ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତଦା ଦେଵୈର୍ଵିଵିଶୁସ୍ତେ ରସାତଲମ୍। ଏଵଂ ନିରୁଦ୍ଯମାସ୍ତେ ଵୈ କୃତାଃ ଶକ୍ରେଣ ଦାନଵାଃ। ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଶାପେନ ଭୃଗୁନୈମିତ୍ତିକେନ ଚ ।। ୩୬.

ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ସେମାନେକୁ ମାରିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ରସାତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ଶକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଥିବା ସେ ଦାନବମାନେ, ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପ ଓ କାରଣରୁ, ସେଇଠୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଭଳି ହେଲେ।

ଜଜ୍ଞେ ପୁନଃ ପୁନର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯଜ୍ଞେ ଚ ଶିଥିଲେ ପ୍ରଭୁଃ। କର୍ତ୍ତୁଂ ଧର୍ମ୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାନମଧର୍ମ୍ମସ୍ଯ ଚ ନାଶନମ୍ ।। ୩୬.

ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ଅବନତିକୁ ପାଉଥିଲା, ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ପୁଣିପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଧର୍ମକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଓ ଅଧର୍ମକୁ ନଶ୍ୱ କରିବା ପାଇଁ।

ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ନିଦେଶେ ତୁ ଯେଽସୁରା ନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ। ମନୁଷ୍ଯଵଧ୍ଯାଂସ୍ତାନ୍ ସର୍ଵ୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯାହାରଯତ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୬.

ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନିନଥିବା ଯେଉଁ ଦାନବମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ ହେବାକୁ ଘୋଷଣା କଲେ।

ଧର୍ମ୍ମାନ୍ନାରାଯଣସ୍ତସ୍ମାନ୍ ସମ୍ଭୂତଶ୍ଚାକ୍ଷୁଷେଽନ୍ତରେ। ଯଜ୍ଞଂ ପ୍ରଵର୍ତଯାମାସ ଚୈତ୍ଯେ ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ।। ୩୬.

ଧର୍ମରୁ ନାରାୟଣ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏବଂ ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଚୈତ୍ୟରେ, ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵେ ତଦାନ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମୈଵାସୀତ୍ ପୁରୋହିତଃ। ଚତୁର୍ଥ୍ଯାନ୍ତୁ ଯୁଗାଖ୍ଯାଯାମାପନ୍ନେଷ୍ଵସୁରେଷ୍ଵଥ ।। ୩୬.

ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ପୁରୋହିତ ହେଲେ; ଚତୁର୍ଥ ଯୁଗରେ, ଦାନବମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାବେଳେ।

ସମ୍ଭୂତଃ ସ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତର୍ହିରଣ୍ଯକଶିପୋର୍ଵଧେ। ଦ୍ଵିତୀଯୋ ନରସିଂଙୋଽଭୂଦ୍ରୁଦ୍ରଃ ସୁରପୁରସ୍ସରଃ ।। ୩୬.

ସେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ବଧ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବତାର ନରସିଂହ ହେଇ, ରୁଦ୍ର ଭାବେ ଦେବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ ହେଲେ।

ବଲିସଂସ୍ଥେଷୁ ଲୋକେଷୁ ତ୍ରେତାଯାଂ ସପ୍ତମେ ଯୁଗେ। ଦୈତ୍ଯୈସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯ ଆକ୍ରାନ୍ତେ ତୃତୀଯୋ ଵାମନୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୬.

ବଲି ଲୋକମାନେ ରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ, ତ୍ରେତାଯୁଗର ସପ୍ତମ ଯୁଗରେ, ଦାନବମାନେ ତିନି ଲୋକ ଜିତିଥିଲେ, ତେବେ ତୃତୀୟ ଅବତାର ବାମନ ଆସିଲେ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ଯାତ୍ମାନମଙ୍ଗେଷୁ ବୃହସ୍ପତିପୁରସ୍ସରମ୍। ଯଜମାନନ୍ତୁ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରମଦିତ୍ଯାଃ କୁଲନନ୍ଦନଃ। ଦ୍ଵିଜୋ ଭୂତ୍ଵା ଶୁଭେ କାଲେ ବଲିଂ ଵୈରୋଚନମ୍ପୁରା ।। ୩୬.

ନିଜ ଦେହକୁ ଅନ୍ଗଅଂଶରେ ସଂକୁଚିତ କରି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଆଗ୍ରଣୀ ଥିବାବେଳେ, ଆଦିତ୍ୟବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଶୁଭ ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ପୁରୁଣା ବିରୋଚନପୁତ୍ର ବଲିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ଭଵାନ୍ ରାଜା ତ୍ଵଯି ସର୍ଵ୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ଦାତୁମର୍ହସି ମେ ରାଜନ୍ ଵିକ୍ରମାଂସ୍ତ୍ରୀନିତି ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୬.

ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ରାଜା, ସମସ୍ତ କିଛି ତୁମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ରାଜା, ମୋତେ ତୁମେ ତିନି ପଦ ଜମି ଦେବା ଉଚିତ, ଏମିତି ପ୍ରଭୁ କହିଲେ।

ଦଦାମୀତ୍ଯେଵ ତଂ ରାଜା ବଲିର୍ଵୈରୋଚନୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଵାମନନ୍ତଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ତତୋଽନୁମୁଦିତଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୩୬.

ମୁଁ ଦେବି, ବୋଲି ବଲି ରାଜା, ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବାମନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ନିଜେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ।

ସ ଵାମନୋ ଦିଵଂ ଖଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ତ୍ରିଭିଃ କ୍ରମୈର୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଜଗଦାକ୍ରାମତ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୬.

ସେ ବାମନ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତିନି ପଦରେ ଦିବ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଆବର୍ତ୍ତନ କଲେ; ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପାର୍ ହେଲେ।

ଅତ୍ଯରିଚ୍ଯତ ଭୂତାତ୍ମା ଭାସ୍କରଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା। ପ୍ରକାଶଯନ୍ ଦିଶଃ ସର୍ଵ୍ଵାଃ ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ ।। ୩୬.

ସେ ଭୂତାତ୍ମା ନିଜ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ପ୍ରଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ, ସେ ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

ଶୁଶୁଭେ ସ ମହାବାହୁଃ ସର୍ଵ୍ଵଲୋକାନ୍ ପ୍ରକାଶଯନ୍। ଆସୁରୀଂ ଶ୍ରିଯମାହୃତ୍ଯ ତ୍ରୀଂଲ୍ଲୋକାଂଶ୍ଚ ଜନାର୍ଦନଃ। ସପୁତ୍ରପୌତ୍ରାନସୁରାନ୍ ପାତାଲତଲମାନଯତ୍ ।। ୩୬.

ସେ ମହାବାହୁ ମହାପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ଦେଖାଇଲେ; ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଦାନବମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ-ନାତି ସହିତ ତିନି ଲୋକ ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କ ସମ୍ପଦ ନେଇ, ସେମାନେକୁ ପାତାଳ ତଳକୁ ନେଇଗଲେ।

ନମୁଚିଃ ଶମ୍ବରଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରହ୍ଲାଦଶ୍ଚୈଵ ଵିଷ୍ଣୁନା। କ୍ରୂରା ହତା ଵିନିର୍ଦ୍ଧୂତା ଦିଶଃ ସଂପ୍ରତିପେଦିରେ ।। ୩୬.

ନମୁଚି, ଶମ୍ବର ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ବଧ କରାଗଲା; ସେ କ୍ରୁରମାନେ ନଶ୍ୱ ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ଚଳିଗଲେ।

ମହାଭୂତାନି ଭୂତାତ୍ମା ସଵିଶେଷାଣି ମାଧଵଃ। କାଲଞ୍ଚ ସକଲଂ ଵିପ୍ରାଂସ୍ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମଦର୍ଶଯତ୍ ।। ୩୬.

ମାଧବ, ସମସ୍ତ ଭୂତର ଆତ୍ମା, ମହାଭୂତ, ବିଶେଷ ପ୍ରାଣୀ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଳକୁ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଦେଖାଇଲେ।

ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରେ ଜଗତ୍ସର୍ଵମାତ୍ମାନମନୁପଶ୍ଯତି । ନ କିଞ୍ଚିଦସ୍ତି ଲୋକେଷୁ ଯଦଵ୍ଯାପ୍ତଂ ମହାତ୍ମନା ।। ୩୬.

ତାଙ୍କ ଦେହରେ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି; ଏହି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଯାହା ମହାତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ।

ତଦ୍ଵୈ ରୂପମୁପେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦେଵଦାନଵମାନଵାଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମ୍ମୁମୁହୁଃ ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁତେଜୋଵିମୋହିତାଃ ।। ୩୬.

ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେ ରୂପକୁ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ।

ବଲିଃ ସିଲୋ ମହାପାଶୈଃ ସବନ୍ଧୁଃ ସସୁହୃଦ୍ଗଣଃ। ଵିରୋଚନ କୁଲଂ ସର୍ଵଂ ପାତାଲେ ସନ୍ନିଵେଶିତମ୍ ।। ୩୬.

ବଳିଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ, ଏବଂ ବିରୋଚନଙ୍କର ସମସ୍ତ ବଂଶକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି ପାତାଳରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।

ତତଃ ସର୍ଵାମରୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵେନ୍ଦ୍ରାଯ ମହାତ୍ମନେ। ମାନୁଷେଷୁ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରାଦୁରାସୀଜ୍ଜନାର୍ଦନଃ ।। ୩୬.

ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଶାସନ ଶକ୍ତି ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇ, ମହାବଳଶାଳୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ଏତାସ୍ତିସ୍ରଃ ସ୍ମୃତାସ୍ତସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯାଃ ସମ୍ଭୂତଯଃ ଶୁଭାଃ। ମାନୁଷ୍ଯାଃ ସପ୍ତ ଯାସ୍ତସ୍ଯ ଶାପଜାଂସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ ।। ୩୬.

ଏହି ତିନିଟି ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଅବତାର ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କର ଶାପରେ ହୋଇଥିବା ସାତଟି ମାନବ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ତ୍ରେତାଯୁଗେ ତୁ ଦଶମେ ଦତ୍ତାତ୍ରେଯୋ ବଭୂଵ ହ। ନଷ୍ଟେ ଧର୍ମେ ଚତୁର୍ଥଶ୍ଚ ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରଃସରଃ ।। ୩୬.

ତ୍ରେତାଯୁଗର ଦଶମ ଅଂଶରେ ସେ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେବାବେଳେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଆଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ, ସେ ଚତୁର୍ଥ ଅବତାର ହେଲେ।

ପଞ୍ଚମଃ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ତ୍ରେତାଯାଂ ସମ୍ବଭୂଵ ହ। ମାନ୍ଧାତୁଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତିତ୍ଵେ ତସ୍ଥୌ ତଥ୍ଯପୁରଃସରଃ ।। ୩୬.

ତ୍ରେତାଯୁଗର ପଞ୍ଚଦଶ ଅଂଶରେ ସେ ପଞ୍ଚମ ଅବତାର ଭାବେ ଆସିଥିଲେ; ମାନ୍ଧାତା, ତଥ୍ୟଙ୍କ ସହିତ, ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତି ଭାବେ ରହିଥିଲେ।

ଏକୋ ନଵିଂଶେ ତ୍ରେତାଯାଂ ସର୍ଵ୍ଵକ୍ଷତ୍ରାନ୍ତକୋଽଭଵତ୍। ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ତଥା ଷଷ୍ଠୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରପୁରଃସରଃ ।। ୩୬.

ତ୍ରେତାଯୁଗର ଉନବିଂଶତିତମ ଅଂଶରେ, ସେ ଏକାକି ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ନାଶକ ହେଲେ; ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଷଷ୍ଠ ଅବତାର, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ଥିଲେ।

ଚତୁର୍ଵିଂଶେ ଯୁଗେ ରାମୋ ଵସିଷ୍ଠେନ ପୁରୋଧସା। ସପ୍ତମୋ ରାଵ ଣସ୍ଯାର୍ଥେ ଜଜ୍ଞେ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ ।। ୩୬.

ଚତୁର୍ବିଂଶତିତମ ଯୁଗରେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁରୋହିତତ୍ୱରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ସପ୍ତମ ଅବତାର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଅଷ୍ଟମୋ ଦ୍ଵାପରେ ଵିଷ୍ଣୁରଷ୍ଟାଵିଂଶେ ପରାଶରାତ୍ । ଵେଦଵ୍ଯାସସ୍ତତୋ ଜଜ୍ଞେ ଜାତୂକର୍ଣପୁରଃସରଃ ।। ୩୬.

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଅଷ୍ଟମ ଅଂଶରେ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଅଂଶରେ, ପରାଶରଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବିଷ୍ଣୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାପରେ ଜାତୂକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଆଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ବେଦବ୍ୟାସ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ତଥୈଵ ନଵମୋ ଵିଷ୍ଣୁରଦିତ୍ଯାଃ କଶ୍ଯପାତ୍ମଜଃ। ଦେଵକ୍ଯାଂ ଵସୁଦେଵାତ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ନଗାର୍ଗ୍ଯପୁରଃସରଃ ।। ୩୬.

ଏହିପରି, ନବମ ଅବତାର ଭାବେ, କଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ, ବ୍ରହ୍ମଗାର୍ଗଙ୍କ ଆଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଅପ୍ରମେଯୋ ନିଯୋଜ୍ଯଶ୍ଚ ଯତ୍ର କାମଚରୋ ଵଶୀ। କ୍ରୀଜତେ ଭଗଵାଁ ଲ୍ଲୋକେ ବାଲଃ କ୍ରୀଜନକୈରିଵ ।। ୩୬.

ଅପରିମିତ ଓ ନିଜକୁ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା, ସେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଭଗବାନ ଏହି ଜଗତରେ ଶିଶୁ ମାନେ ଖେଳନା ସହ ଯେପରି ଖେଳନ୍ତି, ସେହିପରି ଖେଳନ୍ତି।

ନ ପ୍ରମାତୁଂ ମହାବାହୁଃ ଶକ୍ଯୋଽସୌ ମଧୁସୂଦନଃ। ପରଂ ପରମମେତସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵରୂପାନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୩୬.

ମହାବଳଶାଳୀ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ କେହି ମାପିପାରିବେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱରୂପ ଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ଆକୃତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ଅଷ୍ଟାଵିଂଶ ତିମେ ତଦ୍ଵଦ୍ଦ୍ଵାପରସ୍ଯାଂଶସଙ୍କ୍ଷଯେ। ନଷ୍ଟେ ଧର୍ମେ ତଦା ଜଜ୍ଞେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵୃଷ୍ଣିକୁଲେ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୬.

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଅଂଶରେ, ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଭୁ ବୃଷ୍ଣି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।