ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସ ଵାମନୋ ଦିଵଂ ଖଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ତ୍ରିଭିଃ କ୍ରମୈର୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଜଗଦାକ୍ରାମତ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୬.

ସେ ବାମନ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତିନି ପଦରେ ଦିବ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଆବର୍ତ୍ତନ କଲେ; ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପାର୍ ହେଲେ।

ଅତ୍ଯରିଚ୍ଯତ ଭୂତାତ୍ମା ଭାସ୍କରଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା। ପ୍ରକାଶଯନ୍ ଦିଶଃ ସର୍ଵ୍ଵାଃ ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ ।। ୩୬.

ସେ ଭୂତାତ୍ମା ନିଜ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ପ୍ରଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ, ସେ ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

ଶୁଶୁଭେ ସ ମହାବାହୁଃ ସର୍ଵ୍ଵଲୋକାନ୍ ପ୍ରକାଶଯନ୍। ଆସୁରୀଂ ଶ୍ରିଯମାହୃତ୍ଯ ତ୍ରୀଂଲ୍ଲୋକାଂଶ୍ଚ ଜନାର୍ଦନଃ। ସପୁତ୍ରପୌତ୍ରାନସୁରାନ୍ ପାତାଲତଲମାନଯତ୍ ।। ୩୬.

ସେ ମହାବାହୁ ମହାପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ଦେଖାଇଲେ; ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଦାନବମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ-ନାତି ସହିତ ତିନି ଲୋକ ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କ ସମ୍ପଦ ନେଇ, ସେମାନେକୁ ପାତାଳ ତଳକୁ ନେଇଗଲେ।

ନମୁଚିଃ ଶମ୍ବରଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରହ୍ଲାଦଶ୍ଚୈଵ ଵିଷ୍ଣୁନା। କ୍ରୂରା ହତା ଵିନିର୍ଦ୍ଧୂତା ଦିଶଃ ସଂପ୍ରତିପେଦିରେ ।। ୩୬.

ନମୁଚି, ଶମ୍ବର ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ବଧ କରାଗଲା; ସେ କ୍ରୁରମାନେ ନଶ୍ୱ ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ଚଳିଗଲେ।

ମହାଭୂତାନି ଭୂତାତ୍ମା ସଵିଶେଷାଣି ମାଧଵଃ। କାଲଞ୍ଚ ସକଲଂ ଵିପ୍ରାଂସ୍ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମଦର୍ଶଯତ୍ ।। ୩୬.

ମାଧବ, ସମସ୍ତ ଭୂତର ଆତ୍ମା, ମହାଭୂତ, ବିଶେଷ ପ୍ରାଣୀ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଳକୁ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଦେଖାଇଲେ।

ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରେ ଜଗତ୍ସର୍ଵମାତ୍ମାନମନୁପଶ୍ଯତି । ନ କିଞ୍ଚିଦସ୍ତି ଲୋକେଷୁ ଯଦଵ୍ଯାପ୍ତଂ ମହାତ୍ମନା ।। ୩୬.

ତାଙ୍କ ଦେହରେ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି; ଏହି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଯାହା ମହାତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ।

ତଦ୍ଵୈ ରୂପମୁପେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦେଵଦାନଵମାନଵାଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମ୍ମୁମୁହୁଃ ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁତେଜୋଵିମୋହିତାଃ ।। ୩୬.

ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେ ରୂପକୁ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ।

ବଲିଃ ସିଲୋ ମହାପାଶୈଃ ସବନ୍ଧୁଃ ସସୁହୃଦ୍ଗଣଃ। ଵିରୋଚନ କୁଲଂ ସର୍ଵଂ ପାତାଲେ ସନ୍ନିଵେଶିତମ୍ ।। ୩୬.

ବଳିଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ, ଏବଂ ବିରୋଚନଙ୍କର ସମସ୍ତ ବଂଶକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି ପାତାଳରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।

ତତଃ ସର୍ଵାମରୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵେନ୍ଦ୍ରାଯ ମହାତ୍ମନେ। ମାନୁଷେଷୁ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରାଦୁରାସୀଜ୍ଜନାର୍ଦନଃ ।। ୩୬.

ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଶାସନ ଶକ୍ତି ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇ, ମହାବଳଶାଳୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ଏତାସ୍ତିସ୍ରଃ ସ୍ମୃତାସ୍ତସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯାଃ ସମ୍ଭୂତଯଃ ଶୁଭାଃ। ମାନୁଷ୍ଯାଃ ସପ୍ତ ଯାସ୍ତସ୍ଯ ଶାପଜାଂସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ ।। ୩୬.

ଏହି ତିନିଟି ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଅବତାର ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କର ଶାପରେ ହୋଇଥିବା ସାତଟି ମାନବ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ତ୍ରେତାଯୁଗେ ତୁ ଦଶମେ ଦତ୍ତାତ୍ରେଯୋ ବଭୂଵ ହ। ନଷ୍ଟେ ଧର୍ମେ ଚତୁର୍ଥଶ୍ଚ ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରଃସରଃ ।। ୩୬.

ତ୍ରେତାଯୁଗର ଦଶମ ଅଂଶରେ ସେ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେବାବେଳେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଆଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ, ସେ ଚତୁର୍ଥ ଅବତାର ହେଲେ।

ପଞ୍ଚମଃ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ତ୍ରେତାଯାଂ ସମ୍ବଭୂଵ ହ। ମାନ୍ଧାତୁଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତିତ୍ଵେ ତସ୍ଥୌ ତଥ୍ଯପୁରଃସରଃ ।। ୩୬.

ତ୍ରେତାଯୁଗର ପଞ୍ଚଦଶ ଅଂଶରେ ସେ ପଞ୍ଚମ ଅବତାର ଭାବେ ଆସିଥିଲେ; ମାନ୍ଧାତା, ତଥ୍ୟଙ୍କ ସହିତ, ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତି ଭାବେ ରହିଥିଲେ।

ଏକୋ ନଵିଂଶେ ତ୍ରେତାଯାଂ ସର୍ଵ୍ଵକ୍ଷତ୍ରାନ୍ତକୋଽଭଵତ୍। ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ତଥା ଷଷ୍ଠୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରପୁରଃସରଃ ।। ୩୬.

ତ୍ରେତାଯୁଗର ଉନବିଂଶତିତମ ଅଂଶରେ, ସେ ଏକାକି ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ନାଶକ ହେଲେ; ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଷଷ୍ଠ ଅବତାର, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ଥିଲେ।

ଚତୁର୍ଵିଂଶେ ଯୁଗେ ରାମୋ ଵସିଷ୍ଠେନ ପୁରୋଧସା। ସପ୍ତମୋ ରାଵ ଣସ୍ଯାର୍ଥେ ଜଜ୍ଞେ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ ।। ୩୬.

ଚତୁର୍ବିଂଶତିତମ ଯୁଗରେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁରୋହିତତ୍ୱରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ସପ୍ତମ ଅବତାର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଅଷ୍ଟମୋ ଦ୍ଵାପରେ ଵିଷ୍ଣୁରଷ୍ଟାଵିଂଶେ ପରାଶରାତ୍ । ଵେଦଵ୍ଯାସସ୍ତତୋ ଜଜ୍ଞେ ଜାତୂକର୍ଣପୁରଃସରଃ ।। ୩୬.

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଅଷ୍ଟମ ଅଂଶରେ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଅଂଶରେ, ପରାଶରଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବିଷ୍ଣୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାପରେ ଜାତୂକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଆଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ବେଦବ୍ୟାସ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ତଥୈଵ ନଵମୋ ଵିଷ୍ଣୁରଦିତ୍ଯାଃ କଶ୍ଯପାତ୍ମଜଃ। ଦେଵକ୍ଯାଂ ଵସୁଦେଵାତ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ନଗାର୍ଗ୍ଯପୁରଃସରଃ ।। ୩୬.

ଏହିପରି, ନବମ ଅବତାର ଭାବେ, କଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ, ବ୍ରହ୍ମଗାର୍ଗଙ୍କ ଆଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଅପ୍ରମେଯୋ ନିଯୋଜ୍ଯଶ୍ଚ ଯତ୍ର କାମଚରୋ ଵଶୀ। କ୍ରୀଜତେ ଭଗଵାଁ ଲ୍ଲୋକେ ବାଲଃ କ୍ରୀଜନକୈରିଵ ।। ୩୬.

ଅପରିମିତ ଓ ନିଜକୁ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା, ସେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଭଗବାନ ଏହି ଜଗତରେ ଶିଶୁ ମାନେ ଖେଳନା ସହ ଯେପରି ଖେଳନ୍ତି, ସେହିପରି ଖେଳନ୍ତି।

ନ ପ୍ରମାତୁଂ ମହାବାହୁଃ ଶକ୍ଯୋଽସୌ ମଧୁସୂଦନଃ। ପରଂ ପରମମେତସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵରୂପାନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୩୬.

ମହାବଳଶାଳୀ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ କେହି ମାପିପାରିବେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱରୂପ ଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ଆକୃତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ଅଷ୍ଟାଵିଂଶ ତିମେ ତଦ୍ଵଦ୍ଦ୍ଵାପରସ୍ଯାଂଶସଙ୍କ୍ଷଯେ। ନଷ୍ଟେ ଧର୍ମେ ତଦା ଜଜ୍ଞେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵୃଷ୍ଣିକୁଲେ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୬.

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଅଂଶରେ, ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଭୁ ବୃଷ୍ଣି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

କର୍ତ୍ତୁଂ ଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାନମସୁରାଣାଂ ପ୍ରଣାଶନମ୍। ମୋହଯନ୍ ସର୍ଵଭୂତାନି ଯୋଗାତ୍ମା ଯୋଗମାଯଯା ।। ୩୬.

ଧର୍ମକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଓ ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି, ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀ ଆତ୍ମା ଅବତାର ନେଲେ।

ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ମାନୁଷୀଂ ଯୋନିଂ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଶ୍ଚରତେ ମହୀମ୍। ଵିହାରାର୍ଥଂ ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ସାନ୍ଦୀପନିପୁରଃସରମ୍ ।। ୩୬.

ସେ ମାନବ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିଥିଲେ; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିହାର କରିବା ପାଇଁ, ସାନ୍ଦୀପନିଙ୍କ ଆଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ଥିଲେ।

ଯତ୍ର କଂସଞ୍ଚ ଶାଲ୍ଵଞ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଞ୍ଚ ମହାସୁରମ୍। ଅରିଷ୍ଟଂ ଵୃଷଭଞ୍ଚୈଵ ପୂତନାଂ କେଶିନଂ ହଯମ୍ ।। ୩୬.

ସେଠାରେ ସେ କଂସ, ଶାଲ୍ବ, ଦ୍ୱିବିଦ ମହାସୁର, ଅରିଷ୍ଟ, ବୃଷଭ, ପୂତନା, କେଶୀ ଘୋଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।

ନାଗଂ କୁଵଲଯାପୀଡଂ ମଲ୍ଲରାଜଗୃହାଧିପମ୍। ଦୈତ୍ଯାନ୍ ମାନୁଷଦେହସ୍ଥାନ୍ ସୂଦଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୩୬.

ସେ ନାଗ କୁବଳୟାପୀଡ଼, ମଲ୍ଲ ରାଜ ଗୃହର ଅଧିପତି ଓ ମାନବ ଦେହରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଦାୟତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦ୍ୱାରା ବଧ କଲେ।

ଛିନ୍ନଂ ବାହୁସହସ୍ରଞ୍ଚ ବାଣସ୍ଯାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ । ନରକଶ୍ଚ ହତଃ ସଙ୍ଖଯେ ଯଵନଶ୍ଚ ମହାବଲଃ ।। ୩୬.

ବାଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ହଜାର ବାହୁ କାଟିଦେଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ନରକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯବନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।

ହୃତାନି ଚ ମହୀପାନାଂ ସର୍ଵରତ୍ନାନି ତେଜସା। ଦୁରାଚାରା ଶ୍ଚ ନିହତାଃ ପାର୍ଥିଵା ଯେ ରସାତଲେ ।। ୩୬.

ସେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କର ରତ୍ନ ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ୱୀ ଶକ୍ତିରେ ନେଇନେଲେ; ଏବଂ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ ପାତାଳରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ନାଶ ହେଲେ।

ଏତେ ଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵା ମହାତ୍ମନଃ। ଅସ୍ମିନ୍ନେଵ ଯୁଗେ କ୍ଷୀଣେ ସନ୍ଧ୍ଯା ଶ୍ଲିଷ୍ଟେ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୬.

ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଅବତାରଗୁଡିକ ଲୋକଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ହୁଏ; ଏହି ଯୁଗ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଯୁଗ ଏକାତ୍ମ ହେଇ ଆସିବ।

କଲ୍କିର୍ଵିଷ୍ଣୁଯଶା ନାମ ପାରାଶର୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଦଶମୋ ଭାଵ୍ଯସମ୍ଭୂତୋ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯପୁରଃସରଃ ।। ୩୬.

କଳ୍କି, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁୟଶା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପାରାଶର ବଂଶର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦଶମ ଅବତାର ଭାବରେ ଆସିବେ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ।

ଅନୁକର୍ଷନ୍ ସର୍ଵସେନାଂ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସଙ୍କୁଲାମ୍। ପ୍ରଗୃହୀତାଯୁଧୌର୍ଵିପ୍ରୈର୍ଵୃତଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ ।। ୩୬.

ସେ ସମସ୍ତ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥରେ ଭରିତ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶତ-ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ଘିରି ନେଇବେ।

ନାତ୍ଯର୍ଥଂ ଧାର୍ମିକା ଯେ ଚ ଯେ ଚ ଧର୍ମଦ୍ଵିଷଃ ଵ୍କଚିତ୍। ଈଦୀଚ୍ଯାନ୍ମଧ୍ଯଦେଶାଂଶ୍ଚ ତଥା ଵିନ୍ଧ୍ଯାପରାନ୍ତିକାନ୍ ।। ୩୬.

ଯେମାନେ ଅତି ଧାର୍ମିକ ନୁହଁନ୍ତି, ଓ ଯେମାନେ ଧର୍ମର ଶତ୍ରୁ, ଉତ୍ତର ଦିଗ, ମଧ୍ୟ ଦେଶ ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳରୁ।