ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ନୃପେଷ୍ଵଥ ଵିନଷ୍ଟେଷୁ ତଦା ତ୍ଵପ୍ରଗ୍ରହାଃ ପ୍ରଜାଃ। ରକ୍ଷଣେ ଵିନିଵୃତ୍ତେ ତୁ ହତ୍ଵା ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯମାହଵେ ।। ୩୬.

ରାଜାମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲେ, ଲୋକମାନେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେବେ; ରକ୍ଷା ନା ଥିଲେ, ସେମାନେ ଏକାପରକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେବେ।

ପରସ୍ପରହୃତାଶ୍ଵାସା ନିରାକ୍ରନ୍ଦାଃ ସୁଦୁଃଖିତାଃ। ପୁରାଣି ହିତ୍ଵା ଗ୍ରାମାଂଶ୍ଚ ତୁଲ୍ଯାସ୍ତା ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହାଃ ।। ୩୬.

ଏକାପର ଆଶ୍ରୟ ହରାଇ, ଚିତ୍କାର ବିନା, ଅତି କଷ୍ଟ ଭୋଗି, ସେମାନେ ସହର ଓ ଗ୍ରାମ ଛାଡିଦେବେ; ସମସ୍ତେ ସମାନ ଓ ନିର୍ମୋହ ହେବେ।

ପ୍ରନଷ୍ଟଶ୍ରୁତିଧର୍ମାଶ୍ଚ ନଷ୍ଟଧର୍ମାଶ୍ରମାସ୍ତଥା। ହ୍ରସ୍ଵା ଅଲ୍ପାଯୁଷଶ୍ଚୈଵ ଵନୌକସ ଇମେ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୬.

ତାଙ୍କର ଶ୍ରୁତି ଓ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେବ, ଧର୍ମାଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବ; ସେମାନେ ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ଓ ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତିର, ଏହି ମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ନିବାସୀ ଭାବରେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି।

ସରିତ୍ପର୍ଵତସେଵିନ୍ଯଃ ପତ୍ରମୂଲଫଲାଶନାଃ। ଚୀର ପତ୍ରାଜିନଧରାଃ ସଙ୍କରଂ ଘୋରମାସ୍ଥିତାଃ ।। ୩୬.

ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ ଆସପାସରେ ବସି, ପତ୍ର, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇଥିଲେ; ଚିର, ପତ୍ର କିମ୍ବା ପଶୁ ଚମଡ଼ ପିନ୍ଧି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଥିଲେ।

ଅଲ୍ପାଯୁଷୋ ନଷ୍ଟଵାର୍ତ୍ତା ବହ୍ଵାବାଧାଃ ସୁଦୁଃଖିତାଃ। ଏଵଂ କଷ୍ଟମନୁପ୍ରାପ୍ତାଃ କଲିସନ୍ଧ୍ଯଂଶକେ ତଦା ।। ୩୬.

ସେମାନେ ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ଭୁଲିଯାଇଥିଲେ, ଅନେକ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିଲେ; ଏଭଳି କଷ୍ଟ ଭୋଗିଥିଲେ କଳିଯୁଗର ସନ୍ଧ୍ୟା ଅଂଶରେ।

ପ୍ରଜାଃ କ୍ଷଯଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯନ୍ତି ସାର୍ଦ୍ଧଂ କଲିଯୁଗେନ ତୁ । କ୍ଷୀଣେ କଲିଯୁଗେ ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଚ କୃତେ ପୁନଃ ।। ୩୬.

ଲୋକମାନେ କଳିଯୁଗ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ହେଇଯିବେ; କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେଲାପରେ ଏବଂ କୃତଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲାପରେ—

ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯନ୍ତେ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ସ୍ଵଭାଵାଦେଵ ନାନ୍ଯତା। ଇତ୍ଯେତତ୍ କୀର୍ତିତଂ ସର୍ଵଂ ଦେଵାସୁରଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ ।। ୩୬.

ସେମାନେ ସ୍ୱଭାବରେ ଯଥାଯଥିକ କାମ କରିବେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦିଗରେ ଯିବେନାହିଁ; ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଅସୁରଙ୍କ କାହାଣୀ ଏଠାରେ କହାଯାଇଛି।

ଯଦୁଵଂଶପ୍ରସଙ୍ଗେନ ମହଦ୍ଵୋ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଯଶଃ । ତୁର୍ଵସୋସ୍ତୁ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୂରୋର୍ଦ୍ରୁହ୍ଯୋରନୋସ୍ତଥା ।। ୩୬.

ଯଦୁବଂଶର କଥା ଦେଇ, ତୁମର ବଡ଼ ବୈଷ୍ଣବ ମହିମା ବର୍ଣ୍ନନା ହୋଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ତୁର୍ବସୁ, ପୁରୁ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ଓ ଅନୁଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି।

ତୁର୍ଵସୋସ୍ତୁ ସୁତୋ ଵହ୍ନିର୍ଵହ୍ନେର୍ଗୋଭାନୁରାତ୍ମଜଃ। ଗୋଭାନୋସ୍ତୁ ସୁତୋ ଵୀରସ୍ତ୍ରିସାନୁରପରାଜିତଃ ।। ୩୭.

ତୁର୍ବସୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବହ୍ନି, ବହ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଗୋଭାନୁ; ଗୋଭାନୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତ୍ରିସାନୁ, ତ୍ରିସାନୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଅପରାଜିତ।

କରନ୍ଧମସ୍ତ୍ରିସାନୋସ୍ତୁ ମରୁତ୍ତସ୍ଯ ନ ଚାତ୍ମଜଃ। ଅନ୍ଯସ୍ତ୍ଵଵୀକ୍ଷିତୋ ରାଜା ମରୁତ୍ତଃ କଥିତଃ ପୁରା ।। ୩୭.

ତ୍ରିସାନୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ କରନ୍ଧମ, କିନ୍ତୁ ମରୁତ୍ତ ତାଙ୍କ ପୁଅ ନୁହେଁ; ଆଉ ଜଣେ ରାଜା ମରୁତ୍ତ, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନୁହେଁ।

ଅନଵତ୍ଯୋ ମରୁତ୍ତସ୍ତୁ ସ ରାଜାସୀଦିତି ଶ୍ରୁତମ୍। ଦୁଷ୍କୃତଂ ପୌରଵଂ ଚାପି ସର୍ଵେ ପୁତ୍ରମକଲ୍ପଯନ୍ ।। ୩୭.

ମରୁତ୍ତଙ୍କ ପିଛିରେ କୌଣସି ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ, ଯେପରି ଶୁଣାଯାଏ; ଦୁଷ୍କୃତ ପୌରବ ଲାଇନର ପୁଅକୁ ସମସ୍ତେ ଅଯୋଗ୍ୟ ଭାବିଥିଲେ।

ଏଵଂ ଯଯାଦିଶାପେନ ଜରାଯାଃ ସଂକ୍ରମେଣ ତୁ । ତୁର୍ଵସୋଃ ପୌରଵଂ ଵଂଶଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରା କିଲ ।। ୩୭.

ଏଭଳି, ଯୟାତିଙ୍କ ଶାପ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର କ୍ରମରେ, ତୁର୍ବସୁ ପୌରବ ବଂଶରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।

ଦୁଷ୍କୃତସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦଃ ଶରୂଥୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ। ଶରୂଥାତ୍ତୁ ଜନାପୀଡଶ୍ଚତ୍ଵାରସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜାଃ ।। ୩୭.

ଦୁଷ୍କୃତଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ଶରୂଥ ନାମକ ରାଜା; ଶରୂଥଙ୍କୁ ଜନାପୀଡ଼ ମିଳିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ।

ପାଣ୍ଡ୍ଯଶ୍ଚ କେରଲଶ୍ଚୈଵ ଚୋଲଃ କୁଲ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ। ତେଷାଂ ଜନପଦାଃ କୁଲ୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡ୍ଯାଶ୍ଚୋଲାଃ ସକେରଲାଃ ।। ୩୭.

ସେମାନେ ପାଣ୍ଡ୍ୟ, କେରଳ, ଚୋଳ ଓ କୁଳ୍ୟ; ତାଙ୍କ ଜନମାନେ କୁଳ୍ୟ, ପାଣ୍ଡ୍ୟ, ଚୋଳ ଓ କେରଳ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ଦ୍ରୁହ୍ଯୋସ୍ତୁ ତନଯୌ ଵୀରୌ ବଭ୍ରୁଃ ସେତୁଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତୌ। ଅରୁଦ୍ଧଃ ସେତୁପୁତ୍ରସ୍ତୁ ବାଭ୍ରଵୋ ରିପୁରୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୭.

ଦ୍ରୁହ୍ୟୁଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଶୂର ପୁଅ ଥିଲେ—ବଭ୍ରୁ ଓ ସେତୁ; ସେତୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଅରୁଦ୍ଧ, ବଭ୍ରୁଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ରିପୁ।

ଯୌଵନାଶ୍ଵେନ ସମିତି କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ନିହତୋ ବଲୀ। ଯୁଦ୍ଧଂ ସୁମହଦାସୀତ୍ତୁ ମାସାନ୍ ପରି ଚତୁର୍ଦଶ ।। ୩୭.

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଯୌବନାଶ୍ୱ ଅତି କଷ୍ଟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ କରିଥିଲେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଚଉଦିନ ମାସ ଚାଲିଥିଲା।

ଅରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ଗାନ୍ଧାରୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ। ଖ୍ଯାଯତେ ଯସ୍ଯ ନାମ୍ନା ତୁ ଗାନ୍ଧାରଵିଷଯୋ ମହାନ୍ ।। ୩୭.

ଅରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ଗାନ୍ଧାର ନାମକ ରାଜା; ତାଙ୍କ ନାମରେ ଗାନ୍ଧାର ଦେଶ ପରିଚିତ।

ଗାନ୍ଧାରଦେଶଜାଶ୍ଚାପି ତୁରଗା ଵାଜିନାଂ ଵରାଃ। ଗାନ୍ଧାରପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମ୍ମସ୍ତୁ ଘୃତସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୭.

ଗାନ୍ଧାର ଦେଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ; ଗାନ୍ଧାରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଧର୍ମ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଘୃତ।

ଘୃତସ୍ଯ ଦୁର୍ଦମୋ ଜଜ୍ଞେ ପ୍ରଚେତାସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ । ପ୍ରଚେତସଃ ପୁତ୍ରଶତଂ ରାଜାନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ ।। ୩୭.

ଘୃତଙ୍କ ପୁଅ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ, ଦୁର୍ଦ୍ଦମଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଚେତା; ପ୍ରଚେତାଙ୍କର ଏକଶ ଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ରାଜା।

ମ୍ଲେଚ୍ଛରାଷ୍ଟ୍ରାଧିପାଃ ସର୍ଵେ ହ୍ଯୁଦୀଚୀଂ ଦିଶମାଶ୍ରିତାଃ। ଅନୋଃ ପୁତ୍ରା ମହାତ୍ମାନସ୍ତ୍ରଯଃ ପରମଧାର୍ମ୍ମିକାଃ ।। ୩୭.

ସମସ୍ତେ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଦେଶର ଶାସକ ଥିଲେ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବସିଥିଲେ; ଅନୁଙ୍କ ତିନିଜଣ ବଡ଼ ଓ ଧାର୍ମିକ ପୁଅ ଥିଲେ।

ସଭାନରଶ୍ଚ ପକ୍ଷଶ୍ଚ ପରପକ୍ଷସ୍ତଥୈଵ ଚ। ସଭାନରସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଵିଦ୍ଵାନ୍ କାଲାନଲୋ ନୃପଃ ।। ୩୭.

ସଭାନର, ପକ୍ଷ ଓ ପରପକ୍ଷ; ସଭାନରଙ୍କ ପୁଅ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା କାଳାନଳ।

କାଲାନଲସ୍ଯ ଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ସୃଞ୍ଜଯୋ ନାମ ଧାର୍ମିକଃ । ସୃଞ୍ଜଯସ୍ଯାଭଵତ୍ ପୁତ୍ରୋ ଵୀରୋ ରାଜା ପୁରଞ୍ଜଯଃ ।। ୩୭.

କାଳାନଳଙ୍କ ପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ସୃଞ୍ଜୟ । ସୃଞ୍ଜୟଙ୍କର ଏକ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସେ ଥିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟବତ୍ତ ଶୂର ରାଜା ପୁରଞ୍ଜୟ ।

ଜନମେଜଯୋ ମହା ସତ୍ଵଃ ପୁରଞ୍ଜଯସୁତୋଽଭଵତ୍। ଜନମେଜଯସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ମହାଶାଲୋଽଭଵଭୃପଃ ।। ୩୭.

ପୁରଞ୍ଜୟଙ୍କର ପୁତ୍ର ଜନମେଜୟ, ଯିଏ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ । ରାଜା ଜନମେଜୟଙ୍କର ପୁତ୍ର ମହାଶାଳ, ସେ ରାଜା ହେଲେ ।

ଆସୀଦିନ୍ଦ୍ରସମୋ ରାଜା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଯଶା ଦିଵି। ମହାମନାଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ମହା ଶାଲସ୍ଯ ଧାର୍ମିକଃ ।। ୩୭.

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଯଶ ଦିବିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା । ମହାଶାଳଙ୍କର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ମହାମନା ଥିଲେ ।

ସପ୍ତଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରୋ ରାଜା ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତୀ ମହାଯଶାଃ। ମହାମନାସ୍ତୁ ପୁତ୍ରୌ ଦ୍ଵୌ ଜନଯାମାସ ଵିଶ୍ରୁତୌ ।। ୩୭.

ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି, ଚକ୍ରବର୍ତୀ ଏବଂ ବଡ଼ ଯଶସ୍ବୀ ରାଜା ମହାମନା, ଦୁଇଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।

ଉଶୀନରଞ୍ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ତିତିକ୍ଷୁଞ୍ଚୈଵ ଧାର୍ମିକମ୍। ଉଶୀନରସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯସ୍ତୁ ପଞ୍ଚ ରାଜର୍ଷିଵଂଶଜାଃ ।। ୩୭.

ସେ ଉଶୀନର ଓ ତିତିକ୍ଷୁ ନାମକ ଦୁଇ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଉଶୀନରଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ପାଞ୍ଚଜଣ ରାଜାର୍ଷି ବଂଶର ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।

ମୃଗା କୃମୀ ନଵା ଦର୍ଵା ପଞ୍ଚମୀ ଚ ଦୃଷଦ୍ଵତୀ। ଉଶୀନରସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ପଞ୍ଚ ତାସୁ କୁଲୋଦ୍ଵହାଃ। ତପସା ତେ ସୁମହତା ଜାତଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଧାର୍ମିକାଃ ।। ୩୭.

ମୃଗା, କ୍ରମୀ, ନବା, ଦର୍ବା ଓ ପଞ୍ଚମୀ ଦୃଷଦ୍ବତୀ — ଉଶୀନରଙ୍କର ପାଞ୍ଚଜଣ ପତ୍ନୀ । ଏମାନେ ପାଞ୍ଚଜଣ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଗୋତ୍ରର ଅଗ୍ରଗାମୀ ହେଲେ । ସେମାନେ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରି ଉନ୍ନତି ଲାଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ ।

ମୃଗାଯାସ୍ତୁ ମୃଗଃ ପୁତ୍ରୋ ନଵାଯା ନଵ ଏଵ ତୁ। କୃମ୍ଯାଃ କୃମିସ୍ତୁ ଦର୍ଵାଯାଃ ସୁଵ୍ରତୋ ନାମ ଧାର୍ମିକଃ ।। ୩୭.

ମୃଗାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମୃଗ, ନବାଙ୍କର ପୁତ୍ର ନବ, କ୍ରମୀଙ୍କର ପୁତ୍ର କ୍ରମୀ, ଦର୍ବାଙ୍କର ପୁତ୍ର ନାମ ସୁବ୍ରତ, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ ।

ଦୃଷଦ୍ଵତୀସୁତଶ୍ଚାପି ଶିଵିରୌଶୀନରୋ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଶିଵେଃ ଶିଵପୁରଂ ଖ୍ଯାତଂ ଯୌଧେଯନ୍ତୁ ମୃଗସ୍ଯ ତୁ ।। ୩୭.

ଦୃଷଦ୍ବତୀଙ୍କର ପୁତ୍ର ଶିବି ଓ ଉଶୀନର ଥିଲେ । ଶିବିଙ୍କର ନଗର ଶିବପୁର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ମୃଗଙ୍କର ନଗର ଯୌଧେୟ ନାମରେ ଜଣାଯାଉଥିଲା ।