ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସୂନୁର୍ଧର୍ମରଥସ୍ଯାପି ରାଜା ଚିତ୍ରରଥୋଽଭଵତ୍। ଅଥ ଚିତ୍ରରଥସ୍ଯାପି ରାଜା ଦଶରଥଃ ଅଭଵତ୍। ଲୋମପାଦ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଯସ୍ଯ ଶାନ୍ତା ସୁତାଽଭଵତ୍ ।। ୩୭.

ଧର୍ମରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚିତ୍ରରଥ ନାମକ ରାଜା ହେଲେ; ଚିତ୍ରରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦଶରଥ ନାମକ ରାଜା ହେଲେ, ଯିଏ ଲୋମପାଦ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ ଯାହାଙ୍କ କନ୍ୟା ଥିଲେ ଶାନ୍ତା ।

*(ପାଠଭେଦଃ) (ମଂତ୍ରୈର୍ଵାହନମୁତ୍ତମମ୍) ହର୍ଯ୍ଯଙ୍ଗସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ରାଜା ଭଦ୍ରରଥଃ କିଲ। ଅଥ ଭଦ୍ରରଥସ୍ଯାସୀଦ୍ବୃହତ୍କର୍ମା ପ୍ରଜେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୭.

ହର୍ୟ୍ୟଙ୍ଗଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ରାଜା ଭଦ୍ରରଥ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବୃହତ୍କର୍ମା, ଯିଏ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

ବୃହଦ୍ରଥଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ମାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ବୃହନ୍ମନାଃ। ବୃହନ୍ମନାସ୍ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଂ ଜନଯାମାସ ଵୈ ସୁତମ୍ ।। ୩୭.

ବୃହତ୍କର୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବୃହଦ୍ରଥ, ତାଙ୍କଠାରୁ ବୃହନ୍ମନା ଜନ୍ମିଲେ। ବୃହନ୍ମନା ଏକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ନାମ୍ନା ଜଯଦ୍ରଥଂ ନାମ ତସ୍ମାଦୄଢରଥୋ ନୃପଃ। ଆସୀଦୄଢରଥସ୍ଯାପି ଵିଶ୍ଵଜିଜ୍ଜନମେଜଯଃ ।। ୩୭.

ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଜୟଦ୍ରଥ। ତାଙ୍କଠାରୁ ରାଜା ଋଢ଼ରଥ ଜନ୍ମିଲେ। ଋଢ଼ରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ଜନମେଜୟ।

ଦାଯାଦସ୍ତସ୍ଯ ଚାଙ୍ଗେଭ୍ଯୋ ଯସ୍ମାତ୍ କର୍ଣୋଽଭଵନ୍ନୃପଃ। କର୍ଣସ୍ଯ ଶୂରସେନସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜ ସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମଜଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୭.

ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଅଙ୍ଗ ଜାତିରୁ ଥିଲେ, ଯାହାଠାରୁ କର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ହେଲେ। କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶୂରସେନ, ଯିଏ ଦ୍ୱିଜ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସୂତାତ୍ମଜଃ କଥଂ କର୍ଣଃ କଥଂ ଚାଙ୍ଗସ୍ଯ ଵଂଶଜଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମହେ ଶ୍ରୋତୁମତ୍ଯର୍ଥଂ କୁଶଲୋ ହ୍ଯସି ।। ୩୭.

କର୍ଣ୍ଣ କିପରି ସୂତପୁତ୍ର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଅଙ୍ଗ ବଂଶର ସନ୍ତାନ ହେଲେ? ଏହା ଆମେ ଖୁବ ଭଲଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କାରଣ ଆପଣ ଏହି ବିଷୟରେ ଦକ୍ଷ।

ବୃହଦ୍ଭାନୋଃ ସୁତୋ ଜଜ୍ଞେ ନାମ୍ନା ରାଜା ବୃହନ୍ମନାଃ। ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀଦ୍ଵଯଂ ଚାସୀଚ୍ଚୈଦ୍ଯସ୍ଯୋଭେ ଚ ତେ ସୁତେ ।। ୩୭.

ବୃହଦ୍ଭାନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବୃହନ୍ମନା ନାମକ ରାଜା। ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣୀ ଥିଲେ, ଦୁହେଁ ଚେଦି ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା। ଦୁହେଁ ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଦେଇଥିଲେ।

ଯଶୋଦେଵୀ ଚ ସତ୍ଯା ଚ ତାଭ୍ଯାଂ ଵଂଶସ୍ତୁ ଭିଦ୍ଯତେ। ଜଯଦ୍ରଥସ୍ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଯଶୋଦେଵ୍ଯାଂ ଵ୍ଯଜାଯତ ।। ୩୭.

ଯଶୋଦେବୀ ଓ ସତ୍ୟା—ଏହି ଦୁଇଁ ଦ୍ୱାରା ବଂଶ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା। ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥ ଯଶୋଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଲେ।

ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରାନ୍ତରଃ ସତ୍ଯାଵିଜଯୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଵିଜଯସ୍ଯ ଧୃତିଃ ପୁତ୍ର ସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଧୃତଵ୍ରତଃ ।। ୩୭.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମଧ୍ୟରେ, ସତ୍ୟାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଜୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ବିଜୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧୃତି, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧୃତବ୍ରତ।

ଧୃତଵ୍ରତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସତ୍ଯକର୍ମା ମହାଯଶାଃ। ସତ୍ଯକର୍ମସୁତଶ୍ଚାପି ସୂତସ୍ତ୍ଵଧିରଥସ୍ତୁ ଵୈ ।। ୩୭.

ଧୃତବ୍ରତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ମହାଯଶସ୍ବୀ ସତ୍ୟକର୍ମା। ସତ୍ୟକର୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ସୂତ ଅଧିରଥ।

ସ କର୍ଣଂ ପରିଜଗ୍ରାହ ତେନ କର୍ଣସ୍ତୁ ସୂତଜଃ। ଏତଦ୍ଵଃ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ କର୍ଣେ ଯଦ୍ଵୈ ପ୍ରଚୋଦିତମ୍ ।। ୩୭.

ସେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦତ୍ତକ ନେଇଥିଲେ, ଏହିପରି କର୍ଣ୍ଣ ସୂତପୁତ୍ର ହେଲେ। କର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ପ୍ରସ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେସବୁ ଆପଣମାନେ ଶୁଣିଲେ।

ଏତେଽଙ୍ଗଵଂଶଜାଃ ସର୍ଵେ ରାଜାନଃ କୀର୍ତ୍ତିତା ମଯା। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ପୂରୋସ୍ତୁ ଶ୍ରୃଣୁତ ପ୍ରଜାଃ ।। ୩୭.

ଏହି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗବଂଶୀୟ ରାଜାମାନେ ମୁଁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି। ଏବେ ପୂରୁଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଏବଂ କ୍ରମିକ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ପୂରୋଃ ପୁତ୍ରୋ ମହାବାହୂ ରାଜାସୀଜ୍ଜନମେଜଯଃ। ଅଵିଦ୍ଧସ୍ତୁ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ଯଃ ପ୍ରାଚୀମଜଯଦ୍ଦିଶମ୍ ।। ୩୭.

ସୂତ କହିଲେ: ପୂରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାବାହୁ ରାଜା ଜନମେଜୟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅବିଦ୍ଧ, ଯିଏ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ।

ଅଵିଦ୍ଧତଃ ପ୍ରଵୀରସ୍ତୁ ମନସ୍ଯୁରଭଵତ୍ସୁତଃ। ରାଜାଥୋ ଜଯଦୋ ନାମ ମନସ୍ଯୋରଭଵତ୍ସୁତଃ ।। ୩୭.

ଅବିଦ୍ଧଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରବୀର, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନସ୍ୟୁ। ମନସ୍ୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ରାଜା ଜୟଦ।

ଦାଯାଦସ୍ତସ୍ଯ ଚାପ୍ଯାସୀଦ୍ଧୁନ୍ଧୁର୍ନାମ ମହୀପତିଃ। ଧୁନ୍ଧୋର୍ବହୁ ଗଵୀ ପୁତ୍ରଃ ସଞ୍ଜାତିସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୩୭.

ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ଧୁନ୍ଧୁ ନାମକ ମହାରାଜା। ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ବହୁଗବୀ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଞ୍ଜାତି।

ସଞ୍ଜାତେରଥ ରୌଦ୍ରାଶ୍ଵସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାନ୍ନିବୋଧତ। ରୌଦ୍ରାଶ୍ଵସ୍ଯ ଘୃତାଚ୍ଯାଂ ଵୈ ଦଶାପ୍ସରସି ସୂନଵଃ ।। ୩୭.

ଏବେ ସଞ୍ଜାତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୌଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ରୌଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କ ଘୃତାଚୀ ଅପ୍ସରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଦଶଜଣ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ରଜେଯୁଶ୍ଚ କୃତେ ଯୁଶ୍ଚ ଵକ୍ଷେଯୁଃ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେଯୁ ଚ। ଘୃତେଯୁଶ୍ଚ ଜଲେଯୁଶ୍ଚ ସ୍ଥଲେଯୁଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତମଃ ।। ୩୭.

ରଜେୟୁ, କୃତେୟୁ, ବକ୍ଷେୟୁ, ସ୍ଥଣ୍ଡିଳେୟୁ, ଘୃତେୟୁ, ଜଳେୟୁ ଓ ସ୍ଥଳେୟୁ—ଏହି ସାତଜଣ।

ଧର୍ମେଯୁଃ ସନ୍ନତେଯୁଶ୍ଚ ଵନେଯୁର୍ଦ୍ଦଶମସ୍ତୁ ସଃ। ରୁଦ୍ରା ଶୂଦ୍ରା ଚ ମଦ୍ରା ଚ ଶୁଭା ଜାମଲଜା ତଥା ।। ୩୭.

ଧର୍ମେୟୁ, ସନ୍ନତେୟୁ ଓ ବନେୟୁ—ଏହି ତିନିଜଣ ମିଶି ଦଶଜଣ ହେଲେ। ରୁଦ୍ର, ଶୂଦ୍ର, ମଦ୍ର, ଶୁଭା ଓ ଜାମଲଜା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

ତଲା ଖଲା ଚ ସପ୍ତୈତା ଯା ଚ ଗୋପଜଲା ସ୍ମୃତା। ତଥା ତାମ୍ରରସା ଚୈଵ ରତ୍ନକୂଟୀ ଚ ତାଦୃଶୀ ।। ୩୭.

ତଳା, ଖଳା ଏବଂ ସପ୍ତଟି ଏହି ଗୋପଜଳା ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା; ତାପରି ତାମ୍ରରସା ଏବଂ ରତ୍ନକୂଟୀ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଅଛି।

ଆତ୍ରେଯୋ ଵଂଶତସ୍ତାସାଂ ଭର୍ତ୍ତା ନାମ୍ନା ପ୍ରଭାକରଃ। ଅନାଦୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ରାଜର୍ଷୀ ରିଵେଯୁସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୩୭.

ଏହି ବଂଶରୁ ଆତ୍ରେୟ ନାମକ ଭର୍ତ୍ତା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ପ୍ରଭାକର। ରାଜାର୍ଷି ଅନାଦୃଷ୍ଟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ରିବେୟୁ।

ରିଵେଯୋର୍ଜ୍ଵଲନା ନାମ ଭାର୍ଯା ଵୈ ତକ୍ଷକାତ୍ମଜା। ଯସ୍ଯାଂ ଦେଵ୍ଯାଂ ସ ରାଜର୍ଷୀ ରନ୍ତିଂ ନାମ ତ୍ଵଜୀଜନତ୍ ।। ୩୭.

ରିବେୟୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ଜ୍ୱଳନା, ତାକ୍ଷକଙ୍କର କନ୍ୟା। ସେ ଦେବୀ ରିବେୟୁ ରାଜାର୍ଷିଙ୍କୁ ରନ୍ତି ନାମକ ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ।

ରନ୍ତିର୍ନାରଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରାନଜନଯଚ୍ଛୁଭାନ୍। ତ୍ରସୁଂ ତଥା ପ୍ରତିରଥଂ ଧ୍ରୁଵଞ୍ଚୈଵାତିଧାର୍ମିକମ୍ ।। ୩୭.

ରନ୍ତି, ନାର ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କର ପୁଅ, ତିନିଜଣ ଭଲ ପୁଅ ଜନ୍ମଦେଲେ—ତ୍ରସୁ, ପ୍ରତିରଥ ଓ ଧ୍ରୁବ, ଯିଏ ବହୁତ ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ।

ଗୌରୀ କନ୍ଯା ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ମାନ୍ଧାତୁର୍ଜନନୀ ଶୁଭା। ଧୁର୍ଯଃ ପ୍ରତିରଥସ୍ଯାପି କଣ୍ଠସ୍ତସ୍ଯାଭଵତ୍ ସୁତଃ ।। ୩୭.

ଗୌରୀ ନାମକ କନ୍ୟା ନାମୀ ଥିଲେ, ମାନ୍ଧାତୁଙ୍କର ଭଲ ମାଆ। ପ୍ରତିରଥଙ୍କର ପୁଅ ଧୁର୍ୟ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ କଣ୍ଠ।

ମେଧାତିଥିଃ ସୁରସ୍ତସ୍ଯ ଯସ୍ମାତ୍ କାଣ୍ଠାଯନା ଦ୍ଵିଜାଃ। ଇତିନାନୁଯମସ୍ଯାସୀତ୍ କନ୍ଯା ସାଜନଯତ୍ସୁତାନ୍ ।। ୩୭.

ମେଧାତିଥି ଏହି କଣ୍ଠଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ, ଦେବତା ଋଷି। କଣ୍ଠରୁ କଣ୍ଠାୟନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ବଂଶରେ ଏକ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମଦେଲେ।

ତ୍ରସୁଃ ସୁଦଯିତଂପୁତ୍ରଂ ମଲିନଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନମ୍। ଉପଦାତଂ ତତୋ ଲେଭେ ଚତୁରସ୍ତ୍ଵିତି ସାତ୍ମଜାନ୍ ।। ୩୭.

ତ୍ରସୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପୁଅ ମଲିନ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଥିଲେ। ତାପରେ ଉପଦାତ ଜନ୍ମିଲେ, ଏଭଳି ଚାରିଜଣ ପୁଅ ହେଲେ।

ସୁଷ୍ମନ୍ତମଥ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଂ ପ୍ରଵୀରମନଘନ୍ତଥା। ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତୀ ତତୋ ଜଜ୍ଞେ ଦୌଷ୍ଯନ୍ତିର୍ନୃପସତ୍ତମଃ ।। ୩୭.

ସୁଷ୍ମନ୍ତ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରବୀର ଓ ଅନଘ; ପରେ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଦୌଷ୍ୟନ୍ତି ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।

ଶକୁନ୍ତଲାଯାଂ ଭରତୋ ଯସ୍ଯ ନାମ୍ନା ତୁ ଭାରତମ୍। ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଂ ପ୍ରତି ରାଜାନଂ ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ ।। ୩୭.

ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କରେ ଭରତ ଜନ୍ମିଲେ, ଯାହା ନାମରେ ଦେଶକୁ ଭାରତ କୁହାଯାଏ। ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କୁ ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର କଥା କହିଥିଲା।

ମାତା ଭସ୍ତ୍ରା ପିତୁଃ ପୁତ୍ରୋ ଯେନ ଜାତଃ ସ ଏଵ ସଃ। ଭରସ୍ଵ ପୁତ୍ରଂ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଂ ସତ୍ଯମାହ ଶକୁନ୍ତଲା ।। ୩୭.

ମାଆ ହେଉଛି ହୁଁ, ବାପା ହେଉଛି ପୁଅ, ଯାହାଠାରୁ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ସେ ଏହି ଅଟୁଟ। 'ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ପୁଅକୁ ଗ୍ରହଣ କର', ଶକୁନ୍ତଳା ସତ୍ୟ କହିଥିଲେ।