିଶାଳୀ। ପୃଥୁଷେଣଙ୍କର ପୁଅ ପାର, ପାରଙ୍କୁ ନୀପ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ଯସ୍ଯ ଚୈକଶତଞ୍ଚାସୀତ୍ ପୁତ୍ରାଣାମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ନୀପା ଇତି ସମାଖ୍ଯାତା ରାଜାନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ ।। ୩୭.

ସେ ରାଜାଙ୍କର ଏକଶ ଅଟି ପୁଅ ଥିଲେ, ଯାହା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ସମସ୍ତେ ନୀପ ରାଜା ଭାବେ ପରିଚିତ।

ତେଷାଂ ଵଂଶକରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜାସୀତ୍କୀର୍ତ୍ତିଵର୍ଦ୍ଧନଃ। କାମ୍ପିଲ୍ଯେ ସମରୋ ନାମ ସ ଚେଷ୍ଟସମରୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୭.

ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ, କୁଳର ସ୍ଥାପକ ଶ୍ରୀମାନ୍ କୀର୍ତ୍ତିବର୍ଦ୍ଧନ ରାଜା ଥିଲେ। କାମ୍ପିଲ୍ୟରେ ସମର ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ଚେଷ୍ଟାସମର ଭାବେ ପରିଚିତ।