ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଭରତସ୍ତ୍ରିସୃଷୁ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ନଵ ପୁତ୍ରାନଜୀଜନତ୍। ନାଭ୍ଯନନ୍ଦଚ୍ଚ ତାନ୍ ରାଜା ନାନୁରୂପାନ୍ମମେତ୍ଯୁତ ।। ୩୭.

ଭରତ ତିନିଜଣ ଜନନୀଠୁ ନଉଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମଦେଲେ; ରାଜା ସେମାନେକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେନି, କହିଲେ—'ମୋ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'

ତତସ୍ତା ମାତରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପୁତ୍ରାନ୍ନିନ୍ଯୁର୍ଯମକ୍ଷଯମ୍। ତତସ୍ତସ୍ଯ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵିତତଂ ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ତତ୍ ।। ୩୭.

ତାପରେ ସେ ମାଆମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପୁଅମାନେକୁ ଯମର ଅଧିନକୁ ପଠାଇଦେଲେ। ଏଭଳି, ଏହି ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ବିସ୍ତୃତ ହେଲା।

ତତୋ ମରୁଦ୍ଭିରାନୀଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସ ବୃହସ୍ପତେଃ। ସଙ୍କ୍ରାମିତୋ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ମରୁଦ୍ଭିଃ କ୍ରତୁଭିର୍ଵିଭୁଃ ।। ୩୭.

ତାପରେ ମରୁଦ୍ଗଣ ଆଣି, ପୁଅକୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଲେ। ମରୁଦ୍ଗଣ ଦ୍ୱାରା ଭରଦ୍ୱାଜ ଅନ୍ୟ ଠାରେ ସଂକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, କ୍ରତୁମାନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ତତ୍ରୈଵୋଦାରହନ୍ତୀଦଂ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଜନ୍ମସଙ୍କ୍ରମଣଞ୍ଚୈଵ ମରୁଦ୍ଭିର୍ଭରତାଯ ଵୈ ।। ୩୭.

ସେଠାରେ ଉଦାର ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ମରୁଦ୍ଗଣ ଦ୍ୱାରା ଭାରତଙ୍କୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତ ହେବା ବିବରଣା ଅଛି।

ପତ୍ନ୍ଯାମାସନ୍ନଗର୍ଭାଯାମଶିଜଃ ସଂସ୍ଥିତଃ କିଲଃ। ଭ୍ରାତୁର୍ଭାର୍ଯାଂ ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ହ। ଅଲଂକୃତ୍ଯ ତନୁଂ ସ୍ଵାନ୍ତୁ ମୈଥୁନଂ ଦେହି ମେ ଶୁଭେ ।। ୩୭.

ପତ୍ନୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେବା ସମୟରେ ଋଷି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଭାଇର ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖି, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—'ଶୁଭେ, ତୁମ ଦେହକୁ ଭଲ ଭାବେ ସଜାଇ, ମୋତେ ସଂଯୋଗ ଦିଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତାଽବ୍ରଵୀଦେନ ମନ୍ତର୍ଵତ୍ନୀ ହ୍ଯହଂ ଵିଭୋ। ଗର୍ଭଃ ପରିଣତଶ୍ଚାଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵ୍ଯାହରତେ ଗିରା ।। ୩୭.

ଏପରି କହିଲାପରେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ମହାନ, ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ; ଏହି ଗର୍ଭ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଏହା ବ୍ରହ୍ମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛି।'

ଅମୋଘରେତାସ୍ତ୍ଵଞ୍ଚାପି ଧର୍ମଶ୍ଚୈଵ ଵିଗର୍ହିତଃ। ଏଵମୁକ୍ତୋଽବ୍ରଵୀଦେନାଂ ସ୍ମଯମାନୋ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୩୭.

'ତୁମର ଶୁକ୍ର ଅବିଫଳ, କିନ୍ତୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଧର୍ମବିରୋଧୀ,' ସେ କହିଲେ। ଏପରି କହିଲାପରେ, ବୃହସ୍ପତି ହସିକି ସେଠି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଵିନଯୋ ନୋପଦେଷ୍ଟଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ମମ କଥଞ୍ଚନ। ହର୍ଷମାଣଃ ପ୍ରସହ୍ଯୈନାଂ ମୈଥୁନାଯୋପଚକ୍ରମେ ।। ୩୭.

ତୁମେ କେବେ ବିନୟଙ୍କୁ କିଛି ଶିଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ନାହିଁ; ସେ ଖୁସି ହୋଇ, ଜୋରକରି ଏହି ଜଣାଙ୍କୁ ସଂଯୋଗ ପାଇଁ ଆଗେଇଲେ।

ତତୋ ବୃହସ୍ପତିଂ ଗର୍ଭୋ ହର୍ଷମାଣମୁଵାଚ ହ। ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟୋ ହ୍ଯହଂ ପୂର୍ଵମିହ ତାତ ବୃହସ୍ପତେ ।। ୩୭.

ତାପରେ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ ଆନନ୍ଦରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପିତା ବୃହସ୍ପତି, ମୁଁ ଏଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଥିଲି।'

ଅମୋଘରେତାଶ୍ଚ ଭଵାନ୍ନାଵକାଶୋଽସ୍ତି ଚ ଦ୍ଵଯୋଃ। ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଗର୍ଭେଣ କୁପିତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ।। ୩୭.

'ଆପଣଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଅସଫଳ ହୁଏନାହିଁ, ଏଠାରେ ଦୁଇଜଣ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ,' ଏଭଳି ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ କହିବା ପରେ, ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

ଯସ୍ମାନ୍ମାମୀଦୃଶେ କାଲେ ସର୍ଵଭୂତେପ୍ସିତେ ସତି। ପ୍ରତିଷେଧସିତତ୍ତସ୍ମାତ୍ ତମୋ ଦୀର୍ଘଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯସି ।। ୩୭.

'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଯେଉଁ ସମୟରେ ଏହି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେହି ସମୟରେ ତୁମେ ମୋତେ ବାଧା ଦେଲୁ; ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡି ରହିବ।'

ପାଦାଭ୍ଯାନ୍ତେନ ତଚ୍ଛନ୍ନଂ ମାତୁର୍ଦ୍ଵାରଂ ବୃହସ୍ପତେଃ। ତଦ୍ରେତସ୍ତୁ ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ନିଵାର୍ଯଃ ଶିଶୁକୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୭.

ମାଆଙ୍କର ପାଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦ୍ୱାର ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ବୀର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇଗଲା, ଏହିଭଳି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ ଶିଶୁ ଅଟକି ରହିଲା।

ସଦ୍ଯୋ ଜାତଂ କୁମାରନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଥ ମମତାଽବ୍ରଵୀତ୍। ଗମିଷ୍ଯାମି ଗୃହଂ ସ୍ଵଂ ଵୈ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ବୃହସ୍ପତେ ।। ୩୭.

ଶିଶୁଟି ସାଙ୍ଗେ ସାଙ୍ଗେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ମମତା କହିଲେ, 'ମୁଁ ମୋ ଘରକୁ ଯିବି, ବୃହସ୍ପତି, ଏହି ହେଉଛି ଭରଦ୍ୱାଜ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତାଯାଂ ସ ପୁତ୍ରନ୍ତ୍ଯଜତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍। ଭରସ୍ଵ ବାଢମିତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତତୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୭.

ଏଭଳି କହି ମମତା ଚାଲିଗଲାପରେ, ସେଇ ସମୟରେ ପୁଅଟିକୁ ଛାଡିଦିଆଯାଇଲା; 'ଭଲଭାବେ ଧରି ରଖ,' ବୋଲି କହିଲେ, ଏହିପରେ ସେ ଭରଦ୍ୱାଜ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ମାତାପିତୃଭ୍ଯାଂ ସଂତ୍ଯକ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ମରୁତଃ ଶିଶୁମ୍। ଗୃହୀତ୍ଵୈନଂ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ କୃପଯା ତତଃ ।। ୩୭.

ମାଆ ବାପା ଦୁହେଁ ଛାଡିଦେଇଥିବା ଶିଶୁଟିକୁ ଦେଖି, ମରୁତମାନେ କୃପାବଶତଃ ଭରଦ୍ୱାଜକୁ ନେଇଗଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ କାଲେ ତୁ ଭରତୋ ମରୁଦ୍ଭିଃ କ୍ରତୁଭିଃ କ୍ରମାତ୍। କାମ୍ଯନୈମିତ୍ତିକୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜତେ ପୁତ୍ରଲିପ୍ସଯା ।। ୩୭.

ସେଇ ସମୟରେ, ଭରତ ମରୁତମାନେ ସହିତ ଇଚ୍ଛା ଓ ବିଶେଷ କାରଣରେ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରି, ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରିଥିଲେ।

ଯଦା ସ ଯଜମାନୋ ଵୈ ପୁତ୍ରାନ୍ନାସାଦଯତ୍ ପ୍ରଭୁଃ । ଯଜ୍ଞଂ ତତୋ ମରୁତ୍ସୋମଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ପୁନରାହରତ୍ ।। ୩୭.

ଯେତେବେଳେ ସେ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ପୁଅ ପାଇଲେ ନାହିଁ, ସେ ପୁଣିଥରେ ପୁଅ ପାଇଁ ମରୁତ୍ସୋମ ଯଜ୍ଞ କଲେ।

ତେନ ତେ ମରୁତସ୍ତସ୍ଯ ମରୁତ୍ସୋମେନ ତୋଷିତାଃ। ଭରଦ୍ଵାଜଂ ତତଃ ପୁତ୍ରଂ ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯଂ ମନୀଷିଣମ୍ ।। ୩୭.

ସେଇ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମରୁତମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ତେଣୁ ସେମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁଅ, ଜ୍ଞାନୀ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଦେଇଦେଲେ।

ଭରତସ୍ତୁ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଦାବ୍ରଵୀତ୍। ପ୍ରଜାଯାଂ ସଂହୃତାଯାଂ ଵୈ କୃତାର୍ଥୋଽହଂ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ ।। ୩୭.

ତାପରେ, ଭରତ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ପାଇ, କହିଲେ, 'ମୋ ବଂଶ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଫଳ ହେଲି।'

ପୂର୍ଵନ୍ତୁ ଵିତଥଂ ତସ୍ଯ କୃତଂ ଵୈ ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ହି। ତତଃ ସ ଵିତଥୋ ନାମ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତଥାଽଭଵତ୍ ।। ୩୭.

ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଜନ୍ମ ଅସଫଳ ହୋଇଥିଲା; ଏହି କାରଣରୁ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ 'ବିତଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଦିଵ୍ଯୋ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯାତ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯୋଽଭଵତ୍। ଦ୍ଵିମୁଖ୍ଯାଯନନାମା ସ ସ୍ମୃତୋ ଦ୍ଵିପିତୃକସ୍ତୁ ଵୈ ।। ୩୭.

ଏହିପରି, ଭରଦ୍ୱାଜ ଜନ୍ମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଲେ; ସେ 'ଦ୍ୱିମୁଖ୍ୟାୟନ' ବୋଲି ପରିଚିତ, ଦୁଇଜଣ ବାପା ଥିବା ଭାବେ ମନ୍ୟ।

ତତୋଽଥ ଵିତଥେ ଜାତେ ଭରତଃ ସ ଦିଵଂ ଯଯୌ। ଵିତଥସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ଭୁଵମନ୍ଯୁର୍ବଭୂଵ ହ ।। ୩୭.

ତାପରେ, ବିତଥ ଜନ୍ମ ନେଲାପରେ, ଭରତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ବିତଥଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭୂମିରେ ଭୂବମନ୍ୟୁ ହେଲେ।

ମହାଭୂତୋପମାଶ୍ଚାସଂଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଭୁଵମନ୍ଯୁଜାଃ। ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ନରୋ ଗାଗ୍ରଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୩୭.

ଭୂବମନ୍ୟୁଙ୍କର ଚାରିପୁଅ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ: ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ର, ମହାବଳୀ, ନର ଓ ଗାଗ୍ର, ସମସ୍ତେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।

ନରସ୍ଯ ସାଂକୃତିଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୌ ମହୌଜସୌ। ଗୁରୁଵୀର୍ଯସ୍ତ୍ରିଦେଵଶ୍ଚ ସାଂକୃତ୍ଯାଵଵରୌ ସ୍ମୃତୌ ।। ୩୭.

ନରଙ୍କର ପୁଅ ସାଙ୍କୃତି; ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ: ଗୁରୁବୀର୍ୟ ଓ ତ୍ରିଦେବ, ସେମାନେ 'ସାଙ୍କୃତି' ଭାବେ ପରିଚିତ।

ଦାଯାଦାଶ୍ଚାପି ଗାଗ୍ରସ୍ଯ ଶିନିବଦ୍ଧାତ୍ ବଭୂଵ ହ। ସ୍ମୃତାଶ୍ଚୈତେ ତତୋ ଗାଗ୍ର୍ଯାଃ କ୍ଷାତ୍ରୋପେତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ।। ୩୭.

ଗାଗ୍ରଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଶିନିବଦ୍ଧରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେମାନେ 'ଗାଗ୍ର୍ୟ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜାତିର ଦ୍ୱିଜ।

ମହାଵୀର୍ଯସୁତଶ୍ଚାପି ଭୀମସ୍ତସ୍ମାଦୁଭକ୍ଷଯଃ। ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଵିଶାଲା ତୁ ସୁଷୁଵେ ଵୈ ସୁତାଂସ୍ତ୍ରଯଃ ।। ୩୭.

ବୀରତାର ପୁତ୍ର ଭୀମ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୋକ ଅତି ଅଧିକ। ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ବିଶାଳା, ତିନିଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ତ୍ରଯ୍ଯାରୁଣିଂ ପୁଷ୍କରିଣଂ ତୃତୀଯଂ ସୁଷୁଵେ କପିମ୍। କପେଃ କ୍ଷତ୍ରଵରା ହ୍ଯେତେ ତଯୋଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମହର୍ଷଯଃ ।। ୩୭.

ସେ ବିଶାଳା, ତ୍ରୟାରୁଣି, ପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ତୃତୀୟ ଏକ ବାନର ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ତ୍ରୟାରୁଣି ଓ ପୁଷ୍କରିଣୀ ଦୁଇଜଣ ମହାଋଷି ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବାନର ପୁଅ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଗାଗ୍ରାଃ ସାଂକୃତଯୋ ଵୀର୍ଯାଃ କ୍ଷାତ୍ରୋପେତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ସଂଶ୍ରିତାଙ୍ଗିରସଂ ପକ୍ଷଂ ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ।। ୩୭.

ଗାଗ୍ରା, ସାଂକୃତି, ବୀର୍ୟ — ଏମାନେ ଦ୍ୱିଜ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୁଣରେ ଭରିପୁରା। ଏମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ ଶାଖାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରର ଶାଖା ଭାବେ ପରିଚିତ।

ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଦାଯାଦଃ ସୁହୋତ୍ରୋ ନାମ ଧାର୍ମିକଃ। ସୁହୋତ୍ରସ୍ଯାପି ଦାଯାଦୋ ହସ୍ତୀ ନାମ ବଭୂଵ ହ। ତେନେଦଂ ନିର୍ମିତଂ ପୂର୍ଵଂ ନାମ୍ନା ଵୈ ହାସ୍ତିନଂ ପୁରମ୍ ।। ୩୭.

ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ସୁହୋତ୍ର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ସୁହୋତ୍ରର ପୁଅ ହସ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ସହର ହସ୍ତିନାପୁର ନାମରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।