ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସୂତ ଉଵାଚ।। କର୍ମଣ୍ଯସ୍ମିସ୍ତତଃ କ୍ରୂରେ ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିରଜାଯତ। ନିର୍ଭତ୍ସ୍ଯ ଚୈଵ ବହୁଶୋ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ଚ। କୋଷ୍ଠେ ସମୁଦ୍ରେ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ଗଙ୍ଗାମ୍ଭସି ସମୁତ୍ସୃଜତ୍ ।। ୩୭.

ସୂତ କହିଲେ: ତାପରେ, ସେ ନିର୍ଦୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏପରି ଚିନ୍ତା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ବାରମ୍ବାର ନିନ୍ଦା କରି, ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି, ଏକ ଦେଉଳରେ ରଖି, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପକେଇ ଦେଲେ।

ଉହ୍ଯମାନଃ ସମୁଦ୍ରସ୍ତୁ ସପ୍ତାହଂ ସ୍ରୋତସା ତଦା। ତଂ ସସ୍ତ୍ରୀକୋ ବଲିର୍ନାମ ରାଜା ଧର୍ମାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍। ଅପଶ୍ଯନ୍ମଜ୍ଜମାନନ୍ତୁ ସ୍ରୋତସାଭ୍ଯାଶମାଗତମ୍ ।। ୩୭.

ସେ ଦେଉଳଟିଏ ତାଳ ଧାରାରେ ସାତ ଦିନ ଭାସିଲା; ତାପରେ ବଳି ନାମକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହିତ ଧାରା ନିକଟରେ ଡୁବୁଥିବା ଦେଖିଲେ।

ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ବଲିର୍ଵୈରୋଚନସ୍ତଦା। ଅନ୍ତଃପୁରେ ଜୁଗୋପୈନଂ ଭକ୍ଷ୍ଯୈର୍ଭୋଜ୍ଯୈଶ୍ଚ ତର୍ପଯନ୍ ।। ୩୭.

ବଳି, ବିରୋଚନଙ୍କର ପୁଅ ଏବଂ ଧର୍ମାତ୍ମା, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଗୃହର ଭିତରେ ରଖିଲେ, ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ପୋଷଣ କଲେ।

ପ୍ରୀତଃ ସ ଵୈ ଵରେଣାଥ ଚ୍ଛନ୍ଦଯାମାସ ଵୈ ବଲିମ୍। ସ ଚ ତସ୍ମାଦ୍ଵରଂ ଵଵ୍ରେ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ଦାନଵର୍ଷଭଃ ।। ୩୭.

ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ବଳିଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଦାୟିକ ଦେବାକୁ କହିଲେ; ବଳି, ଦାନବମାନଙ୍କର ବଳଦ, ସେଠୁ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଦାୟିକ ଚାହିଲେ।

ସନ୍ତାନାର୍ଥଂ ମହାଭାଗ ଭାର୍ଯଯା ମମ ମାନଦ। ପୁତ୍ରାନ୍ ଧର୍ମାର୍ଥସଂଯୁକ୍ତାନୁତ୍ପାଦଯିତୁମର୍ହସି ।। ୩୭.

ହେ ମହାଭାଗ, ମୋ ପତ୍ନୀ ସହିତ, ମୋତେ ଗର୍ବ ଓ ମାନ ଦେଉଥିବା, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଅମାନେ ଦେଉ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ତେନର୍ଷିସ୍ତଥାସ୍ତ୍ଵିତ୍ଯୁକ୍ତଵାନ୍ ହି ତମ୍ । ସୁଦେଷ୍ଣାଂ ନାମ ବାର୍ଯାଂ ଵୈ ରାଜାସ୍ମୈ ପ୍ରାହିଣୋତ୍ତଦା ।। ୩୭.

ସେଇପରି ଅର୍ଷିଙ୍କୁ ରଜା କହିଲାପରେ, ଅର୍ଷି କହିଲେ, 'ଯେପରି ହେଉ।' ତାପରେ ରଜା ତାଙ୍କର ଜନା ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଅର୍ଷିଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।

ଅନ୍ଧଂ ଵୃଦ୍ଧଞ୍ଚ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ ସା ଦେଵୀ ଜଗାମ ହ । ସ୍ଵାଞ୍ଚ ଧାତ୍ରେଯକୀଂ ତସ୍ମୈ ଭୂଷଯିତ୍ଵା ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍ ।। ୩୭.

କିନ୍ତୁ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଦେଖି ସୁଦେଷ୍ଣା ନିଜେ ଯିବାକୁ ଚାହିଲେନି; ସେ ତାଙ୍କର ଦାସୀକୁ ଭଲଭାବରେ ସଜାଇ ଅର୍ଷିଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।

କକ୍ଷୀଵଚକ୍ଷୁଷୌ ତସ୍ଯାଂ ଶୂଦ୍ରଯୋନ୍ଯାମୃଷିର୍ଵଶୀ। ଜନଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁତ୍ରାଵେତୌ ମହୋଜସୌ ।। ୩୭.

ଏହି ଶୂଦ୍ର ଦାସୀରେ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଧର୍ମପରାୟଣ ଅର୍ଷି ଦୁଇଟି ପୁଅ—କକ୍ଷୀବତ ଓ ଚକ୍ଷୁଷ—ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।

କକ୍ଷିଵଚକ୍ଷୁଷୌ ତୌ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ବଲିସ୍ତଦା। ପ୍ରାଧୀତୌ ଵିଧିଵତ୍ସମ୍ଯଗୀଶ୍ଵରୌ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୌ ।। ୩୭.

ବଳି ରଜା କକ୍ଷୀବତ ଓ ଚକ୍ଷୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି ସଠିକ୍ ରୀତିରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ; ସେମାନେ ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଲାଗି ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ ହେଲେ।

ସିଦ୍ଧୌ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଧର୍ମାଣୌ ବୁଦ୍ଧୌ ଶ୍ରେଷ୍ଠତମାଵପି। ମମୈତାଵିତି ହୋଵାଚ ବଲିର୍ଵୈରୋଚନସ୍ତ୍ଵୃଷିମ୍ ।। ୩୭.

ସେମାନେ ସାଧନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଲେ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ, ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ; ବଳି, ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁଅ, ଅର୍ଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏମାନେ ମୋର।'

ନେତ୍ଯୁଵାଚ ତତସ୍ତନ୍ତୁ ମମୈତାଵିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍। ଉତ୍ପନ୍ନୌ ଶୂଦ୍ରଯୋନୌ ତୁ ଭଵଚ୍ଛଦ୍ମା ସୁରୋତ୍ତମୌ ।। ୩୭.

ଅର୍ଷି କହିଲେ, 'ନୁହେଁ,' କିନ୍ତୁ ବଳି ପୁନି କହିଲେ, 'ଏମାନେ ମୋର।' ଶୂଦ୍ର ଦାସୀରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ତୁମର ଉପରେ ଅବତାର ହେଇଛନ୍ତି।

ଅନଧଂ ବୃଦ୍ଧଂ ଚ ମାଂ ମତ୍ଵା ସୁଦେଷ୍ଣା ମହିଷୀ ତଵ। ପ୍ରାହିଣୋଦଵମାନାଯ ଶୂଦ୍ରାଂ ଧାତ୍ରେଯକୀଂ ମମ ।। ୩୭.

ମୁଁ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଭାବି, ତୁମର ରାଣୀ ସୁଦେଷ୍ଣା ଅପମାନ କରି ମୋ ପାଖକୁ ତାଙ୍କର ଶୂଦ୍ର ଦାସୀକୁ ପଠାଇଥିଲେ।

ତତଃ ପ୍ରସାଦଯାମାସ ପୁନସ୍ତମୃଷିସତ୍ତମମ୍। ବଲିର୍ଭାର୍ଯାଂ ସୁଦେଷ୍ଣାଂ ଚ ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୭.

ତାପରେ ବଳି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଷିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ରଜା ତାଙ୍କର ଜନା ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଡାଟିଲେ।

ପୁନଶ୍ଚୈନାମଲଂକୃତ୍ଯ ଋଷଯେ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍। ତାଂ ସ ଦୀର୍ଘତମା ଦେଵୀମବ୍ରଵୀଦ୍ଯଦି ମାଂ ଶୁଭେ ।। ୩୭.

ପୁନି ତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ସଜାଇ ଅର୍ଷିଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଦୀର୍ଘତମା ଅର୍ଷି ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯଦି ତୁମେ—'

ଦଧ୍ନା ଲଵଣମିଶ୍ରେଣ ସ୍ଵବ୍ଯ(ଵ୍ଯ)କ୍ତଂ ନଗ୍ନକଂ ତଥା। ଲିହିଷ୍ଯସ୍ଯଜୁଗୁପ୍ସନ୍ତୀ ହ୍ଯାପାଦତଲମସ୍ତକମ୍ ।। ୩୭.

'—ଏହି ଦହି ଓ ଲୁଣ ମିଶା ଦେଇଥିବା ଜିନିଷ, ଏବଂ ଏହି ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଜିନିଷକୁ ଅପମାନ ବିନା ପାଦ ଠାରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଟିବାକୁ ସମ୍ମତ ହେଉ—'

ତତସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଦେଵି ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ମନସେପ୍ସିତାନ୍। ତସ୍ଯ ସା ତଦ୍ଵଚୋ ଦେଵୀ ସର୍ଵଂ କୃତଵତୀ ତଥା ।। ୩୭.

'—ତେବେ ରାଣୀ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରିଥିବା ପୁଅ ପାଇବା।' ରାଣୀ ଅର୍ଷିଙ୍କ କଥା ଯେପରି ଥିଲା, ସେପରି ସବୁ କଲେ।

ଅପାନଞ୍ଚ ସମାସାଦ୍ଯ ଜୁଗୁପ୍ସନ୍ତୀ ନ୍ଯଵର୍ଜଯତ୍। ତାମୁଵାଚ ତତଃ ସର୍ଷିର୍ଯତ୍ତେ ପରିହୃତଂ ଶୁଭେ। ଵିନାପାନଂ କୁମାରଂ ତ୍ଵଂ ଜନଯିଷ୍ଯସି ପୂର୍ଵଜମ୍ ।। ୩୭.

କିନ୍ତୁ ମଳ ଦେଖି ସେ ଅପମାନ କରି ଏହାକୁ ଏଡ଼ିଲେ; ତାପରେ ଅର୍ଷି ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏ ଶୁଭେ, ତୁମେ ଏହାକୁ ଏଡ଼ିଥିଲେ, ତୁମର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ମଳ ବିନା ହେବ।'

ତତସ୍ତଂ ଦୀର୍ଘତମସଂ ସା ଦେଵୀ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ। ନାର୍ହସି ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ ପୁତ୍ରଂ ଦାତୁଂ ମମେଦୃଶମ୍ ।। ୩୭.

ତାପରେ ସୁଦେଷ୍ଣା ଦୀର୍ଘତମାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏପରି ପୁଅ ମୋତେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'

ତଵାପରାଧୋ ଦେଵ୍ଯେଷ ନାନ୍ଯଥା ଭଵିତାନୁ ଵୈ । ଦେଵୀ ଦାନୀଞ୍ଚ ତେ ପୁତ୍ରମହଂ ଦାସ୍ଯାମି ସୁଵ୍ରତେ ।। ୩୭.

'ଏହା ତୁମର ଦୋଷ, ଏହା ଅନ୍ୟ ଭାବେ ହେବା ନାହିଁ। ତଥାପି, ଓ ସୁବ୍ରତେ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁଅ ଦେବି।'

ତସ୍ଯାପାନଂ ଵିନା ଚୈଵ ଯୋଗ୍ଯାଭାଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତାଂ ସ ଦୀର୍ଘତମାଶ୍ଚୈଵ କୁକ୍ଷୌ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵେଦମବ୍ରଵଵୀତ୍ ।। ୩୭.

'ମଳ ବିନା, ସେ କିଛି ଅଯୋଗ୍ୟ ହେବ।' ଦୀର୍ଘତମା ତାଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ଛୁଇଁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ପ୍ରାଶିତଂ ଦଧି ଯତ୍ତେଽଦ୍ଯ ମମାଙ୍ଗାଦ୍ଵୈ ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ତେନ ତେ ପୂରିତୋ ଗର୍ଭଃ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମିଵୋଦଧିଃ ।। ୩୭.

'ତୁମେ ଆଜି ମୋ ହାତରୁ ଦହି ଖାଇଛ, ଓ ଶୁଭ ହସିଥିବା, ଏହା ତୁମର ଗର୍ଭକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ସାଗର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।'

ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କୁମାରାସ୍ତେ ପଞ୍ଚ ଦେଵସୁତୋପମାଃ। ତେଜସ୍ଵିନଃ ପରାକ୍ରାନ୍ତା ଯଜ୍ଵାନୋ ଧାର୍ମିକାସ୍ତଥା ।। ୩୭.

'ତୁମର ପାଖରେ ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ହେବେ, ଦେବପୁତ୍ରଙ୍କ ପରି; ସେମାନେ ତେଜସ୍ୱୀ, ପ୍ରତାପୀ, ଯଜ୍ଞ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଧର୍ମିକ ହେବେ।'

ତତୋଙ୍ଗସ୍ତୁ ସୁଦେଷ୍ଣାଯା ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁତ୍ରୋ ଵ୍ଯଜାଯତ। ଵଙ୍ଗସ୍ତସ୍ମାତ୍କଲିଙ୍ଗସ୍ତୁ ପୁଣ୍ଡ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୭.

ତାପରେ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ଅଙ୍ଗ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ତାଙ୍କୁ ହୁଏ ବଙ୍ଗ, ତାପରେ କଳିଂଗ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମା।

ଵଂଶଭାଜସ୍ତୁ ପଞ୍ଚୈତେ ବଲେଃ କ୍ଷେତ୍ରେଽଭଵଂସ୍ତଦା। ଇତ୍ଯେତେ ଦୀର୍ଘତମସା ବଲେର୍ଦତ୍ତାଃ ସୁତାଃ ପୁରା ।। ୩୭.

ସେ ସମୟରେ ବଲିଙ୍କ ବଂଶରେ ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ପୁରୁଣା କାଳରେ ବଲି ଏହି ସନ୍ତାନମାନେକୁ ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵପହତାସ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣା କାରଣଂ ପ୍ରତି। ଅପତ୍ଯା ମାତ୍ଯଦାରେଷୁ ସ୍ଵେଷୁ ମା ଭୂନ୍ମହାତ୍ମନଃ ।। ୩୭.

କିନ୍ତୁ କିଛି କାରଣରୁ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେକୁ ଅପହୃତ କରିଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କର ନିଜ ଜଣାନୀମାନେ ସହିତ ସନ୍ତାନ ପାଇବେ ନାହିଁ ।

ତତୋ ମନୁଷ୍ଯଯୋନ୍ଯାଂ ଵୈ ଜନଯାମାସ ସ ପ୍ରଜାଃ। ସୁରଭିର୍ଦୀର୍ଘତମସମଥ ପ୍ରୀତୋ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୭.

ତାପରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ । ସୁରଭି ଖୁସି ହୋଇ ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କୁ କହିଲେ ।

ଵିଚାର୍ଯ ଯସ୍ମାଦ୍ଗୋଧର୍ମ୍ମଂ ତ୍ଵମେଵଂ କୃତଵାନସି । ତେନ ନ୍ଯାଯେନ ମୁମୁଚେ ହ୍ଯହଂ ପ୍ରୀତୋସ୍ମି ତେନ ତେ ।। ୩୭.

ତୁମେ ଗାଁମାନଙ୍କ ନୀତିକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝି ବ୍ୟବହାର କରିଛ, ଏହି ନ୍ୟାୟ ଦେଖି ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି, ଏହି ନ୍ୟାୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି ।

ତସ୍ମାତ୍ତଵ ତମୋ ଦୀର୍ଘଂ ନିସ୍ତୁଦାମ୍ଯଦ୍ଯ ପଶ୍ଯ ଵୈ। ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯଞ୍ଚ ଯତ୍ତେଽନ୍ଯତ୍ପାପଂ ସନ୍ତିଷ୍ଠତେ ତନୌ ।। ୩୭.

ଏହିପରି, ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଛି—ଦେଖ, ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ ଯେଉଁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ତୁମ ଦେହରେ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ।

ଜରାମୃତ୍ଯୁଭଯଞ୍ଚୈଵ ଆଘ୍ରାଯ ପ୍ରଣୁଦାମି ତେ। ହ୍ଯାଘ୍ରାତମାତ୍ରଃ ସୋଽପଶ୍ଯତ ସଦ୍ଯସ୍ତମସି ନାଶିତେ ।। ୩୭.

ମୁଁ ତୁମରୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରୁଛି; ଶ୍ୱାସ ନେବା ସହିତ ସେ ତୁରନ୍ତ ଦେଖିପାରିଲେ, କାରଣ ଅନ୍ଧକାର ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା ।