ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

କାଲେନ ମହତା ଵିଦ୍ଵାନ୍ ସ୍ଵଂ ଵୈ ସ୍ଥାନମୁପାଗତଃ। ତେଷାଂ ଜନପଦାଃ ସ୍ଫୀତା ଵଙ୍ଗାଙ୍ଗସୁହ୍ଲକାସ୍ତଥା ।। ୩୭.

ଏକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ଦେଶଗୁଡିକ, ଭଙ୍ଗ, ଅଙ୍ଗ ଓ ସୁହିଳ ଭଳି, ଉନ୍ନତି ହେଲା ।

ପୁଣ୍ଡ୍ରାଃ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚ ତଥା ତେଷାଂ ଵଂଶଂ ନିବେଧତ। ତସ୍ଯ ତେ ତନଯାଃ ସର୍ଵେ କ୍ଷେତ୍ରଜା ମୁନିସମ୍ଭଵାଃ। ସମ୍ଭୂତା ଦୀର୍ଘତମସଃ ସୁଦେଣ୍ଣାଯାଂ ମହୌଜସଃ ।। ୩୭.

ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ କଳିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ । ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ବଂଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣ । ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅ, ମୁନିମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, କ୍ଷେତ୍ରଜ ଭାବରେ, ସୁଦେଣ୍ଣାରେ ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ। କଥଂ ବଲେଃ ସୁତାଃ ପଞ୍ଚ ଜନିତାଃ କ୍ଷେତ୍ରଜାଃ ପ୍ରଭୋ। ଋଷିଣା ଦୀର୍ଘତମସା ଏତନ୍ନୋ ବ୍ରୂହି ପୃଚ୍ଛତାମ୍ ।। ୩୭.

ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ପ୍ରଭୁ, ବଲିଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ କିପରି କ୍ଷେତ୍ରଜ ଭାବରେ ଦୀର୍ଘତମସ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଆମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ, ଦୟାକରି ଏହା କହନ୍ତୁ ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଅଶିଜୋ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତ ଆସୀଦ୍ଧୀମାନୃଷିଃ ପୁରା। ଭାର୍ଯା ଵୈ ମମତା ନାମ ବଭୂଵାସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୩୭.

ସୂତ କହିଲେ: ପୂର୍ବେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଅଶିଜ । ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମମତା ନାମରେ, ଅତି ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ଥିଲେ ।

ଅଶିଜସ୍ଯ କନୀଯାଂସ୍ତୁ ପୁରୋଧା ଯୋ ଦିଵୌକସାମ୍। ବୃହସ୍ପତିର୍ବୃହତ୍ତେଜା ମମତାଂ ସୋଽଭ୍ଯପଦ୍ଯତ ।। ୩୭.

ଅଶିଜଙ୍କର ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଭାଇ, ଦେବମାନେଙ୍କ ପୁରୋହିତ, ବୃହସ୍ପତି ନାମରେ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ; ସେ ମମତାଙ୍କୁ ନିକଟ କଲେ ।

ଉଵାଚ ମମତା ତନ୍ତୁ ବୃହସ୍ପତିମନିଚ୍ଛତୀ। ଅନ୍ତର୍ଵତ୍ନ୍ଯସ୍ମି ତେ ଭ୍ରାତୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯାଷ୍ଟମିତା ଇତି ।। ୩୭.

ମମତା, ଅସମ୍ମତି ସହିତ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: ମୁଁ ତୁମ ଭାଇର ପୁଅକୁ ଗର୍ଭରେ ଧରିଛି, ଏଠାରେ ଆଠ ମାସ ହେଇଛି ।

ଅଯଂ ହି ମେ ମହାଗର୍ଭୋ ରୋଚତେଽତି ବୃହସ୍ପତେ। ଅଶିଜଂ ବ୍ରହ୍ମ ଚାଭ୍ଯସ୍ଯ ଷଡଙ୍ଗଂ ଵେଦମୁଦ୍ଗିରନ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ବଡ଼ ଗର୍ଭ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ । ଅଶିଜ, ଷଡ଼ଙ୍ଗ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିବା, ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ଅବତରିଛନ୍ତି ।

ଅମୋଘରେତାସ୍ତ୍ଵଞ୍ଚାପି ନ ମାଂ ଭଜିତୁମର୍ହସି। ଅସ୍ମିନ୍ନେଵ ଗତେ କାଲେ ଯଥା ଵା ମନ୍ଯସେ ପ୍ରଭୋ ।। ୩୭.

ତୁମର ବୀର୍ୟ ଅପରାଜିତ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆସିବ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କର ।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଯା ସମ୍ଯଗ୍ ବୃହତ୍ତେଜା ବୃହସ୍ପତିଃ। କାମାତ୍ମାନଂ ମହାତ୍ମା ଚ ନାତ୍ମାନଂ ସୋଽଭ୍ଯଧାରଯତ୍ ।। ୩୭.

ମମତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବୃହସ୍ପତି ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, କାମରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ନିଜକୁ ଅଟକାଇପାରିଲେ ନାହିଁ ।

ସମ୍ବଭୂଵୈଵ ଧର୍ମାତ୍ମା ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ବୃହସ୍ପତିଃ। ଉତ୍ସୃଜନ୍ତଂ ତଦା ରେତୋ ଗର୍ଭସ୍ଥଃ ସୋଽଭ୍ଯଭାଷତ ।। ୩୭.

ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବୃହସ୍ପତି, ମମତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ । ସେ ବୀର୍ୟ ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ କଥା କହିଲା ।

ନୋ ସ୍ନାତକୋ ନ୍ଯସେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ମିନ୍ ଦ୍ଵଯୋର୍ନେହାସ୍ତି ସମ୍ଭଵଃ। ଅମୋଘରେତାସ୍ତ୍ଵଞ୍ଚାପି ପୂର୍ଵଞ୍ଚାହମିହାଗତଃ ।। ୩୭.

ଏଠାରେ ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମ ଲୋକଙ୍କୁ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଦୁଇଜଣର ଏକତ୍ର ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ତୁମର ବୀର୍ୟ ଅପରାଜିତ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଏଠାରେ ଆସିଛି ।

ଶଶାପ ତଂ ତଦା କ୍ରୁଦ୍ଧ ଏଵମୁକ୍ତୋ ବୃହସ୍ପତିଃ। ଆଶିଜନ୍ତଂ ସୁତଂ ଭ୍ରାତୁର୍ଗର୍ଭସ୍ଥଂ ଭଗଵାନୃଷିଃ ।। ୩୭.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଗର୍ଭରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ଭାଇର ପୁଅ, ଋଷିକୁ ଶାପ ଦେଲେ ।

ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମୀଦୃଶେ କାଲେ ସର୍ଵଭୂତେପ୍ସିତେ ସତି। ମାମେଵମୁକ୍ତଵାନ୍ ମୋହାତ୍ତମୋ ଦୀର୍ଘଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯସି ।। ୩୭.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ପାଇବାକୁ ଚାହେଁଥିବା ଏପରି ସମୟରେ, ତୁମେ ମୋତେ ଏପରି କଥା କହିଛ, ମୂଢ଼ତାରୁ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ ।

ତତୋ ଦୀର୍ଘତମା ନାମ ଶାପାଦୃଷିରଜାଯତ। ଅଥାଶିଜୋ ବୃହତ୍କୀର୍ତ୍ତିର୍ବୃହସ୍ପତିରିଵୌଜସା ।। ୩୭.

ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଋଷି ଦୀର୍ଘତମସ ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଅଶିଜ, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିରେ, ବୃହସ୍ପତି ସମାନ ଥିଲେ ।

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତାସ୍ତତଶ୍ଚାପି ନ୍ଯଵସଦ୍ଭ୍ରାତୁରାଶ୍ରମେ। ଗୋଧର୍ମଂ ସୌରଭେଯାତ୍ତୁ ଵୃଷଭାଚ୍ଛ୍ରୁତଵାନ୍ ପ୍ରଭୋ ।। ୩୭.

ସେ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବୀର୍ୟ ଧାରଣ କରି, ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଲେ । ସେ ବୃଷ ଠାରୁ ଗୋଧର୍ମ ଶିଖିଲେ ।

ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ପିତୃଵ୍ଯସ୍ତୁ ଚକାର ଭଵନଂ ତଦା। ତସ୍ମିନ୍ ହି ତତ୍ର ଵସତି ଯଦୃଚ୍ଛାଭ୍ଯାଗତୋ ଵୃଷଃ ।। ୩୭.

ତାଙ୍କ ପିତୃବ୍ୟ, ଭାଇ, ସେ ପାଇଁ ଏକ ଘର ତିଆରି କଲେ । ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ବୃଷ ସଂଯୋଗରେ ଆସିଲା ।

ଦର୍ଶାର୍ଥମାହୃତାନ୍ ଦର୍ଭାଂଶ୍ଚଚାର ସୁରଭୀଵୃତଃ। ଜଗ୍ରାହ ତଂ ଦୀର୍ଘତମା ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତଞ୍ଚ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଯୋଃ ।। ୩୭.

ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଦର୍ଭା ଆଣିବାକୁ, ସେ ସୁରଭୀ ସହିତ ଚାଲିଥିଲେ । ଦୀର୍ଘତମସ, ଶିଙ୍ଗ ଉଠାଇ ଦେଉଥିବା ବୃଷକୁ ଧରିଲେ ।

ସ ତେନ ନିଗୃହୀତସ୍ତୁ ନ ଚଚାଲ ପଦାତ୍ପଦମ୍। ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵୃଷସ୍ତଂ ଵୈ ମୁଞ୍ଚ ମାଂ ବଲିନାଂ ଵର ।। ୩୭.

ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପଦ ମଧ୍ୟ ଚଳାଇଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ବଳଦଟିଏ କହିଲା, 'ମୋତେ ଛାଡିଦିଅ, ବଳଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ!'

ନ ମଯାସାଦିତସ୍ତାତ ବଲଵଂସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵିଧଃ କ୍ଵଚିତ୍। ତ୍ର୍ଯମ୍ବକଂ ଵହତା ଦେଵଂ ଯତୋ ଜାତୋଽସ୍ମି ଭୂତଲେ ।। ୩୭.

ହେ ପିତା, ମୁଁ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦିନଠୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତୁମେ ଯେମିତି ବଳଶାଳୀ ଏବଂ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଦେବଙ୍କୁ ବହନ କରୁଛ, ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେହି ମୋ ପାଖରେ ଆସିନଥିଲେ।

ମୁଞ୍ଚ ମାଂ ବଲିନାଂ ଶ୍ରଷ୍ଠ ପ୍ରୀତସ୍ତେଽହଂ ଵରଂ ଵୃଣୁ। ଏଵମୁକ୍ତୋଽବ୍ରଵୀଦେନଂ ଜୀଵସ୍ତ୍ଵଂ ମେ କ୍ଵ ଯାସ୍ଯସି ।। ୩୭.

ମୋତେ ଛାଡିଦିଅ, ବଳଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ! ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଚାହିଁଥିବା ଦାୟିକ ଦିଅ। ଏପରି କହିଲାପରେ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲା, 'ତୁମେ ମୋର ପ୍ରାଣ, ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି?'

ତେନ ତ୍ଵାହଂ ନ ମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ପରସ୍ଵାହଂ ଚତୁଷ୍ପଦମ୍। ତତସ୍ତଂ ଦୀର୍ଘତମସଂ ସ ଵୃଷଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ।। ୩୭.

ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡିବି ନାହିଁ; ମୁଁ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି, ଚାରିଟିଏ ପାଦ ଥିବା ପଶୁ। ତାପରେ ସେ ବଳଦଟିଏ ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କୁ, ଯିଏ ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଳୀନ ଥିଲେ, କହିଲା।

ନାସ୍ମାକଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତାତ ପାତକଂ ସ୍ତେଯମେଵ ଵା। ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯଂ ନ ଜାନୀମଃ ପେଯାପେଯଞ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୭.

ହେ ପିତା, ଆମ ପାଖରେ କୌଣସି ପାପ କିମ୍ବା ଚୋରି ନାହିଁ; ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ କି ଅଯୋଗ୍ୟ, ପିଇବା ଯୋଗ୍ୟ କି ଅଯୋଗ୍ୟ, ଆମେ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ।

କାର୍ଯାକାର୍ଯଂ ନ ଵୈ ଵିଝୋ ଗମ୍ଯାଗମ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ। ନ ପାପ୍ମାନୋ ଵଯଂ ଵିପ୍ର ଧର୍ମୋ ହ୍ଯେଷାଂ ଗଵାଂ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୭.

କରିବା ଯୋଗ୍ୟ କି ଅଯୋଗ୍ୟ, ଯିବା ଯୋଗ୍ୟ କି ଅଯୋଗ୍ୟ, ଏହି ସବୁ ଆମେ ବିଭେଦ କରିନାହିଁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ନୁହେଁ — ଏହି ଗୋମାନଙ୍କର ନିୟମ।

ଗଵାଂ ନାମ ସ ଵୈ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂଭ୍ରାନ୍ତସ୍ତ୍ଵନୁମୁଚ୍ଯ ତମ୍। ଭକ୍ତ୍ଯା ଚାନୁଶ୍ରଵିକଯା ଗୋଷୁ ତଂ ଵୈ ପ୍ରସାଦ ଯତ୍ ।। ୩୭.

ଗୋମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣି ଦୀର୍ଘତମସ ଭୟଭିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଉଁଠି ଛାଡିଦେଲେ। ଭକ୍ତି ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ସେ ଗୋମାନଙ୍କର କୃପା ଚାହିଲେ।

ପ୍ରସାଦିତେ ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ ଗୋଧର୍ମଂ ଭକ୍ତିତସ୍ତୁ ତମ୍। ମନସୈଵ ତଦାଦତ୍ତେ ତନ୍ନିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ପରାଯଣଃ ।। ୩୭.

ଗୋମାନଙ୍କର କୃପା ଲାଭ କରି ସେ ଯିବାପରେ, ଦୀର୍ଘତମସ ଭକ୍ତି ସହିତ ଗୋଧର୍ମକୁ ମନରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏହାରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାଗ୍ରତା ରଖିଲେ।

ତତୋ ଯଵୀଯସଃ ପତ୍ନୀମୌତଥ୍ଯସ୍ଯାଭ୍ଯମନ୍ଯତ। ଵିଚେଷ୍ଟମାନାଂ ରୁଦତୀଂ ଦୈଵାତ୍ ସ ମୂଢଚେତନଃ ।। ୩୭.

ତାପରେ ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଇ, ଦୈବବଶରେ, ଅଉତଥ୍ୟଙ୍କର କମ୍ବା ବୟସର ଜନାନୀ, ଯିଏ ଅସ୍ଥିର ଓ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ।

ଅଵଲେପନ୍ତୁ ତଂ ମତ୍ଵା ଶରଦ୍ଵାଂସ୍ତସ୍ଯ ନାକ୍ଷମତ୍। ଗୋଧର୍ମଂଵୈ ବଲଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ନୁଷାଂ ସ ସମମନ୍ଯତ ।। ୩୭.

ଶରଦ୍ବାନ୍ ସେଉଁଠି ଅଭିମାନୀ ଭାବି, ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଗୋଧର୍ମକୁ ଶକ୍ତି ଭାବରେ ଧରି, ସେ ଜନାନୀକୁ ସମାନ ଭାବିଲେ।

ଵିପର୍ଯଯନ୍ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶରଦ୍ଵାନ୍ ପ୍ରତ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍। ଭଵିଷ୍ଯମର୍ଥଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚ ମହାତ୍ମା ଚ ନ ମୃତ୍ଯୁତାମ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ବିପରୀତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶରଦ୍ବାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଭବିଷ୍ୟତ ଜାଣି, ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ।

ପ୍ରୋଵାଚ ଦୀର୍ଘତମସଂ କ୍ରୋଧାତ୍ ସଂରକ୍ତ ଲୋଚନଃ। ଗମ୍ଯାଗମ୍ଯଂ ନ ଜୀନୀଷେ ଗୋଧର୍ମାତ୍ ପ୍ରାର୍ଥଯତ୍ ସ୍ନୁଷାମ୍ ।। ୩୭.

କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ସହିତ, ଶରଦ୍ବାନ୍ ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟ ବିଭେଦ କରିନାହିଁ; ତଥାପି, ଗୋଧର୍ମ ଦେଖାଇ, ତୁମେ ଜନାନୀକୁ ଚାହୁଛ।'