ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଶିଵେସ୍ତୁ ଶିଵଯଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଲୋକସମ୍ମତାଃ। ଵୃଷଦର୍ଭଃ ସୁଵୀରସ୍ତୁ କେକଯୋ ମଦ୍ରକସ୍ତଥା ।। ୩୭.

ଶିବିଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ — ବୃଷଦର୍ଭ, ସୁବୀର, କେକୟ ଓ ମାଦ୍ରକ ।

ତେଷାଞ୍ଜନପଦାଃ ସ୍ଫୀତାଃ କେକଯା ମାଦ୍ରକାସ୍ତଥା। ଵୃଷଦର୍ଭାଃ ସୂଚିଦର୍ଭାସ୍ତିତିକ୍ଷୋଃ ଶ୍ରୃଣୁତ ପ୍ରଜାଃ ।। ୩୭.

ସେମାନଙ୍କ ଦେଶ ଫଳିଥିଲା — କେକୟ, ମାଦ୍ରକ, ବୃଷଦର୍ଭ ଓ ସୂଚିଦର୍ଭ । ଏବେ ତିତିକ୍ଷୁଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ ।

ତୈତିକ୍ଷୁରଭଵଦ୍ରାଜା ପୂର୍ଵସ୍ଯାନ୍ଦିଶି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଉଶଦ୍ରଥୋ ମହାବାହୁସ୍ତସ୍ଯ ହେମଃ ସୁତୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୭.

ତୈତିକ୍ଷୁ ରାଜା ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଉଶଦ୍ରଥ, ଯିଏ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ।

ହେମସ୍ଯ ସୁତପା ଜଜ୍ଞେ ସୁତଃ ସୁତଯଶା ବଲୀ । ଜାତୋ ମନୁଷ୍ଯଯୋନ୍ଯାଂ ଵୈ କ୍ଷୀଣେ ଵଂଶେ ପ୍ରଜେପ୍ସଯା ।। ୩୭.

ହେମଙ୍କର ପୁତ୍ର ସୁତପା, ସୁତପାଙ୍କର ପୁତ୍ର ସୁତୟଶା, ଯିଏ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ । ବଂଶ କ୍ଷୀଣ ହେବା ସମୟରେ, ପ୍ରଜା ଚାହିଁ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।

ମହାଯୋଗୀ ସ ତୁ ବଲିର୍ବଦ୍ଧୋ ଯଃ ସ ମହାମନାଃ। ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦଯାମାସ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯକରାନ୍ ଭୁଵି ।। ୩୭.

ସେ ବଳି, ଏକ ବଡ଼ ଯୋଗୀ ଥିଲେ, ଅଟୁଟ ମନ ଥିଲେ । ସେ ଚାରିବର୍ଣ୍ଣର ନିର୍ମାତା ପୁତ୍ରମାନେକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।

ଅଙ୍ଗଂ ସ ଜନଯାମାସ ଵଙ୍ଗଂ ସୁହ୍ଲଂ ତଥୈଵ ଚ। ପୁଣ୍ଡ୍ରଂ କଲିଙ୍ଗଞ୍ଚ ତଥା ବାଲେଯଂ କ୍ଷତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୭.

ସେ ଅଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ, ସୁହ୍ଲ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, କଳିଂଗ ଓ ବାଳେୟ କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଏମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୋତ୍ରର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

ବାଲେଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ଯ ଵଂଶକରାଃ ପ୍ରଭୋଃ। ବଲେସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣା ଦତ୍ତା ଵରାଃ ପ୍ରୀତେନ ଧୀମତେ ।। ୩୭.

ବାଳେୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ବଂଶଜ । ବଳିଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା, ତାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ, ବିବେକୀ ବଳିଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ।

ମହାଯୋଗିତ୍ଵମାଯୁଶ୍ଚ କଲ୍ପାଯୁଃପରିମାଣକମ୍। ସଂଗ୍ରାମେ ଚାପ୍ଯଜେଯତ୍ଵଂ ଧର୍ମେ ଚୈଵ ପ୍ରଭାଵନା ।। ୩୭.

ସେ ବଳି, ବଡ଼ ଯୋଗଶକ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ (କଳ୍ପ ପରିମାଣର), ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରଭାବ ଲାଭ କଲେ ।

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଦର୍ଶନଞ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଧାନ୍ଯଂ ପ୍ରସଵେ ତଥା। ବଲେ ଚାପ୍ରତି ମତ୍ଵଂ ଵୈ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶନମ୍ ।। ୩୭.

ତିନି ଲୋକ ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି, ସନ୍ତାନରେ ପ୍ରଧାନତ୍ୱ, ଅପୂର୍ବ ବଳ ଓ ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ ।

ଚତୁରୋ ନିଯତାନ୍ ଵର୍ଣାନ୍ ତ୍ଵଂ ଵୈ ସ୍ଥାପଯିତେତି ଚ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଵିଭୁନା ରାଜା ବଲିଃ ଶାନ୍ତିମ୍ପରାଂ ଯଯୌ ।। ୩୭.

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ଚାରିଟି ନିଶ୍ଚିତ ଜାତିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ବଲି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ । ଏହିପରେ ବଲି ରାଜା ଶାନ୍ତିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।

କାଲେନ ମହତା ଵିଦ୍ଵାନ୍ ସ୍ଵଂ ଵୈ ସ୍ଥାନମୁପାଗତଃ। ତେଷାଂ ଜନପଦାଃ ସ୍ଫୀତା ଵଙ୍ଗାଙ୍ଗସୁହ୍ଲକାସ୍ତଥା ।। ୩୭.

ଏକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ଦେଶଗୁଡିକ, ଭଙ୍ଗ, ଅଙ୍ଗ ଓ ସୁହିଳ ଭଳି, ଉନ୍ନତି ହେଲା ।

ପୁଣ୍ଡ୍ରାଃ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚ ତଥା ତେଷାଂ ଵଂଶଂ ନିବେଧତ। ତସ୍ଯ ତେ ତନଯାଃ ସର୍ଵେ କ୍ଷେତ୍ରଜା ମୁନିସମ୍ଭଵାଃ। ସମ୍ଭୂତା ଦୀର୍ଘତମସଃ ସୁଦେଣ୍ଣାଯାଂ ମହୌଜସଃ ।। ୩୭.

ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ କଳିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ । ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ବଂଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣ । ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅ, ମୁନିମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, କ୍ଷେତ୍ରଜ ଭାବରେ, ସୁଦେଣ୍ଣାରେ ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ। କଥଂ ବଲେଃ ସୁତାଃ ପଞ୍ଚ ଜନିତାଃ କ୍ଷେତ୍ରଜାଃ ପ୍ରଭୋ। ଋଷିଣା ଦୀର୍ଘତମସା ଏତନ୍ନୋ ବ୍ରୂହି ପୃଚ୍ଛତାମ୍ ।। ୩୭.

ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ପ୍ରଭୁ, ବଲିଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ କିପରି କ୍ଷେତ୍ରଜ ଭାବରେ ଦୀର୍ଘତମସ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଆମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ, ଦୟାକରି ଏହା କହନ୍ତୁ ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଅଶିଜୋ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତ ଆସୀଦ୍ଧୀମାନୃଷିଃ ପୁରା। ଭାର୍ଯା ଵୈ ମମତା ନାମ ବଭୂଵାସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୩୭.

ସୂତ କହିଲେ: ପୂର୍ବେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଅଶିଜ । ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମମତା ନାମରେ, ଅତି ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ଥିଲେ ।

ଅଶିଜସ୍ଯ କନୀଯାଂସ୍ତୁ ପୁରୋଧା ଯୋ ଦିଵୌକସାମ୍। ବୃହସ୍ପତିର୍ବୃହତ୍ତେଜା ମମତାଂ ସୋଽଭ୍ଯପଦ୍ଯତ ।। ୩୭.

ଅଶିଜଙ୍କର ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଭାଇ, ଦେବମାନେଙ୍କ ପୁରୋହିତ, ବୃହସ୍ପତି ନାମରେ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ; ସେ ମମତାଙ୍କୁ ନିକଟ କଲେ ।

ଉଵାଚ ମମତା ତନ୍ତୁ ବୃହସ୍ପତିମନିଚ୍ଛତୀ। ଅନ୍ତର୍ଵତ୍ନ୍ଯସ୍ମି ତେ ଭ୍ରାତୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯାଷ୍ଟମିତା ଇତି ।। ୩୭.

ମମତା, ଅସମ୍ମତି ସହିତ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: ମୁଁ ତୁମ ଭାଇର ପୁଅକୁ ଗର୍ଭରେ ଧରିଛି, ଏଠାରେ ଆଠ ମାସ ହେଇଛି ।

ଅଯଂ ହି ମେ ମହାଗର୍ଭୋ ରୋଚତେଽତି ବୃହସ୍ପତେ। ଅଶିଜଂ ବ୍ରହ୍ମ ଚାଭ୍ଯସ୍ଯ ଷଡଙ୍ଗଂ ଵେଦମୁଦ୍ଗିରନ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ବଡ଼ ଗର୍ଭ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ । ଅଶିଜ, ଷଡ଼ଙ୍ଗ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିବା, ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ଅବତରିଛନ୍ତି ।

ଅମୋଘରେତାସ୍ତ୍ଵଞ୍ଚାପି ନ ମାଂ ଭଜିତୁମର୍ହସି। ଅସ୍ମିନ୍ନେଵ ଗତେ କାଲେ ଯଥା ଵା ମନ୍ଯସେ ପ୍ରଭୋ ।। ୩୭.

ତୁମର ବୀର୍ୟ ଅପରାଜିତ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆସିବ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କର ।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଯା ସମ୍ଯଗ୍ ବୃହତ୍ତେଜା ବୃହସ୍ପତିଃ। କାମାତ୍ମାନଂ ମହାତ୍ମା ଚ ନାତ୍ମାନଂ ସୋଽଭ୍ଯଧାରଯତ୍ ।। ୩୭.

ମମତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବୃହସ୍ପତି ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, କାମରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ନିଜକୁ ଅଟକାଇପାରିଲେ ନାହିଁ ।

ସମ୍ବଭୂଵୈଵ ଧର୍ମାତ୍ମା ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ବୃହସ୍ପତିଃ। ଉତ୍ସୃଜନ୍ତଂ ତଦା ରେତୋ ଗର୍ଭସ୍ଥଃ ସୋଽଭ୍ଯଭାଷତ ।। ୩୭.

ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବୃହସ୍ପତି, ମମତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ । ସେ ବୀର୍ୟ ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ କଥା କହିଲା ।

ନୋ ସ୍ନାତକୋ ନ୍ଯସେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ମିନ୍ ଦ୍ଵଯୋର୍ନେହାସ୍ତି ସମ୍ଭଵଃ। ଅମୋଘରେତାସ୍ତ୍ଵଞ୍ଚାପି ପୂର୍ଵଞ୍ଚାହମିହାଗତଃ ।। ୩୭.

ଏଠାରେ ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମ ଲୋକଙ୍କୁ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଦୁଇଜଣର ଏକତ୍ର ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ତୁମର ବୀର୍ୟ ଅପରାଜିତ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଏଠାରେ ଆସିଛି ।

ଶଶାପ ତଂ ତଦା କ୍ରୁଦ୍ଧ ଏଵମୁକ୍ତୋ ବୃହସ୍ପତିଃ। ଆଶିଜନ୍ତଂ ସୁତଂ ଭ୍ରାତୁର୍ଗର୍ଭସ୍ଥଂ ଭଗଵାନୃଷିଃ ।। ୩୭.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଗର୍ଭରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ଭାଇର ପୁଅ, ଋଷିକୁ ଶାପ ଦେଲେ ।

ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମୀଦୃଶେ କାଲେ ସର୍ଵଭୂତେପ୍ସିତେ ସତି। ମାମେଵମୁକ୍ତଵାନ୍ ମୋହାତ୍ତମୋ ଦୀର୍ଘଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯସି ।। ୩୭.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ପାଇବାକୁ ଚାହେଁଥିବା ଏପରି ସମୟରେ, ତୁମେ ମୋତେ ଏପରି କଥା କହିଛ, ମୂଢ଼ତାରୁ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ ।

ତତୋ ଦୀର୍ଘତମା ନାମ ଶାପାଦୃଷିରଜାଯତ। ଅଥାଶିଜୋ ବୃହତ୍କୀର୍ତ୍ତିର୍ବୃହସ୍ପତିରିଵୌଜସା ।। ୩୭.

ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଋଷି ଦୀର୍ଘତମସ ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଅଶିଜ, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିରେ, ବୃହସ୍ପତି ସମାନ ଥିଲେ ।

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତାସ୍ତତଶ୍ଚାପି ନ୍ଯଵସଦ୍ଭ୍ରାତୁରାଶ୍ରମେ। ଗୋଧର୍ମଂ ସୌରଭେଯାତ୍ତୁ ଵୃଷଭାଚ୍ଛ୍ରୁତଵାନ୍ ପ୍ରଭୋ ।। ୩୭.

ସେ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବୀର୍ୟ ଧାରଣ କରି, ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଲେ । ସେ ବୃଷ ଠାରୁ ଗୋଧର୍ମ ଶିଖିଲେ ।

ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ପିତୃଵ୍ଯସ୍ତୁ ଚକାର ଭଵନଂ ତଦା। ତସ୍ମିନ୍ ହି ତତ୍ର ଵସତି ଯଦୃଚ୍ଛାଭ୍ଯାଗତୋ ଵୃଷଃ ।। ୩୭.

ତାଙ୍କ ପିତୃବ୍ୟ, ଭାଇ, ସେ ପାଇଁ ଏକ ଘର ତିଆରି କଲେ । ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ବୃଷ ସଂଯୋଗରେ ଆସିଲା ।

ଦର୍ଶାର୍ଥମାହୃତାନ୍ ଦର୍ଭାଂଶ୍ଚଚାର ସୁରଭୀଵୃତଃ। ଜଗ୍ରାହ ତଂ ଦୀର୍ଘତମା ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତଞ୍ଚ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଯୋଃ ।। ୩୭.

ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଦର୍ଭା ଆଣିବାକୁ, ସେ ସୁରଭୀ ସହିତ ଚାଲିଥିଲେ । ଦୀର୍ଘତମସ, ଶିଙ୍ଗ ଉଠାଇ ଦେଉଥିବା ବୃଷକୁ ଧରିଲେ ।

ସ ତେନ ନିଗୃହୀତସ୍ତୁ ନ ଚଚାଲ ପଦାତ୍ପଦମ୍। ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵୃଷସ୍ତଂ ଵୈ ମୁଞ୍ଚ ମାଂ ବଲିନାଂ ଵର ।। ୩୭.

ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପଦ ମଧ୍ୟ ଚଳାଇଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ବଳଦଟିଏ କହିଲା, 'ମୋତେ ଛାଡିଦିଅ, ବଳଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ!'

ନ ମଯାସାଦିତସ୍ତାତ ବଲଵଂସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵିଧଃ କ୍ଵଚିତ୍। ତ୍ର୍ଯମ୍ବକଂ ଵହତା ଦେଵଂ ଯତୋ ଜାତୋଽସ୍ମି ଭୂତଲେ ।। ୩୭.

ହେ ପିତା, ମୁଁ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦିନଠୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତୁମେ ଯେମିତି ବଳଶାଳୀ ଏବଂ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଦେବଙ୍କୁ ବହନ କରୁଛ, ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେହି ମୋ ପାଖରେ ଆସିନଥିଲେ।