ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

କକ୍ଷୀଵାଂସ୍ତୁ ତତୋ ଗତ୍ଵା ସହ ପିତ୍ରା ଗିରିପ୍ରଜାମ୍। ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ହି ପିତ୍ରର୍ଥେ ଚଚାର ଵିପୁଲଂ ତପଃ ।। ୩୭.

ତାପରେ କକ୍ଷୀବାନ୍ ତାଙ୍କ ପିତା ସହିତ ପାହାଡ଼ ଜନମାନେଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ପିତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ ।

ତତଃ କାଲେନ ମହତା ତମସା ଭାଵିତଃ ସଵୈ। ଵିଧୂଯ ମନୁଜୋ ଦୋଷାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୭.

ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେ ଅନ୍ଧକାରରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ଦୁଷ୍ଟତା ଛାଡ଼ି ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ହେଲେ ।

ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ପିତା ଚୈନଂ ପୁତ୍ରଵାନସ୍ମ୍ଯହଂ ପ୍ରଭୋ। ସତ୍ପୁତ୍ରେଣ ତ୍ଵଯା ତାତ କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି ଯଶସ୍ଵିନା ।। ୩୭.

ତାପରେ ପିତା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପୁତ୍ରବାନ୍ ହେବାକୁ ମୁଁ ସଫଳ ହୋଇଛି; ମୋର ସତ୍ୟ ପୁତ୍ର ତୁମେ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କୃତାର୍ଥ ହେଲି ।'

ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ହି ତତଃ ସୋଽଥ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣା କ୍ଷଯମ୍। ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କକ୍ଷୀଵାନ୍ ସହସ୍ରମସୃଜତ୍ ସୁତାନ୍ ।। ୩୭.

ତାପରେ କକ୍ଷୀବାନ୍ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ସେ ହଜାରଟି ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ ।

କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗା ଗୌତମାସ୍ତେ ଵୈ ସ୍ମୃତାଃ କକ୍ଷୀଵତଃ ସୁତାଃ। ଇତ୍ଯେଷ ଦୀର୍ଘତମସୋ ବଲେର୍ଵୈରୋଚନସ୍ଯ ଵୈ ।। ୩୭.

କକ୍ଷୀବାନ୍ଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଗୌତମ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ; ଏହିଭଳି ବଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କ କଥା ।

ସମାଗମଃ ସମାଖ୍ଯାତଃ ସନ୍ତାନଞ୍ଚୋଭଯୋସ୍ତଯୋଃ। ବଲିସ୍ତାନବିଷିଚ୍ଯେହ ପଞ୍ଚ ପୁତ୍ରାନକଲ୍ମଷାନ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ଦୁଇ ବଂଶର ସମ୍ମିଳନ ଓ ସନ୍ତାନର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି; ବଲି ଏଠାରେ ସେହି ପାଞ୍ଚଜଣ ନିର୍ମଳ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଇଥିଲେ ।

କୃତାର୍ଥଃ ସୋଽପି ଯୋଗାତ୍ମା ଯୋଗମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଚ ପ୍ରଭୁଃ। ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କାଲାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଚରତ୍ଯୁତ ।। ୩୭.

ସେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗସାଧନାରେ ନିପୁଣ ଓ ସଫଳ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହି, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି ।

ତତ୍ରାଙ୍ଗସ୍ଯ ତୁ ରାଜର୍ଷେ ରାଜାସୀଦ୍ଦଧିଵାହନଃ। ସାପରାଧସୁଦେଷ୍ଣାଯା ଅନପାନୋଽଭଵନୃପଃ ।। ୩୭.

ଏଠାରେ ଅଙ୍ଗ ବଂଶର ରାଜାର୍ଷି ମଧ୍ୟରେ ଦଧିବାହନ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ; ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ଦୋଷରୁ ଅନପାନ ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ ।

ଅନପାନସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ରାଜା ଦିଵିରଥଃ ସ୍ମୃତଃ। ପୁତ୍ରୋ ଦିଵିରଥସ୍ଯାସୀଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଧର୍ମରଥୋ ନୃପଃ ।। ୩୭.

ଅନପାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦିବିରଥ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ; ଦିବିରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧର୍ମରଥ ନାମକ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା ଥିଲେ ।

ସ ଵୈ ଧର୍ମରଥଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଯେନ ଵିଷ୍ଣୁପଦେ ଗିରୌ। ସୋମଃ ଶକ୍ରେଣ ସହ ଵୈ ଯଜ୍ଞେ ପୀତୋ ମହାତ୍ମନା ।। ୩୭.

ସେଇ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଧର୍ମରଥ, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁପଦ ପାହାଡ଼ରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସୋମ ଯଜ୍ଞରେ ପାନ କରାଯାଇଥିଲା ।

ସୂନୁର୍ଧର୍ମରଥସ୍ଯାପି ରାଜା ଚିତ୍ରରଥୋଽଭଵତ୍। ଅଥ ଚିତ୍ରରଥସ୍ଯାପି ରାଜା ଦଶରଥଃ ଅଭଵତ୍। ଲୋମପାଦ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଯସ୍ଯ ଶାନ୍ତା ସୁତାଽଭଵତ୍ ।। ୩୭.

ଧର୍ମରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚିତ୍ରରଥ ନାମକ ରାଜା ହେଲେ; ଚିତ୍ରରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦଶରଥ ନାମକ ରାଜା ହେଲେ, ଯିଏ ଲୋମପାଦ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ ଯାହାଙ୍କ କନ୍ୟା ଥିଲେ ଶାନ୍ତା ।

*(ପାଠଭେଦଃ) (ମଂତ୍ରୈର୍ଵାହନମୁତ୍ତମମ୍) ହର୍ଯ୍ଯଙ୍ଗସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ରାଜା ଭଦ୍ରରଥଃ କିଲ। ଅଥ ଭଦ୍ରରଥସ୍ଯାସୀଦ୍ବୃହତ୍କର୍ମା ପ୍ରଜେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୭.

ହର୍ୟ୍ୟଙ୍ଗଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ରାଜା ଭଦ୍ରରଥ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବୃହତ୍କର୍ମା, ଯିଏ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

ବୃହଦ୍ରଥଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ମାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ବୃହନ୍ମନାଃ। ବୃହନ୍ମନାସ୍ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଂ ଜନଯାମାସ ଵୈ ସୁତମ୍ ।। ୩୭.

ବୃହତ୍କର୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବୃହଦ୍ରଥ, ତାଙ୍କଠାରୁ ବୃହନ୍ମନା ଜନ୍ମିଲେ। ବୃହନ୍ମନା ଏକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ନାମ୍ନା ଜଯଦ୍ରଥଂ ନାମ ତସ୍ମାଦୄଢରଥୋ ନୃପଃ। ଆସୀଦୄଢରଥସ୍ଯାପି ଵିଶ୍ଵଜିଜ୍ଜନମେଜଯଃ ।। ୩୭.

ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଜୟଦ୍ରଥ। ତାଙ୍କଠାରୁ ରାଜା ଋଢ଼ରଥ ଜନ୍ମିଲେ। ଋଢ଼ରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ଜନମେଜୟ।

ଦାଯାଦସ୍ତସ୍ଯ ଚାଙ୍ଗେଭ୍ଯୋ ଯସ୍ମାତ୍ କର୍ଣୋଽଭଵନ୍ନୃପଃ। କର୍ଣସ୍ଯ ଶୂରସେନସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜ ସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମଜଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୭.

ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଅଙ୍ଗ ଜାତିରୁ ଥିଲେ, ଯାହାଠାରୁ କର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ହେଲେ। କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶୂରସେନ, ଯିଏ ଦ୍ୱିଜ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସୂତାତ୍ମଜଃ କଥଂ କର୍ଣଃ କଥଂ ଚାଙ୍ଗସ୍ଯ ଵଂଶଜଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମହେ ଶ୍ରୋତୁମତ୍ଯର୍ଥଂ କୁଶଲୋ ହ୍ଯସି ।। ୩୭.

କର୍ଣ୍ଣ କିପରି ସୂତପୁତ୍ର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଅଙ୍ଗ ବଂଶର ସନ୍ତାନ ହେଲେ? ଏହା ଆମେ ଖୁବ ଭଲଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କାରଣ ଆପଣ ଏହି ବିଷୟରେ ଦକ୍ଷ।

ବୃହଦ୍ଭାନୋଃ ସୁତୋ ଜଜ୍ଞେ ନାମ୍ନା ରାଜା ବୃହନ୍ମନାଃ। ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀଦ୍ଵଯଂ ଚାସୀଚ୍ଚୈଦ୍ଯସ୍ଯୋଭେ ଚ ତେ ସୁତେ ।। ୩୭.

ବୃହଦ୍ଭାନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବୃହନ୍ମନା ନାମକ ରାଜା। ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣୀ ଥିଲେ, ଦୁହେଁ ଚେଦି ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା। ଦୁହେଁ ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଦେଇଥିଲେ।

ଯଶୋଦେଵୀ ଚ ସତ୍ଯା ଚ ତାଭ୍ଯାଂ ଵଂଶସ୍ତୁ ଭିଦ୍ଯତେ। ଜଯଦ୍ରଥସ୍ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଯଶୋଦେଵ୍ଯାଂ ଵ୍ଯଜାଯତ ।। ୩୭.

ଯଶୋଦେବୀ ଓ ସତ୍ୟା—ଏହି ଦୁଇଁ ଦ୍ୱାରା ବଂଶ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା। ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥ ଯଶୋଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଲେ।

ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରାନ୍ତରଃ ସତ୍ଯାଵିଜଯୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଵିଜଯସ୍ଯ ଧୃତିଃ ପୁତ୍ର ସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଧୃତଵ୍ରତଃ ।। ୩୭.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମଧ୍ୟରେ, ସତ୍ୟାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଜୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ବିଜୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧୃତି, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧୃତବ୍ରତ।

ଧୃତଵ୍ରତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସତ୍ଯକର୍ମା ମହାଯଶାଃ। ସତ୍ଯକର୍ମସୁତଶ୍ଚାପି ସୂତସ୍ତ୍ଵଧିରଥସ୍ତୁ ଵୈ ।। ୩୭.

ଧୃତବ୍ରତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ମହାଯଶସ୍ବୀ ସତ୍ୟକର୍ମା। ସତ୍ୟକର୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ସୂତ ଅଧିରଥ।

ସ କର୍ଣଂ ପରିଜଗ୍ରାହ ତେନ କର୍ଣସ୍ତୁ ସୂତଜଃ। ଏତଦ୍ଵଃ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ କର୍ଣେ ଯଦ୍ଵୈ ପ୍ରଚୋଦିତମ୍ ।। ୩୭.

ସେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦତ୍ତକ ନେଇଥିଲେ, ଏହିପରି କର୍ଣ୍ଣ ସୂତପୁତ୍ର ହେଲେ। କର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ପ୍ରସ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେସବୁ ଆପଣମାନେ ଶୁଣିଲେ।

ଏତେଽଙ୍ଗଵଂଶଜାଃ ସର୍ଵେ ରାଜାନଃ କୀର୍ତ୍ତିତା ମଯା। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ପୂରୋସ୍ତୁ ଶ୍ରୃଣୁତ ପ୍ରଜାଃ ।। ୩୭.

ଏହି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗବଂଶୀୟ ରାଜାମାନେ ମୁଁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି। ଏବେ ପୂରୁଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଏବଂ କ୍ରମିକ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ପୂରୋଃ ପୁତ୍ରୋ ମହାବାହୂ ରାଜାସୀଜ୍ଜନମେଜଯଃ। ଅଵିଦ୍ଧସ୍ତୁ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ଯଃ ପ୍ରାଚୀମଜଯଦ୍ଦିଶମ୍ ।। ୩୭.

ସୂତ କହିଲେ: ପୂରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାବାହୁ ରାଜା ଜନମେଜୟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅବିଦ୍ଧ, ଯିଏ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ।

ଅଵିଦ୍ଧତଃ ପ୍ରଵୀରସ୍ତୁ ମନସ୍ଯୁରଭଵତ୍ସୁତଃ। ରାଜାଥୋ ଜଯଦୋ ନାମ ମନସ୍ଯୋରଭଵତ୍ସୁତଃ ।। ୩୭.

ଅବିଦ୍ଧଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରବୀର, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନସ୍ୟୁ। ମନସ୍ୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ରାଜା ଜୟଦ।

ଦାଯାଦସ୍ତସ୍ଯ ଚାପ୍ଯାସୀଦ୍ଧୁନ୍ଧୁର୍ନାମ ମହୀପତିଃ। ଧୁନ୍ଧୋର୍ବହୁ ଗଵୀ ପୁତ୍ରଃ ସଞ୍ଜାତିସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୩୭.

ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ଧୁନ୍ଧୁ ନାମକ ମହାରାଜା। ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ବହୁଗବୀ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଞ୍ଜାତି।

ସଞ୍ଜାତେରଥ ରୌଦ୍ରାଶ୍ଵସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାନ୍ନିବୋଧତ। ରୌଦ୍ରାଶ୍ଵସ୍ଯ ଘୃତାଚ୍ଯାଂ ଵୈ ଦଶାପ୍ସରସି ସୂନଵଃ ।। ୩୭.

ଏବେ ସଞ୍ଜାତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୌଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ରୌଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କ ଘୃତାଚୀ ଅପ୍ସରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଦଶଜଣ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ରଜେଯୁଶ୍ଚ କୃତେ ଯୁଶ୍ଚ ଵକ୍ଷେଯୁଃ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେଯୁ ଚ। ଘୃତେଯୁଶ୍ଚ ଜଲେଯୁଶ୍ଚ ସ୍ଥଲେଯୁଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତମଃ ।। ୩୭.

ରଜେୟୁ, କୃତେୟୁ, ବକ୍ଷେୟୁ, ସ୍ଥଣ୍ଡିଳେୟୁ, ଘୃତେୟୁ, ଜଳେୟୁ ଓ ସ୍ଥଳେୟୁ—ଏହି ସାତଜଣ।

ଧର୍ମେଯୁଃ ସନ୍ନତେଯୁଶ୍ଚ ଵନେଯୁର୍ଦ୍ଦଶମସ୍ତୁ ସଃ। ରୁଦ୍ରା ଶୂଦ୍ରା ଚ ମଦ୍ରା ଚ ଶୁଭା ଜାମଲଜା ତଥା ।। ୩୭.

ଧର୍ମେୟୁ, ସନ୍ନତେୟୁ ଓ ବନେୟୁ—ଏହି ତିନିଜଣ ମିଶି ଦଶଜଣ ହେଲେ। ରୁଦ୍ର, ଶୂଦ୍ର, ମଦ୍ର, ଶୁଭା ଓ ଜାମଲଜା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।