ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସଭାନରଶ୍ଚ ପକ୍ଷଶ୍ଚ ପରପକ୍ଷସ୍ତଥୈଵ ଚ। ସଭାନରସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଵିଦ୍ଵାନ୍ କାଲାନଲୋ ନୃପଃ ।। ୩୭.

ସଭାନର, ପକ୍ଷ ଓ ପରପକ୍ଷ; ସଭାନରଙ୍କ ପୁଅ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା କାଳାନଳ।

କାଲାନଲସ୍ଯ ଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ସୃଞ୍ଜଯୋ ନାମ ଧାର୍ମିକଃ । ସୃଞ୍ଜଯସ୍ଯାଭଵତ୍ ପୁତ୍ରୋ ଵୀରୋ ରାଜା ପୁରଞ୍ଜଯଃ ।। ୩୭.

କାଳାନଳଙ୍କ ପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ସୃଞ୍ଜୟ । ସୃଞ୍ଜୟଙ୍କର ଏକ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସେ ଥିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟବତ୍ତ ଶୂର ରାଜା ପୁରଞ୍ଜୟ ।

ଜନମେଜଯୋ ମହା ସତ୍ଵଃ ପୁରଞ୍ଜଯସୁତୋଽଭଵତ୍। ଜନମେଜଯସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ମହାଶାଲୋଽଭଵଭୃପଃ ।। ୩୭.

ପୁରଞ୍ଜୟଙ୍କର ପୁତ୍ର ଜନମେଜୟ, ଯିଏ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ । ରାଜା ଜନମେଜୟଙ୍କର ପୁତ୍ର ମହାଶାଳ, ସେ ରାଜା ହେଲେ ।

ଆସୀଦିନ୍ଦ୍ରସମୋ ରାଜା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଯଶା ଦିଵି। ମହାମନାଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ମହା ଶାଲସ୍ଯ ଧାର୍ମିକଃ ।। ୩୭.

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଯଶ ଦିବିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା । ମହାଶାଳଙ୍କର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ମହାମନା ଥିଲେ ।

ସପ୍ତଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରୋ ରାଜା ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତୀ ମହାଯଶାଃ। ମହାମନାସ୍ତୁ ପୁତ୍ରୌ ଦ୍ଵୌ ଜନଯାମାସ ଵିଶ୍ରୁତୌ ।। ୩୭.

ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି, ଚକ୍ରବର୍ତୀ ଏବଂ ବଡ଼ ଯଶସ୍ବୀ ରାଜା ମହାମନା, ଦୁଇଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।

ଉଶୀନରଞ୍ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ତିତିକ୍ଷୁଞ୍ଚୈଵ ଧାର୍ମିକମ୍। ଉଶୀନରସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯସ୍ତୁ ପଞ୍ଚ ରାଜର୍ଷିଵଂଶଜାଃ ।। ୩୭.

ସେ ଉଶୀନର ଓ ତିତିକ୍ଷୁ ନାମକ ଦୁଇ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଉଶୀନରଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ପାଞ୍ଚଜଣ ରାଜାର୍ଷି ବଂଶର ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।

ମୃଗା କୃମୀ ନଵା ଦର୍ଵା ପଞ୍ଚମୀ ଚ ଦୃଷଦ୍ଵତୀ। ଉଶୀନରସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ପଞ୍ଚ ତାସୁ କୁଲୋଦ୍ଵହାଃ। ତପସା ତେ ସୁମହତା ଜାତଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଧାର୍ମିକାଃ ।। ୩୭.

ମୃଗା, କ୍ରମୀ, ନବା, ଦର୍ବା ଓ ପଞ୍ଚମୀ ଦୃଷଦ୍ବତୀ — ଉଶୀନରଙ୍କର ପାଞ୍ଚଜଣ ପତ୍ନୀ । ଏମାନେ ପାଞ୍ଚଜଣ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଗୋତ୍ରର ଅଗ୍ରଗାମୀ ହେଲେ । ସେମାନେ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରି ଉନ୍ନତି ଲାଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ ।

ମୃଗାଯାସ୍ତୁ ମୃଗଃ ପୁତ୍ରୋ ନଵାଯା ନଵ ଏଵ ତୁ। କୃମ୍ଯାଃ କୃମିସ୍ତୁ ଦର୍ଵାଯାଃ ସୁଵ୍ରତୋ ନାମ ଧାର୍ମିକଃ ।। ୩୭.

ମୃଗାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମୃଗ, ନବାଙ୍କର ପୁତ୍ର ନବ, କ୍ରମୀଙ୍କର ପୁତ୍ର କ୍ରମୀ, ଦର୍ବାଙ୍କର ପୁତ୍ର ନାମ ସୁବ୍ରତ, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ ।

ଦୃଷଦ୍ଵତୀସୁତଶ୍ଚାପି ଶିଵିରୌଶୀନରୋ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଶିଵେଃ ଶିଵପୁରଂ ଖ୍ଯାତଂ ଯୌଧେଯନ୍ତୁ ମୃଗସ୍ଯ ତୁ ।। ୩୭.

ଦୃଷଦ୍ବତୀଙ୍କର ପୁତ୍ର ଶିବି ଓ ଉଶୀନର ଥିଲେ । ଶିବିଙ୍କର ନଗର ଶିବପୁର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ମୃଗଙ୍କର ନଗର ଯୌଧେୟ ନାମରେ ଜଣାଯାଉଥିଲା ।

ନଵସ୍ଯ ନଵରାଷ୍ଟ୍ରନ୍ତୁ କୃମେସ୍ତୁ କୃମିଲା ପୁରୀ। ସୁଵ୍ରତସ୍ଯ ତଥା ଵୃଷ୍ଟା ଶିଵିପୁତ୍ରାନ୍ନିବୋଧତ ।। ୩୭.

ନବଙ୍କର ଦେଶ ନବରାଷ୍ଟ୍ର, କ୍ରମୀଙ୍କର ନଗର କ୍ରମିଳା, ସୁବ୍ରତଙ୍କର ନଗର ବୃଷ୍ଟା । ଏବେ ଶିବିଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ ।

ଶିଵେସ୍ତୁ ଶିଵଯଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଲୋକସମ୍ମତାଃ। ଵୃଷଦର୍ଭଃ ସୁଵୀରସ୍ତୁ କେକଯୋ ମଦ୍ରକସ୍ତଥା ।। ୩୭.

ଶିବିଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ — ବୃଷଦର୍ଭ, ସୁବୀର, କେକୟ ଓ ମାଦ୍ରକ ।

ତେଷାଞ୍ଜନପଦାଃ ସ୍ଫୀତାଃ କେକଯା ମାଦ୍ରକାସ୍ତଥା। ଵୃଷଦର୍ଭାଃ ସୂଚିଦର୍ଭାସ୍ତିତିକ୍ଷୋଃ ଶ୍ରୃଣୁତ ପ୍ରଜାଃ ।। ୩୭.

ସେମାନଙ୍କ ଦେଶ ଫଳିଥିଲା — କେକୟ, ମାଦ୍ରକ, ବୃଷଦର୍ଭ ଓ ସୂଚିଦର୍ଭ । ଏବେ ତିତିକ୍ଷୁଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ ।

ତୈତିକ୍ଷୁରଭଵଦ୍ରାଜା ପୂର୍ଵସ୍ଯାନ୍ଦିଶି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଉଶଦ୍ରଥୋ ମହାବାହୁସ୍ତସ୍ଯ ହେମଃ ସୁତୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୭.

ତୈତିକ୍ଷୁ ରାଜା ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଉଶଦ୍ରଥ, ଯିଏ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ।

ହେମସ୍ଯ ସୁତପା ଜଜ୍ଞେ ସୁତଃ ସୁତଯଶା ବଲୀ । ଜାତୋ ମନୁଷ୍ଯଯୋନ୍ଯାଂ ଵୈ କ୍ଷୀଣେ ଵଂଶେ ପ୍ରଜେପ୍ସଯା ।। ୩୭.

ହେମଙ୍କର ପୁତ୍ର ସୁତପା, ସୁତପାଙ୍କର ପୁତ୍ର ସୁତୟଶା, ଯିଏ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ । ବଂଶ କ୍ଷୀଣ ହେବା ସମୟରେ, ପ୍ରଜା ଚାହିଁ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।

ମହାଯୋଗୀ ସ ତୁ ବଲିର୍ବଦ୍ଧୋ ଯଃ ସ ମହାମନାଃ। ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦଯାମାସ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯକରାନ୍ ଭୁଵି ।। ୩୭.

ସେ ବଳି, ଏକ ବଡ଼ ଯୋଗୀ ଥିଲେ, ଅଟୁଟ ମନ ଥିଲେ । ସେ ଚାରିବର୍ଣ୍ଣର ନିର୍ମାତା ପୁତ୍ରମାନେକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।

ଅଙ୍ଗଂ ସ ଜନଯାମାସ ଵଙ୍ଗଂ ସୁହ୍ଲଂ ତଥୈଵ ଚ। ପୁଣ୍ଡ୍ରଂ କଲିଙ୍ଗଞ୍ଚ ତଥା ବାଲେଯଂ କ୍ଷତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୭.

ସେ ଅଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ, ସୁହ୍ଲ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, କଳିଂଗ ଓ ବାଳେୟ କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଏମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୋତ୍ରର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

ବାଲେଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ଯ ଵଂଶକରାଃ ପ୍ରଭୋଃ। ବଲେସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣା ଦତ୍ତା ଵରାଃ ପ୍ରୀତେନ ଧୀମତେ ।। ୩୭.

ବାଳେୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ବଂଶଜ । ବଳିଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା, ତାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ, ବିବେକୀ ବଳିଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ।

ମହାଯୋଗିତ୍ଵମାଯୁଶ୍ଚ କଲ୍ପାଯୁଃପରିମାଣକମ୍। ସଂଗ୍ରାମେ ଚାପ୍ଯଜେଯତ୍ଵଂ ଧର୍ମେ ଚୈଵ ପ୍ରଭାଵନା ।। ୩୭.

ସେ ବଳି, ବଡ଼ ଯୋଗଶକ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ (କଳ୍ପ ପରିମାଣର), ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରଭାବ ଲାଭ କଲେ ।

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଦର୍ଶନଞ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଧାନ୍ଯଂ ପ୍ରସଵେ ତଥା। ବଲେ ଚାପ୍ରତି ମତ୍ଵଂ ଵୈ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶନମ୍ ।। ୩୭.

ତିନି ଲୋକ ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି, ସନ୍ତାନରେ ପ୍ରଧାନତ୍ୱ, ଅପୂର୍ବ ବଳ ଓ ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ ।

ଚତୁରୋ ନିଯତାନ୍ ଵର୍ଣାନ୍ ତ୍ଵଂ ଵୈ ସ୍ଥାପଯିତେତି ଚ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଵିଭୁନା ରାଜା ବଲିଃ ଶାନ୍ତିମ୍ପରାଂ ଯଯୌ ।। ୩୭.

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ଚାରିଟି ନିଶ୍ଚିତ ଜାତିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ବଲି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ । ଏହିପରେ ବଲି ରାଜା ଶାନ୍ତିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।

କାଲେନ ମହତା ଵିଦ୍ଵାନ୍ ସ୍ଵଂ ଵୈ ସ୍ଥାନମୁପାଗତଃ। ତେଷାଂ ଜନପଦାଃ ସ୍ଫୀତା ଵଙ୍ଗାଙ୍ଗସୁହ୍ଲକାସ୍ତଥା ।। ୩୭.

ଏକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ଦେଶଗୁଡିକ, ଭଙ୍ଗ, ଅଙ୍ଗ ଓ ସୁହିଳ ଭଳି, ଉନ୍ନତି ହେଲା ।

ପୁଣ୍ଡ୍ରାଃ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚ ତଥା ତେଷାଂ ଵଂଶଂ ନିବେଧତ। ତସ୍ଯ ତେ ତନଯାଃ ସର୍ଵେ କ୍ଷେତ୍ରଜା ମୁନିସମ୍ଭଵାଃ। ସମ୍ଭୂତା ଦୀର୍ଘତମସଃ ସୁଦେଣ୍ଣାଯାଂ ମହୌଜସଃ ।। ୩୭.

ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ କଳିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ । ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ବଂଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣ । ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅ, ମୁନିମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, କ୍ଷେତ୍ରଜ ଭାବରେ, ସୁଦେଣ୍ଣାରେ ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ। କଥଂ ବଲେଃ ସୁତାଃ ପଞ୍ଚ ଜନିତାଃ କ୍ଷେତ୍ରଜାଃ ପ୍ରଭୋ। ଋଷିଣା ଦୀର୍ଘତମସା ଏତନ୍ନୋ ବ୍ରୂହି ପୃଚ୍ଛତାମ୍ ।। ୩୭.

ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ପ୍ରଭୁ, ବଲିଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ କିପରି କ୍ଷେତ୍ରଜ ଭାବରେ ଦୀର୍ଘତମସ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଆମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ, ଦୟାକରି ଏହା କହନ୍ତୁ ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଅଶିଜୋ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତ ଆସୀଦ୍ଧୀମାନୃଷିଃ ପୁରା। ଭାର୍ଯା ଵୈ ମମତା ନାମ ବଭୂଵାସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୩୭.

ସୂତ କହିଲେ: ପୂର୍ବେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଅଶିଜ । ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମମତା ନାମରେ, ଅତି ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ଥିଲେ ।

ଅଶିଜସ୍ଯ କନୀଯାଂସ୍ତୁ ପୁରୋଧା ଯୋ ଦିଵୌକସାମ୍। ବୃହସ୍ପତିର୍ବୃହତ୍ତେଜା ମମତାଂ ସୋଽଭ୍ଯପଦ୍ଯତ ।। ୩୭.

ଅଶିଜଙ୍କର ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଭାଇ, ଦେବମାନେଙ୍କ ପୁରୋହିତ, ବୃହସ୍ପତି ନାମରେ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ; ସେ ମମତାଙ୍କୁ ନିକଟ କଲେ ।

ଉଵାଚ ମମତା ତନ୍ତୁ ବୃହସ୍ପତିମନିଚ୍ଛତୀ। ଅନ୍ତର୍ଵତ୍ନ୍ଯସ୍ମି ତେ ଭ୍ରାତୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯାଷ୍ଟମିତା ଇତି ।। ୩୭.

ମମତା, ଅସମ୍ମତି ସହିତ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: ମୁଁ ତୁମ ଭାଇର ପୁଅକୁ ଗର୍ଭରେ ଧରିଛି, ଏଠାରେ ଆଠ ମାସ ହେଇଛି ।

ଅଯଂ ହି ମେ ମହାଗର୍ଭୋ ରୋଚତେଽତି ବୃହସ୍ପତେ। ଅଶିଜଂ ବ୍ରହ୍ମ ଚାଭ୍ଯସ୍ଯ ଷଡଙ୍ଗଂ ଵେଦମୁଦ୍ଗିରନ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ବଡ଼ ଗର୍ଭ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ । ଅଶିଜ, ଷଡ଼ଙ୍ଗ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିବା, ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ଅବତରିଛନ୍ତି ।

ଅମୋଘରେତାସ୍ତ୍ଵଞ୍ଚାପି ନ ମାଂ ଭଜିତୁମର୍ହସି। ଅସ୍ମିନ୍ନେଵ ଗତେ କାଲେ ଯଥା ଵା ମନ୍ଯସେ ପ୍ରଭୋ ।। ୩୭.

ତୁମର ବୀର୍ୟ ଅପରାଜିତ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆସିବ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କର ।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଯା ସମ୍ଯଗ୍ ବୃହତ୍ତେଜା ବୃହସ୍ପତିଃ। କାମାତ୍ମାନଂ ମହାତ୍ମା ଚ ନାତ୍ମାନଂ ସୋଽଭ୍ଯଧାରଯତ୍ ।। ୩୭.

ମମତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବୃହସ୍ପତି ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, କାମରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ନିଜକୁ ଅଟକାଇପାରିଲେ ନାହିଁ ।