ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଆତ୍ରେଯୋ ଵଂଶତସ୍ତାସାଂ ଭର୍ତ୍ତା ନାମ୍ନା ପ୍ରଭାକରଃ। ଅନାଦୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ରାଜର୍ଷୀ ରିଵେଯୁସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୩୭.

ଏହି ବଂଶରୁ ଆତ୍ରେୟ ନାମକ ଭର୍ତ୍ତା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ପ୍ରଭାକର। ରାଜାର୍ଷି ଅନାଦୃଷ୍ଟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ରିବେୟୁ।

ରିଵେଯୋର୍ଜ୍ଵଲନା ନାମ ଭାର୍ଯା ଵୈ ତକ୍ଷକାତ୍ମଜା। ଯସ୍ଯାଂ ଦେଵ୍ଯାଂ ସ ରାଜର୍ଷୀ ରନ୍ତିଂ ନାମ ତ୍ଵଜୀଜନତ୍ ।। ୩୭.

ରିବେୟୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ଜ୍ୱଳନା, ତାକ୍ଷକଙ୍କର କନ୍ୟା। ସେ ଦେବୀ ରିବେୟୁ ରାଜାର୍ଷିଙ୍କୁ ରନ୍ତି ନାମକ ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ।

ରନ୍ତିର୍ନାରଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରାନଜନଯଚ୍ଛୁଭାନ୍। ତ୍ରସୁଂ ତଥା ପ୍ରତିରଥଂ ଧ୍ରୁଵଞ୍ଚୈଵାତିଧାର୍ମିକମ୍ ।। ୩୭.

ରନ୍ତି, ନାର ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କର ପୁଅ, ତିନିଜଣ ଭଲ ପୁଅ ଜନ୍ମଦେଲେ—ତ୍ରସୁ, ପ୍ରତିରଥ ଓ ଧ୍ରୁବ, ଯିଏ ବହୁତ ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ।

ଗୌରୀ କନ୍ଯା ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ମାନ୍ଧାତୁର୍ଜନନୀ ଶୁଭା। ଧୁର୍ଯଃ ପ୍ରତିରଥସ୍ଯାପି କଣ୍ଠସ୍ତସ୍ଯାଭଵତ୍ ସୁତଃ ।। ୩୭.

ଗୌରୀ ନାମକ କନ୍ୟା ନାମୀ ଥିଲେ, ମାନ୍ଧାତୁଙ୍କର ଭଲ ମାଆ। ପ୍ରତିରଥଙ୍କର ପୁଅ ଧୁର୍ୟ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ କଣ୍ଠ।

ମେଧାତିଥିଃ ସୁରସ୍ତସ୍ଯ ଯସ୍ମାତ୍ କାଣ୍ଠାଯନା ଦ୍ଵିଜାଃ। ଇତିନାନୁଯମସ୍ଯାସୀତ୍ କନ୍ଯା ସାଜନଯତ୍ସୁତାନ୍ ।। ୩୭.

ମେଧାତିଥି ଏହି କଣ୍ଠଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ, ଦେବତା ଋଷି। କଣ୍ଠରୁ କଣ୍ଠାୟନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ବଂଶରେ ଏକ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମଦେଲେ।

ତ୍ରସୁଃ ସୁଦଯିତଂପୁତ୍ରଂ ମଲିନଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନମ୍। ଉପଦାତଂ ତତୋ ଲେଭେ ଚତୁରସ୍ତ୍ଵିତି ସାତ୍ମଜାନ୍ ।। ୩୭.

ତ୍ରସୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପୁଅ ମଲିନ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଥିଲେ। ତାପରେ ଉପଦାତ ଜନ୍ମିଲେ, ଏଭଳି ଚାରିଜଣ ପୁଅ ହେଲେ।

ସୁଷ୍ମନ୍ତମଥ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଂ ପ୍ରଵୀରମନଘନ୍ତଥା। ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତୀ ତତୋ ଜଜ୍ଞେ ଦୌଷ୍ଯନ୍ତିର୍ନୃପସତ୍ତମଃ ।। ୩୭.

ସୁଷ୍ମନ୍ତ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରବୀର ଓ ଅନଘ; ପରେ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଦୌଷ୍ୟନ୍ତି ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।

ଶକୁନ୍ତଲାଯାଂ ଭରତୋ ଯସ୍ଯ ନାମ୍ନା ତୁ ଭାରତମ୍। ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଂ ପ୍ରତି ରାଜାନଂ ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ ।। ୩୭.

ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କରେ ଭରତ ଜନ୍ମିଲେ, ଯାହା ନାମରେ ଦେଶକୁ ଭାରତ କୁହାଯାଏ। ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କୁ ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର କଥା କହିଥିଲା।

ମାତା ଭସ୍ତ୍ରା ପିତୁଃ ପୁତ୍ରୋ ଯେନ ଜାତଃ ସ ଏଵ ସଃ। ଭରସ୍ଵ ପୁତ୍ରଂ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଂ ସତ୍ଯମାହ ଶକୁନ୍ତଲା ।। ୩୭.

ମାଆ ହେଉଛି ହୁଁ, ବାପା ହେଉଛି ପୁଅ, ଯାହାଠାରୁ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ସେ ଏହି ଅଟୁଟ। 'ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ପୁଅକୁ ଗ୍ରହଣ କର', ଶକୁନ୍ତଳା ସତ୍ୟ କହିଥିଲେ।

ରେତୋଧାଃ ପୁତ୍ରଂ ନଯତି ନରଦେଵ ଯମକ୍ଷଯାତ୍। ତ୍ଵଞ୍ଚାସ୍ଯ ଧାତା ଗର୍ଭସ୍ଯ ମାଵମଂସ୍ଥାଃ ଶକୁନ୍ତଲାମ୍ ।। ୩୭.

ଯିଏ ଶୁକ୍ର ଦେଇଥାଏ, ସେ ପୁଅକୁ ଯମର ଅଧିନରୁ ନେଇଯାଏ, ରାଜା। ତୁମେ ଗର୍ଭର ଚାଳକ, ଶକୁନ୍ତଳାକୁ ଅବହେଳା କରନି।

ଭରତସ୍ତ୍ରିସୃଷୁ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ନଵ ପୁତ୍ରାନଜୀଜନତ୍। ନାଭ୍ଯନନ୍ଦଚ୍ଚ ତାନ୍ ରାଜା ନାନୁରୂପାନ୍ମମେତ୍ଯୁତ ।। ୩୭.

ଭରତ ତିନିଜଣ ଜନନୀଠୁ ନଉଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମଦେଲେ; ରାଜା ସେମାନେକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେନି, କହିଲେ—'ମୋ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'

ତତସ୍ତା ମାତରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପୁତ୍ରାନ୍ନିନ୍ଯୁର୍ଯମକ୍ଷଯମ୍। ତତସ୍ତସ୍ଯ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵିତତଂ ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ତତ୍ ।। ୩୭.

ତାପରେ ସେ ମାଆମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପୁଅମାନେକୁ ଯମର ଅଧିନକୁ ପଠାଇଦେଲେ। ଏଭଳି, ଏହି ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ବିସ୍ତୃତ ହେଲା।

ତତୋ ମରୁଦ୍ଭିରାନୀଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସ ବୃହସ୍ପତେଃ। ସଙ୍କ୍ରାମିତୋ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ମରୁଦ୍ଭିଃ କ୍ରତୁଭିର୍ଵିଭୁଃ ।। ୩୭.

ତାପରେ ମରୁଦ୍ଗଣ ଆଣି, ପୁଅକୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଲେ। ମରୁଦ୍ଗଣ ଦ୍ୱାରା ଭରଦ୍ୱାଜ ଅନ୍ୟ ଠାରେ ସଂକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, କ୍ରତୁମାନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ତତ୍ରୈଵୋଦାରହନ୍ତୀଦଂ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଜନ୍ମସଙ୍କ୍ରମଣଞ୍ଚୈଵ ମରୁଦ୍ଭିର୍ଭରତାଯ ଵୈ ।। ୩୭.

ସେଠାରେ ଉଦାର ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ମରୁଦ୍ଗଣ ଦ୍ୱାରା ଭାରତଙ୍କୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତ ହେବା ବିବରଣା ଅଛି।

ପତ୍ନ୍ଯାମାସନ୍ନଗର୍ଭାଯାମଶିଜଃ ସଂସ୍ଥିତଃ କିଲଃ। ଭ୍ରାତୁର୍ଭାର୍ଯାଂ ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ହ। ଅଲଂକୃତ୍ଯ ତନୁଂ ସ୍ଵାନ୍ତୁ ମୈଥୁନଂ ଦେହି ମେ ଶୁଭେ ।। ୩୭.

ପତ୍ନୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେବା ସମୟରେ ଋଷି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଭାଇର ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖି, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—'ଶୁଭେ, ତୁମ ଦେହକୁ ଭଲ ଭାବେ ସଜାଇ, ମୋତେ ସଂଯୋଗ ଦିଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତାଽବ୍ରଵୀଦେନ ମନ୍ତର୍ଵତ୍ନୀ ହ୍ଯହଂ ଵିଭୋ। ଗର୍ଭଃ ପରିଣତଶ୍ଚାଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵ୍ଯାହରତେ ଗିରା ।। ୩୭.

ଏପରି କହିଲାପରେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ମହାନ, ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ; ଏହି ଗର୍ଭ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଏହା ବ୍ରହ୍ମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛି।'

ଅମୋଘରେତାସ୍ତ୍ଵଞ୍ଚାପି ଧର୍ମଶ୍ଚୈଵ ଵିଗର୍ହିତଃ। ଏଵମୁକ୍ତୋଽବ୍ରଵୀଦେନାଂ ସ୍ମଯମାନୋ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୩୭.

'ତୁମର ଶୁକ୍ର ଅବିଫଳ, କିନ୍ତୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଧର୍ମବିରୋଧୀ,' ସେ କହିଲେ। ଏପରି କହିଲାପରେ, ବୃହସ୍ପତି ହସିକି ସେଠି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଵିନଯୋ ନୋପଦେଷ୍ଟଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ମମ କଥଞ୍ଚନ। ହର୍ଷମାଣଃ ପ୍ରସହ୍ଯୈନାଂ ମୈଥୁନାଯୋପଚକ୍ରମେ ।। ୩୭.

ତୁମେ କେବେ ବିନୟଙ୍କୁ କିଛି ଶିଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ନାହିଁ; ସେ ଖୁସି ହୋଇ, ଜୋରକରି ଏହି ଜଣାଙ୍କୁ ସଂଯୋଗ ପାଇଁ ଆଗେଇଲେ।

ତତୋ ବୃହସ୍ପତିଂ ଗର୍ଭୋ ହର୍ଷମାଣମୁଵାଚ ହ। ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟୋ ହ୍ଯହଂ ପୂର୍ଵମିହ ତାତ ବୃହସ୍ପତେ ।। ୩୭.

ତାପରେ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ ଆନନ୍ଦରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପିତା ବୃହସ୍ପତି, ମୁଁ ଏଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଥିଲି।'

ଅମୋଘରେତାଶ୍ଚ ଭଵାନ୍ନାଵକାଶୋଽସ୍ତି ଚ ଦ୍ଵଯୋଃ। ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଗର୍ଭେଣ କୁପିତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ।। ୩୭.

'ଆପଣଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଅସଫଳ ହୁଏନାହିଁ, ଏଠାରେ ଦୁଇଜଣ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ,' ଏଭଳି ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ କହିବା ପରେ, ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

ଯସ୍ମାନ୍ମାମୀଦୃଶେ କାଲେ ସର୍ଵଭୂତେପ୍ସିତେ ସତି। ପ୍ରତିଷେଧସିତତ୍ତସ୍ମାତ୍ ତମୋ ଦୀର୍ଘଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯସି ।। ୩୭.

'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଯେଉଁ ସମୟରେ ଏହି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେହି ସମୟରେ ତୁମେ ମୋତେ ବାଧା ଦେଲୁ; ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡି ରହିବ।'

ପାଦାଭ୍ଯାନ୍ତେନ ତଚ୍ଛନ୍ନଂ ମାତୁର୍ଦ୍ଵାରଂ ବୃହସ୍ପତେଃ। ତଦ୍ରେତସ୍ତୁ ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ନିଵାର୍ଯଃ ଶିଶୁକୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୭.

ମାଆଙ୍କର ପାଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦ୍ୱାର ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ବୀର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇଗଲା, ଏହିଭଳି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ ଶିଶୁ ଅଟକି ରହିଲା।

ସଦ୍ଯୋ ଜାତଂ କୁମାରନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଥ ମମତାଽବ୍ରଵୀତ୍। ଗମିଷ୍ଯାମି ଗୃହଂ ସ୍ଵଂ ଵୈ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ବୃହସ୍ପତେ ।। ୩୭.

ଶିଶୁଟି ସାଙ୍ଗେ ସାଙ୍ଗେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ମମତା କହିଲେ, 'ମୁଁ ମୋ ଘରକୁ ଯିବି, ବୃହସ୍ପତି, ଏହି ହେଉଛି ଭରଦ୍ୱାଜ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତାଯାଂ ସ ପୁତ୍ରନ୍ତ୍ଯଜତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍। ଭରସ୍ଵ ବାଢମିତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତତୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୭.

ଏଭଳି କହି ମମତା ଚାଲିଗଲାପରେ, ସେଇ ସମୟରେ ପୁଅଟିକୁ ଛାଡିଦିଆଯାଇଲା; 'ଭଲଭାବେ ଧରି ରଖ,' ବୋଲି କହିଲେ, ଏହିପରେ ସେ ଭରଦ୍ୱାଜ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ମାତାପିତୃଭ୍ଯାଂ ସଂତ୍ଯକ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ମରୁତଃ ଶିଶୁମ୍। ଗୃହୀତ୍ଵୈନଂ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ କୃପଯା ତତଃ ।। ୩୭.

ମାଆ ବାପା ଦୁହେଁ ଛାଡିଦେଇଥିବା ଶିଶୁଟିକୁ ଦେଖି, ମରୁତମାନେ କୃପାବଶତଃ ଭରଦ୍ୱାଜକୁ ନେଇଗଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ କାଲେ ତୁ ଭରତୋ ମରୁଦ୍ଭିଃ କ୍ରତୁଭିଃ କ୍ରମାତ୍। କାମ୍ଯନୈମିତ୍ତିକୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜତେ ପୁତ୍ରଲିପ୍ସଯା ।। ୩୭.

ସେଇ ସମୟରେ, ଭରତ ମରୁତମାନେ ସହିତ ଇଚ୍ଛା ଓ ବିଶେଷ କାରଣରେ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରି, ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରିଥିଲେ।

ଯଦା ସ ଯଜମାନୋ ଵୈ ପୁତ୍ରାନ୍ନାସାଦଯତ୍ ପ୍ରଭୁଃ । ଯଜ୍ଞଂ ତତୋ ମରୁତ୍ସୋମଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ପୁନରାହରତ୍ ।। ୩୭.

ଯେତେବେଳେ ସେ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ପୁଅ ପାଇଲେ ନାହିଁ, ସେ ପୁଣିଥରେ ପୁଅ ପାଇଁ ମରୁତ୍ସୋମ ଯଜ୍ଞ କଲେ।

ତେନ ତେ ମରୁତସ୍ତସ୍ଯ ମରୁତ୍ସୋମେନ ତୋଷିତାଃ। ଭରଦ୍ଵାଜଂ ତତଃ ପୁତ୍ରଂ ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯଂ ମନୀଷିଣମ୍ ।। ୩୭.

ସେଇ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମରୁତମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ତେଣୁ ସେମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁଅ, ଜ୍ଞାନୀ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଦେଇଦେଲେ।

ଭରତସ୍ତୁ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଦାବ୍ରଵୀତ୍। ପ୍ରଜାଯାଂ ସଂହୃତାଯାଂ ଵୈ କୃତାର୍ଥୋଽହଂ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ ।। ୩୭.

ତାପରେ, ଭରତ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ପାଇ, କହିଲେ, 'ମୋ ବଂଶ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଫଳ ହେଲି।'