ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ନେତ୍ଯୁଵାଚ ତତସ୍ତନ୍ତୁ ମମୈତାଵିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍। ଉତ୍ପନ୍ନୌ ଶୂଦ୍ରଯୋନୌ ତୁ ଭଵଚ୍ଛଦ୍ମା ସୁରୋତ୍ତମୌ ।। ୩୭.

ଅର୍ଷି କହିଲେ, 'ନୁହେଁ,' କିନ୍ତୁ ବଳି ପୁନି କହିଲେ, 'ଏମାନେ ମୋର।' ଶୂଦ୍ର ଦାସୀରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ତୁମର ଉପରେ ଅବତାର ହେଇଛନ୍ତି।

ଅନଧଂ ବୃଦ୍ଧଂ ଚ ମାଂ ମତ୍ଵା ସୁଦେଷ୍ଣା ମହିଷୀ ତଵ। ପ୍ରାହିଣୋଦଵମାନାଯ ଶୂଦ୍ରାଂ ଧାତ୍ରେଯକୀଂ ମମ ।। ୩୭.

ମୁଁ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଭାବି, ତୁମର ରାଣୀ ସୁଦେଷ୍ଣା ଅପମାନ କରି ମୋ ପାଖକୁ ତାଙ୍କର ଶୂଦ୍ର ଦାସୀକୁ ପଠାଇଥିଲେ।

ତତଃ ପ୍ରସାଦଯାମାସ ପୁନସ୍ତମୃଷିସତ୍ତମମ୍। ବଲିର୍ଭାର୍ଯାଂ ସୁଦେଷ୍ଣାଂ ଚ ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୭.

ତାପରେ ବଳି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଷିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ରଜା ତାଙ୍କର ଜନା ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଡାଟିଲେ।

ପୁନଶ୍ଚୈନାମଲଂକୃତ୍ଯ ଋଷଯେ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍। ତାଂ ସ ଦୀର୍ଘତମା ଦେଵୀମବ୍ରଵୀଦ୍ଯଦି ମାଂ ଶୁଭେ ।। ୩୭.

ପୁନି ତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ସଜାଇ ଅର୍ଷିଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଦୀର୍ଘତମା ଅର୍ଷି ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯଦି ତୁମେ—'

ଦଧ୍ନା ଲଵଣମିଶ୍ରେଣ ସ୍ଵବ୍ଯ(ଵ୍ଯ)କ୍ତଂ ନଗ୍ନକଂ ତଥା। ଲିହିଷ୍ଯସ୍ଯଜୁଗୁପ୍ସନ୍ତୀ ହ୍ଯାପାଦତଲମସ୍ତକମ୍ ।। ୩୭.

'—ଏହି ଦହି ଓ ଲୁଣ ମିଶା ଦେଇଥିବା ଜିନିଷ, ଏବଂ ଏହି ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଜିନିଷକୁ ଅପମାନ ବିନା ପାଦ ଠାରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଟିବାକୁ ସମ୍ମତ ହେଉ—'

ତତସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଦେଵି ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ମନସେପ୍ସିତାନ୍। ତସ୍ଯ ସା ତଦ୍ଵଚୋ ଦେଵୀ ସର୍ଵଂ କୃତଵତୀ ତଥା ।। ୩୭.

'—ତେବେ ରାଣୀ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରିଥିବା ପୁଅ ପାଇବା।' ରାଣୀ ଅର୍ଷିଙ୍କ କଥା ଯେପରି ଥିଲା, ସେପରି ସବୁ କଲେ।

ଅପାନଞ୍ଚ ସମାସାଦ୍ଯ ଜୁଗୁପ୍ସନ୍ତୀ ନ୍ଯଵର୍ଜଯତ୍। ତାମୁଵାଚ ତତଃ ସର୍ଷିର୍ଯତ୍ତେ ପରିହୃତଂ ଶୁଭେ। ଵିନାପାନଂ କୁମାରଂ ତ୍ଵଂ ଜନଯିଷ୍ଯସି ପୂର୍ଵଜମ୍ ।। ୩୭.

କିନ୍ତୁ ମଳ ଦେଖି ସେ ଅପମାନ କରି ଏହାକୁ ଏଡ଼ିଲେ; ତାପରେ ଅର୍ଷି ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏ ଶୁଭେ, ତୁମେ ଏହାକୁ ଏଡ଼ିଥିଲେ, ତୁମର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ମଳ ବିନା ହେବ।'

ତତସ୍ତଂ ଦୀର୍ଘତମସଂ ସା ଦେଵୀ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ। ନାର୍ହସି ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ ପୁତ୍ରଂ ଦାତୁଂ ମମେଦୃଶମ୍ ।। ୩୭.

ତାପରେ ସୁଦେଷ୍ଣା ଦୀର୍ଘତମାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏପରି ପୁଅ ମୋତେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'

ତଵାପରାଧୋ ଦେଵ୍ଯେଷ ନାନ୍ଯଥା ଭଵିତାନୁ ଵୈ । ଦେଵୀ ଦାନୀଞ୍ଚ ତେ ପୁତ୍ରମହଂ ଦାସ୍ଯାମି ସୁଵ୍ରତେ ।। ୩୭.

'ଏହା ତୁମର ଦୋଷ, ଏହା ଅନ୍ୟ ଭାବେ ହେବା ନାହିଁ। ତଥାପି, ଓ ସୁବ୍ରତେ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁଅ ଦେବି।'

ତସ୍ଯାପାନଂ ଵିନା ଚୈଵ ଯୋଗ୍ଯାଭାଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତାଂ ସ ଦୀର୍ଘତମାଶ୍ଚୈଵ କୁକ୍ଷୌ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵେଦମବ୍ରଵଵୀତ୍ ।। ୩୭.

'ମଳ ବିନା, ସେ କିଛି ଅଯୋଗ୍ୟ ହେବ।' ଦୀର୍ଘତମା ତାଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ଛୁଇଁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ପ୍ରାଶିତଂ ଦଧି ଯତ୍ତେଽଦ୍ଯ ମମାଙ୍ଗାଦ୍ଵୈ ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ତେନ ତେ ପୂରିତୋ ଗର୍ଭଃ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମିଵୋଦଧିଃ ।। ୩୭.

'ତୁମେ ଆଜି ମୋ ହାତରୁ ଦହି ଖାଇଛ, ଓ ଶୁଭ ହସିଥିବା, ଏହା ତୁମର ଗର୍ଭକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ସାଗର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।'

ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କୁମାରାସ୍ତେ ପଞ୍ଚ ଦେଵସୁତୋପମାଃ। ତେଜସ୍ଵିନଃ ପରାକ୍ରାନ୍ତା ଯଜ୍ଵାନୋ ଧାର୍ମିକାସ୍ତଥା ।। ୩୭.

'ତୁମର ପାଖରେ ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ହେବେ, ଦେବପୁତ୍ରଙ୍କ ପରି; ସେମାନେ ତେଜସ୍ୱୀ, ପ୍ରତାପୀ, ଯଜ୍ଞ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଧର୍ମିକ ହେବେ।'

ତତୋଙ୍ଗସ୍ତୁ ସୁଦେଷ୍ଣାଯା ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁତ୍ରୋ ଵ୍ଯଜାଯତ। ଵଙ୍ଗସ୍ତସ୍ମାତ୍କଲିଙ୍ଗସ୍ତୁ ପୁଣ୍ଡ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୭.

ତାପରେ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ଅଙ୍ଗ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ତାଙ୍କୁ ହୁଏ ବଙ୍ଗ, ତାପରେ କଳିଂଗ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମା।

ଵଂଶଭାଜସ୍ତୁ ପଞ୍ଚୈତେ ବଲେଃ କ୍ଷେତ୍ରେଽଭଵଂସ୍ତଦା। ଇତ୍ଯେତେ ଦୀର୍ଘତମସା ବଲେର୍ଦତ୍ତାଃ ସୁତାଃ ପୁରା ।। ୩୭.

ସେ ସମୟରେ ବଲିଙ୍କ ବଂଶରେ ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ପୁରୁଣା କାଳରେ ବଲି ଏହି ସନ୍ତାନମାନେକୁ ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵପହତାସ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣା କାରଣଂ ପ୍ରତି। ଅପତ୍ଯା ମାତ୍ଯଦାରେଷୁ ସ୍ଵେଷୁ ମା ଭୂନ୍ମହାତ୍ମନଃ ।। ୩୭.

କିନ୍ତୁ କିଛି କାରଣରୁ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେକୁ ଅପହୃତ କରିଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କର ନିଜ ଜଣାନୀମାନେ ସହିତ ସନ୍ତାନ ପାଇବେ ନାହିଁ ।

ତତୋ ମନୁଷ୍ଯଯୋନ୍ଯାଂ ଵୈ ଜନଯାମାସ ସ ପ୍ରଜାଃ। ସୁରଭିର୍ଦୀର୍ଘତମସମଥ ପ୍ରୀତୋ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୭.

ତାପରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ । ସୁରଭି ଖୁସି ହୋଇ ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କୁ କହିଲେ ।

ଵିଚାର୍ଯ ଯସ୍ମାଦ୍ଗୋଧର୍ମ୍ମଂ ତ୍ଵମେଵଂ କୃତଵାନସି । ତେନ ନ୍ଯାଯେନ ମୁମୁଚେ ହ୍ଯହଂ ପ୍ରୀତୋସ୍ମି ତେନ ତେ ।। ୩୭.

ତୁମେ ଗାଁମାନଙ୍କ ନୀତିକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝି ବ୍ୟବହାର କରିଛ, ଏହି ନ୍ୟାୟ ଦେଖି ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି, ଏହି ନ୍ୟାୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି ।

ତସ୍ମାତ୍ତଵ ତମୋ ଦୀର୍ଘଂ ନିସ୍ତୁଦାମ୍ଯଦ୍ଯ ପଶ୍ଯ ଵୈ। ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯଞ୍ଚ ଯତ୍ତେଽନ୍ଯତ୍ପାପଂ ସନ୍ତିଷ୍ଠତେ ତନୌ ।। ୩୭.

ଏହିପରି, ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଛି—ଦେଖ, ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ ଯେଉଁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ତୁମ ଦେହରେ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ।

ଜରାମୃତ୍ଯୁଭଯଞ୍ଚୈଵ ଆଘ୍ରାଯ ପ୍ରଣୁଦାମି ତେ। ହ୍ଯାଘ୍ରାତମାତ୍ରଃ ସୋଽପଶ୍ଯତ ସଦ୍ଯସ୍ତମସି ନାଶିତେ ।। ୩୭.

ମୁଁ ତୁମରୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରୁଛି; ଶ୍ୱାସ ନେବା ସହିତ ସେ ତୁରନ୍ତ ଦେଖିପାରିଲେ, କାରଣ ଅନ୍ଧକାର ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା ।

ଆଯୁଷ୍ମାଂଶ୍ଚ ଯୁଵା ଚୈଵ ଚକ୍ଷୁଷ୍ମାଂଶ୍ଚ ତତୋଽଭଵତ୍। ଗଵା ଦୀର୍ଘତମାଃ ସୋଽଥ ଗୌତମଃ ସମପଦ୍ଯତ ।। ୩୭.

ତାପରେ ଦୀର୍ଘତମା ଯୁବକ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ; ଗାଁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ଗୌତମ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।

କକ୍ଷୀଵାଂସ୍ତୁ ତତୋ ଗତ୍ଵା ସହ ପିତ୍ରା ଗିରିପ୍ରଜାମ୍। ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ହି ପିତ୍ରର୍ଥେ ଚଚାର ଵିପୁଲଂ ତପଃ ।। ୩୭.

ତାପରେ କକ୍ଷୀବାନ୍ ତାଙ୍କ ପିତା ସହିତ ପାହାଡ଼ ଜନମାନେଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ପିତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ ।

ତତଃ କାଲେନ ମହତା ତମସା ଭାଵିତଃ ସଵୈ। ଵିଧୂଯ ମନୁଜୋ ଦୋଷାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୭.

ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେ ଅନ୍ଧକାରରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ଦୁଷ୍ଟତା ଛାଡ଼ି ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ହେଲେ ।

ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ପିତା ଚୈନଂ ପୁତ୍ରଵାନସ୍ମ୍ଯହଂ ପ୍ରଭୋ। ସତ୍ପୁତ୍ରେଣ ତ୍ଵଯା ତାତ କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି ଯଶସ୍ଵିନା ।। ୩୭.

ତାପରେ ପିତା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପୁତ୍ରବାନ୍ ହେବାକୁ ମୁଁ ସଫଳ ହୋଇଛି; ମୋର ସତ୍ୟ ପୁତ୍ର ତୁମେ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କୃତାର୍ଥ ହେଲି ।'

ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ହି ତତଃ ସୋଽଥ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣା କ୍ଷଯମ୍। ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କକ୍ଷୀଵାନ୍ ସହସ୍ରମସୃଜତ୍ ସୁତାନ୍ ।। ୩୭.

ତାପରେ କକ୍ଷୀବାନ୍ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ସେ ହଜାରଟି ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ ।

କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗା ଗୌତମାସ୍ତେ ଵୈ ସ୍ମୃତାଃ କକ୍ଷୀଵତଃ ସୁତାଃ। ଇତ୍ଯେଷ ଦୀର୍ଘତମସୋ ବଲେର୍ଵୈରୋଚନସ୍ଯ ଵୈ ।। ୩୭.

କକ୍ଷୀବାନ୍ଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଗୌତମ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ; ଏହିଭଳି ବଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କ କଥା ।

ସମାଗମଃ ସମାଖ୍ଯାତଃ ସନ୍ତାନଞ୍ଚୋଭଯୋସ୍ତଯୋଃ। ବଲିସ୍ତାନବିଷିଚ୍ଯେହ ପଞ୍ଚ ପୁତ୍ରାନକଲ୍ମଷାନ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ଦୁଇ ବଂଶର ସମ୍ମିଳନ ଓ ସନ୍ତାନର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି; ବଲି ଏଠାରେ ସେହି ପାଞ୍ଚଜଣ ନିର୍ମଳ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଇଥିଲେ ।

କୃତାର୍ଥଃ ସୋଽପି ଯୋଗାତ୍ମା ଯୋଗମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଚ ପ୍ରଭୁଃ। ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କାଲାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଚରତ୍ଯୁତ ।। ୩୭.

ସେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗସାଧନାରେ ନିପୁଣ ଓ ସଫଳ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହି, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି ।

ତତ୍ରାଙ୍ଗସ୍ଯ ତୁ ରାଜର୍ଷେ ରାଜାସୀଦ୍ଦଧିଵାହନଃ। ସାପରାଧସୁଦେଷ୍ଣାଯା ଅନପାନୋଽଭଵନୃପଃ ।। ୩୭.

ଏଠାରେ ଅଙ୍ଗ ବଂଶର ରାଜାର୍ଷି ମଧ୍ୟରେ ଦଧିବାହନ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ; ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ଦୋଷରୁ ଅନପାନ ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ ।

ଅନପାନସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ରାଜା ଦିଵିରଥଃ ସ୍ମୃତଃ। ପୁତ୍ରୋ ଦିଵିରଥସ୍ଯାସୀଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଧର୍ମରଥୋ ନୃପଃ ।। ୩୭.

ଅନପାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦିବିରଥ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ; ଦିବିରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧର୍ମରଥ ନାମକ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା ଥିଲେ ।