ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପ୍ରାଶିତଂ ଦଧି ଯତ୍ତେଽଦ୍ଯ ମମାଙ୍ଗାଦ୍ଵୈ ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ତେନ ତେ ପୂରିତୋ ଗର୍ଭଃ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମିଵୋଦଧିଃ ।। ୩୭.

'ତୁମେ ଆଜି ମୋ ହାତରୁ ଦହି ଖାଇଛ, ଓ ଶୁଭ ହସିଥିବା, ଏହା ତୁମର ଗର୍ଭକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ସାଗର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।'

ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କୁମାରାସ୍ତେ ପଞ୍ଚ ଦେଵସୁତୋପମାଃ। ତେଜସ୍ଵିନଃ ପରାକ୍ରାନ୍ତା ଯଜ୍ଵାନୋ ଧାର୍ମିକାସ୍ତଥା ।। ୩୭.

'ତୁମର ପାଖରେ ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ହେବେ, ଦେବପୁତ୍ରଙ୍କ ପରି; ସେମାନେ ତେଜସ୍ୱୀ, ପ୍ରତାପୀ, ଯଜ୍ଞ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଧର୍ମିକ ହେବେ।'

ତତୋଙ୍ଗସ୍ତୁ ସୁଦେଷ୍ଣାଯା ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁତ୍ରୋ ଵ୍ଯଜାଯତ। ଵଙ୍ଗସ୍ତସ୍ମାତ୍କଲିଙ୍ଗସ୍ତୁ ପୁଣ୍ଡ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୭.

ତାପରେ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ଅଙ୍ଗ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ତାଙ୍କୁ ହୁଏ ବଙ୍ଗ, ତାପରେ କଳିଂଗ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମା।

ଵଂଶଭାଜସ୍ତୁ ପଞ୍ଚୈତେ ବଲେଃ କ୍ଷେତ୍ରେଽଭଵଂସ୍ତଦା। ଇତ୍ଯେତେ ଦୀର୍ଘତମସା ବଲେର୍ଦତ୍ତାଃ ସୁତାଃ ପୁରା ।। ୩୭.

ସେ ସମୟରେ ବଲିଙ୍କ ବଂଶରେ ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ପୁରୁଣା କାଳରେ ବଲି ଏହି ସନ୍ତାନମାନେକୁ ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵପହତାସ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣା କାରଣଂ ପ୍ରତି। ଅପତ୍ଯା ମାତ୍ଯଦାରେଷୁ ସ୍ଵେଷୁ ମା ଭୂନ୍ମହାତ୍ମନଃ ।। ୩୭.

କିନ୍ତୁ କିଛି କାରଣରୁ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେକୁ ଅପହୃତ କରିଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କର ନିଜ ଜଣାନୀମାନେ ସହିତ ସନ୍ତାନ ପାଇବେ ନାହିଁ ।

ତତୋ ମନୁଷ୍ଯଯୋନ୍ଯାଂ ଵୈ ଜନଯାମାସ ସ ପ୍ରଜାଃ। ସୁରଭିର୍ଦୀର୍ଘତମସମଥ ପ୍ରୀତୋ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୭.

ତାପରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ । ସୁରଭି ଖୁସି ହୋଇ ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କୁ କହିଲେ ।

ଵିଚାର୍ଯ ଯସ୍ମାଦ୍ଗୋଧର୍ମ୍ମଂ ତ୍ଵମେଵଂ କୃତଵାନସି । ତେନ ନ୍ଯାଯେନ ମୁମୁଚେ ହ୍ଯହଂ ପ୍ରୀତୋସ୍ମି ତେନ ତେ ।। ୩୭.

ତୁମେ ଗାଁମାନଙ୍କ ନୀତିକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝି ବ୍ୟବହାର କରିଛ, ଏହି ନ୍ୟାୟ ଦେଖି ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି, ଏହି ନ୍ୟାୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି ।

ତସ୍ମାତ୍ତଵ ତମୋ ଦୀର୍ଘଂ ନିସ୍ତୁଦାମ୍ଯଦ୍ଯ ପଶ୍ଯ ଵୈ। ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯଞ୍ଚ ଯତ୍ତେଽନ୍ଯତ୍ପାପଂ ସନ୍ତିଷ୍ଠତେ ତନୌ ।। ୩୭.

ଏହିପରି, ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଛି—ଦେଖ, ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ ଯେଉଁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ତୁମ ଦେହରେ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ।

ଜରାମୃତ୍ଯୁଭଯଞ୍ଚୈଵ ଆଘ୍ରାଯ ପ୍ରଣୁଦାମି ତେ। ହ୍ଯାଘ୍ରାତମାତ୍ରଃ ସୋଽପଶ୍ଯତ ସଦ୍ଯସ୍ତମସି ନାଶିତେ ।। ୩୭.

ମୁଁ ତୁମରୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରୁଛି; ଶ୍ୱାସ ନେବା ସହିତ ସେ ତୁରନ୍ତ ଦେଖିପାରିଲେ, କାରଣ ଅନ୍ଧକାର ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା ।

ଆଯୁଷ୍ମାଂଶ୍ଚ ଯୁଵା ଚୈଵ ଚକ୍ଷୁଷ୍ମାଂଶ୍ଚ ତତୋଽଭଵତ୍। ଗଵା ଦୀର୍ଘତମାଃ ସୋଽଥ ଗୌତମଃ ସମପଦ୍ଯତ ।। ୩୭.

ତାପରେ ଦୀର୍ଘତମା ଯୁବକ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ; ଗାଁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ଗୌତମ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।

କକ୍ଷୀଵାଂସ୍ତୁ ତତୋ ଗତ୍ଵା ସହ ପିତ୍ରା ଗିରିପ୍ରଜାମ୍। ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ହି ପିତ୍ରର୍ଥେ ଚଚାର ଵିପୁଲଂ ତପଃ ।। ୩୭.

ତାପରେ କକ୍ଷୀବାନ୍ ତାଙ୍କ ପିତା ସହିତ ପାହାଡ଼ ଜନମାନେଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ପିତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ ।

ତତଃ କାଲେନ ମହତା ତମସା ଭାଵିତଃ ସଵୈ। ଵିଧୂଯ ମନୁଜୋ ଦୋଷାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୭.

ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେ ଅନ୍ଧକାରରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ଦୁଷ୍ଟତା ଛାଡ଼ି ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ହେଲେ ।

ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ପିତା ଚୈନଂ ପୁତ୍ରଵାନସ୍ମ୍ଯହଂ ପ୍ରଭୋ। ସତ୍ପୁତ୍ରେଣ ତ୍ଵଯା ତାତ କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି ଯଶସ୍ଵିନା ।। ୩୭.

ତାପରେ ପିତା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପୁତ୍ରବାନ୍ ହେବାକୁ ମୁଁ ସଫଳ ହୋଇଛି; ମୋର ସତ୍ୟ ପୁତ୍ର ତୁମେ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କୃତାର୍ଥ ହେଲି ।'

ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ହି ତତଃ ସୋଽଥ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣା କ୍ଷଯମ୍। ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କକ୍ଷୀଵାନ୍ ସହସ୍ରମସୃଜତ୍ ସୁତାନ୍ ।। ୩୭.

ତାପରେ କକ୍ଷୀବାନ୍ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ସେ ହଜାରଟି ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ ।

କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗା ଗୌତମାସ୍ତେ ଵୈ ସ୍ମୃତାଃ କକ୍ଷୀଵତଃ ସୁତାଃ। ଇତ୍ଯେଷ ଦୀର୍ଘତମସୋ ବଲେର୍ଵୈରୋଚନସ୍ଯ ଵୈ ।। ୩୭.

କକ୍ଷୀବାନ୍ଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଗୌତମ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ; ଏହିଭଳି ବଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କ କଥା ।

ସମାଗମଃ ସମାଖ୍ଯାତଃ ସନ୍ତାନଞ୍ଚୋଭଯୋସ୍ତଯୋଃ। ବଲିସ୍ତାନବିଷିଚ୍ଯେହ ପଞ୍ଚ ପୁତ୍ରାନକଲ୍ମଷାନ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ଦୁଇ ବଂଶର ସମ୍ମିଳନ ଓ ସନ୍ତାନର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି; ବଲି ଏଠାରେ ସେହି ପାଞ୍ଚଜଣ ନିର୍ମଳ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଇଥିଲେ ।

କୃତାର୍ଥଃ ସୋଽପି ଯୋଗାତ୍ମା ଯୋଗମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଚ ପ୍ରଭୁଃ। ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କାଲାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଚରତ୍ଯୁତ ।। ୩୭.

ସେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗସାଧନାରେ ନିପୁଣ ଓ ସଫଳ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହି, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି ।

ତତ୍ରାଙ୍ଗସ୍ଯ ତୁ ରାଜର୍ଷେ ରାଜାସୀଦ୍ଦଧିଵାହନଃ। ସାପରାଧସୁଦେଷ୍ଣାଯା ଅନପାନୋଽଭଵନୃପଃ ।। ୩୭.

ଏଠାରେ ଅଙ୍ଗ ବଂଶର ରାଜାର୍ଷି ମଧ୍ୟରେ ଦଧିବାହନ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ; ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ଦୋଷରୁ ଅନପାନ ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ ।

ଅନପାନସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ରାଜା ଦିଵିରଥଃ ସ୍ମୃତଃ। ପୁତ୍ରୋ ଦିଵିରଥସ୍ଯାସୀଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଧର୍ମରଥୋ ନୃପଃ ।। ୩୭.

ଅନପାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦିବିରଥ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ; ଦିବିରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧର୍ମରଥ ନାମକ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା ଥିଲେ ।

ସ ଵୈ ଧର୍ମରଥଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଯେନ ଵିଷ୍ଣୁପଦେ ଗିରୌ। ସୋମଃ ଶକ୍ରେଣ ସହ ଵୈ ଯଜ୍ଞେ ପୀତୋ ମହାତ୍ମନା ।। ୩୭.

ସେଇ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଧର୍ମରଥ, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁପଦ ପାହାଡ଼ରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସୋମ ଯଜ୍ଞରେ ପାନ କରାଯାଇଥିଲା ।

ସୂନୁର୍ଧର୍ମରଥସ୍ଯାପି ରାଜା ଚିତ୍ରରଥୋଽଭଵତ୍। ଅଥ ଚିତ୍ରରଥସ୍ଯାପି ରାଜା ଦଶରଥଃ ଅଭଵତ୍। ଲୋମପାଦ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଯସ୍ଯ ଶାନ୍ତା ସୁତାଽଭଵତ୍ ।। ୩୭.

ଧର୍ମରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚିତ୍ରରଥ ନାମକ ରାଜା ହେଲେ; ଚିତ୍ରରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦଶରଥ ନାମକ ରାଜା ହେଲେ, ଯିଏ ଲୋମପାଦ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ ଯାହାଙ୍କ କନ୍ୟା ଥିଲେ ଶାନ୍ତା ।

*(ପାଠଭେଦଃ) (ମଂତ୍ରୈର୍ଵାହନମୁତ୍ତମମ୍) ହର୍ଯ୍ଯଙ୍ଗସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ରାଜା ଭଦ୍ରରଥଃ କିଲ। ଅଥ ଭଦ୍ରରଥସ୍ଯାସୀଦ୍ବୃହତ୍କର୍ମା ପ୍ରଜେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୭.

ହର୍ୟ୍ୟଙ୍ଗଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ରାଜା ଭଦ୍ରରଥ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବୃହତ୍କର୍ମା, ଯିଏ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

ବୃହଦ୍ରଥଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ମାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ବୃହନ୍ମନାଃ। ବୃହନ୍ମନାସ୍ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଂ ଜନଯାମାସ ଵୈ ସୁତମ୍ ।। ୩୭.

ବୃହତ୍କର୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବୃହଦ୍ରଥ, ତାଙ୍କଠାରୁ ବୃହନ୍ମନା ଜନ୍ମିଲେ। ବୃହନ୍ମନା ଏକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ନାମ୍ନା ଜଯଦ୍ରଥଂ ନାମ ତସ୍ମାଦୄଢରଥୋ ନୃପଃ। ଆସୀଦୄଢରଥସ୍ଯାପି ଵିଶ୍ଵଜିଜ୍ଜନମେଜଯଃ ।। ୩୭.

ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଜୟଦ୍ରଥ। ତାଙ୍କଠାରୁ ରାଜା ଋଢ଼ରଥ ଜନ୍ମିଲେ। ଋଢ଼ରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ଜନମେଜୟ।

ଦାଯାଦସ୍ତସ୍ଯ ଚାଙ୍ଗେଭ୍ଯୋ ଯସ୍ମାତ୍ କର୍ଣୋଽଭଵନ୍ନୃପଃ। କର୍ଣସ୍ଯ ଶୂରସେନସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜ ସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମଜଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୭.

ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଅଙ୍ଗ ଜାତିରୁ ଥିଲେ, ଯାହାଠାରୁ କର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ହେଲେ। କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶୂରସେନ, ଯିଏ ଦ୍ୱିଜ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସୂତାତ୍ମଜଃ କଥଂ କର୍ଣଃ କଥଂ ଚାଙ୍ଗସ୍ଯ ଵଂଶଜଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମହେ ଶ୍ରୋତୁମତ୍ଯର୍ଥଂ କୁଶଲୋ ହ୍ଯସି ।। ୩୭.

କର୍ଣ୍ଣ କିପରି ସୂତପୁତ୍ର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଅଙ୍ଗ ବଂଶର ସନ୍ତାନ ହେଲେ? ଏହା ଆମେ ଖୁବ ଭଲଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କାରଣ ଆପଣ ଏହି ବିଷୟରେ ଦକ୍ଷ।

ବୃହଦ୍ଭାନୋଃ ସୁତୋ ଜଜ୍ଞେ ନାମ୍ନା ରାଜା ବୃହନ୍ମନାଃ। ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀଦ୍ଵଯଂ ଚାସୀଚ୍ଚୈଦ୍ଯସ୍ଯୋଭେ ଚ ତେ ସୁତେ ।। ୩୭.

ବୃହଦ୍ଭାନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବୃହନ୍ମନା ନାମକ ରାଜା। ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣୀ ଥିଲେ, ଦୁହେଁ ଚେଦି ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା। ଦୁହେଁ ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଦେଇଥିଲେ।

ଯଶୋଦେଵୀ ଚ ସତ୍ଯା ଚ ତାଭ୍ଯାଂ ଵଂଶସ୍ତୁ ଭିଦ୍ଯତେ। ଜଯଦ୍ରଥସ୍ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଯଶୋଦେଵ୍ଯାଂ ଵ୍ଯଜାଯତ ।। ୩୭.

ଯଶୋଦେବୀ ଓ ସତ୍ୟା—ଏହି ଦୁଇଁ ଦ୍ୱାରା ବଂଶ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା। ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥ ଯଶୋଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଲେ।