ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଭୃଗୋସ୍ତୁ ଭୃଗଵୋ ଦେଵା ଜଜ୍ଞିରେ ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମଜାଃ। ଦେଵ୍ଯାଂ ତାନ୍ସୁଷୁଵେ ସର୍ଵାନ୍କାଵ୍ଯଶ୍ଚୈଵାତ୍ମଜାନ୍ପ୍ରଭୁଃ ।। ୪.

ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶଟି ଦିବ୍ୟ ପୁଅ ଭୃଗୁମୁନି ଭାବରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେବୀ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ କାବ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଭୁଵନୋ ଭାଵନଶ୍ଚୈଵ ଅନ୍ଯଶ୍ଚାନ୍ଯାଯତସ୍ତଥା। କ୍ରତୁଃଶ୍ରଵାଶ୍ଚ ମୂର୍ଦ୍ଧା ଚ ଵ୍ଯଜଯୋ ଵ୍ଯଶ୍ରୁଷଶ୍ଚ ଯଃ। ପ୍ରସଵ ଶ୍ଚାପ୍ଯଜଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵାଦଶୋଽଧିପତିଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୪.

ଭୁବନ, ଭାବନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, କ୍ରତୁ, ଶ୍ରବା, ମୂର୍ଦ୍ଧା, ବ୍ୟଶୟ, ବ୍ୟଶ୍ରୁଷ, ପ୍ରସବ ଏବଂ ଅଜ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶଜଣ ମହାନ୍ତି ନାୟକ ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେତେ ଭୃଗଵୋ ଦେଵାଃ ସ୍ମୃତା ଦ୍ଵାଦଶ ଯାଜ୍ଞିକାଃ । ପୌଲୋମ୍ଯଜନଯତ୍ପୁତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠଂ ଵଶିନଂ ଵିଭୁମ୍ ।। ୪.

ଏହି ଭୃଗୁମୁନିମାନେ ଦ୍ୱାଦଶଜଣ ଯଜ୍ଞିକ ଦେବତା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପୌଳୋମୀ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ, ନିୟମିତ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।

ଵ୍ଯାଧିତଃ ସୋଽଷ୍ଟମେ ମାସି ଗର୍ଭକ୍ରୂରେଣ କର୍ମଣା। ଚ୍ଯଵନାଚ୍ଚ୍ଯଵନାସୋଽଥ ଚେତନସ୍ତୁ ପ୍ରଚେତସଃ। ପ୍ରାଚେତସାଚ୍ଚ୍ଯଵନକ୍ରୋଧାଦଧ୍ଵାନଂ ପୁରୁଷାଦଜଃ ।। ୪.

ଅଷ୍ଟମ ମାସରେ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ଚ୍ୟବନ, ଯିଏ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ, ସଚେତନ ଥିଲେ। ପ୍ରାଚେତସଙ୍କୁ ଚ୍ୟବନଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଅଧ୍ୱାନା ନାମକ ଅଜର ପୁରୁଷ ଜନ୍ମିଲେ।

ଜନଯାମାସ ପୁତ୍ରୌ ଦ୍ଵୌ ସୁକନ୍ଯାଯାଞ୍ଚ ଭାର୍ଗଵଃ। ଆତ୍ମଵାନଂ ଦଧୀଚଞ୍ଚ ତାଵୁଭୌ ସାଧୁସଂମତୌ ।। ୪.

ଭାର୍ଗବ ସୁକନ୍ୟାଙ୍କ ସହିତ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମାଇଥିଲେ—ଆତ୍ମବାନ୍ ଏବଂ ଦଧୀଚି, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଉତ୍ତମ ଗୁଣବତୀ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ।

ସାରସ୍ଵତଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ଦଧୀଚାଚ୍ଚୋପପଦ୍ଯତେ। ରୁଚୀ ପତ୍ନୀ ମହାଭାଗା ଆତ୍ମଵାନସ୍ଯ ନାହୁଷୀ ।। ୪.

ଦଧୀଚି ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ସାରସ୍ୱତ ଜନ୍ମିଲେ। ଆତ୍ମବାନଙ୍କ ପତ୍ନୀ ରୁଚି, ଯିଏ ନାହୁଷ ବଂଶର ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ଊର୍ଵୋଋଷିର୍ଜଜ୍ଞେ ଊରୂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ମହାଯଶାଃ । ଔର୍ଵଶ୍ଚାସୀଦୃଚୀକସ୍ତୁ ଦୀପ୍ତାଗ୍ନିସଦୃଶପ୍ରଭଃ ।। ୪.

ତାଙ୍କଠାରୁ ମହାଯଶସ୍ବୀ ଋଷି ଉର୍ବ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଉରୁ ଭେଦି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ଔର୍ବ ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ।

ଜମଦଗ୍ନିଋଚୀକସ୍ଯ ସତ୍ଯଵତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯଜାଯତ। ଭୃଗୋଶ୍ଚ ରୁଚିପର୍ଯାଯେ ରୌଦ୍ରଵୈଷ୍ଣଵଯୋସ୍ତଥା ।। ୪.

ଋଚୀକ ଏବଂ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଜମଦଗ୍ନି ଜନ୍ମିଲେ। ଭୃଗୁଙ୍କ ବଂଶରେ ରୁଚିଠାରୁ ରୌଦ୍ର ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଗୋତ୍ରର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।

ଜମନାଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ଯାଗ୍ନେର୍ଜମଦଗ୍ନିରଜାଯତ। ରେଣୁକା ଜମଦଗ୍ନେସ୍ତୁ ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରମଯଂ ରାମଂ ସୁଷୁଵେଽମିତତେଜସମ୍ ।। ୪.

ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବିଷ୍ଣୁ ଗୋତ୍ରରୁ ଜମଦଗ୍ନି ଜନ୍ମିଲେ। ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ରେଣୁକା ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୁଣରେ ଏକତ୍ର ଏବଂ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ରାମଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।

ଔର୍ଵସ୍ଯାସୀତ୍ପୁତ୍ରଶତଂ ଜମଦଗ୍ନିପୁରାଗେମମ୍ । ତେଷାଂ ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ଭାର୍ଗଵାଣାଂ ପରସ୍ପରାତ୍ ।। ୪.

ଔର୍ବଙ୍କୁ ଏକ ଶତ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ବଂଶରୁ ମଧ୍ୟ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଭାର୍ଗବମାନଙ୍କ ହଜାର ହଜାର ପୁଅ ପରସ୍ପର ଜନ୍ମିଲେ।

ଋଷ୍ଯନ୍ତରେଷୁ ଵୈ ବାହ୍ଯା ବହଵୋ ଭାର୍ଗଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଵତ୍ସୋ ଵିଶ୍ଵୋଽଶ୍ଵିଷେଣଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଃ ପଥ୍ଯଃ ସଶୌନକଃ। ଗୋତ୍ରେଣ ସପ୍ତମା ହ୍ଯେତେ ପକ୍ଷା ଜ୍ଞେଯାସ୍ତୁ ଭାର୍ଗଵାଃ ।। ୪.

ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାହ୍ୟ ଭାବେ ବହୁତ ଭାର୍ଗବ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବତ୍ସ, ବିଶ୍ୱ, ଅଶ୍ୱିଷେଣ, ପାଣ୍ଡ, ପଥ୍ୟ, ଶୌନକ—ଏହି ସପ୍ତଜଣ ଭାର୍ଗବ ଗୋତ୍ରର ଶାଖା ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ।

ଶ୍ରୃଣୁତାଙ୍ଗିରସୋ ଵଂଶମଗ୍ନେଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଯସ୍ଯାନ୍ଵଵାଯେ ସମ୍ଭୂତା ଭାରଦ୍ଵାଜାଃ ସଗୌତମାଃ। ଦେଵାଶ୍ଚାଙ୍ଗିରସୋ ମୁଖ୍ଯାସ୍ତ୍ଵିଷୁମନ୍ତୋ ମହୌଜସଃ ।। ୪.

ଏବେ ଆପଣମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ଧୀର ଆଙ୍ଗିରସ ବଂଶ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହାଠାରୁ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଏବଂ ଗୌତମ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଆଙ୍ଗିରସ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ସୁରୂପା ଚୈଵ ମାରୀଚୀ କାର୍ଦ୍ଦମୀ ଚ ତଥା ସ୍ଵରାଟ୍। ପଥ୍ଯା ଚ ମାନଵୀ କନ୍ଯା ତିସ୍ରୋ ଭାର୍ଯାସ୍ତ୍ଵଥର୍ଵଣଃ। ଇତ୍ଯେତାଙ୍ଗିରସଃ ପତ୍ନ୍ଯସ୍ତାସୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସନ୍ତତିମ୍ ।। ୪.

ସୁରୂପା, ଯିଏ ମାରୀଚିଙ୍କ କନ୍ୟା; କାର୍ଦ୍ଦମୀ ଏବଂ ସ୍ୱରାଟ; ପଥ୍ୟା, ଯିଏ ମନୁଙ୍କ କନ୍ୟା—ଏହି ତିନିଜଣ ଅଥର୍ବଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ। ଏହିମାନେ ଆଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବିବରଣୀ ଏବେ କହିବି।

ଅଥର୍ଵଣସ୍ତୁ ଦାଯାଦାସ୍ତାସୁ ଜାତାଃ କୁଲୋଦ୍ଵହାଃ। ଉତ୍ପନ୍ନା ମହତା ଚୈଵ ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ ।। ୪.

ଏହିମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଥର୍ବଣଙ୍କ ବଂଶଧର ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଗୃହ ପରମ୍ପରାକୁ ଅଗ୍ରଗତି କଲେ, ଏବଂ ମହା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ହୋଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ବୃହସ୍ପତିଃ ସୁରୂପାଯାଂ ଗୌତମଃ ସୁଷୁଵେ ସ୍ଵରାଟ୍। ଅଵନ୍ଧ୍ଯଂ ଵାମଦେଵଞ୍ଚ ଉତଥ୍ଯମୁଶିଜନ୍ତଥା ।। ୪.

ସୁରୂପାଠାରୁ ବୃହସ୍ପତି ଜନ୍ମିଲେ, ସ୍ୱରାଟଠାରୁ ଗୌତମ ଜନ୍ମିଲେ। ବିଶିଷ୍ଟ ବାମଦେବ, ଉତଥ୍ୟ ଏବଂ ଉଶିଜ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।

ଧିଷ୍ଣୁଃ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ପଥ୍ଯାଯାଂ ସଂଵର୍ତଶ୍ଚୈଵ ମାନସଃ। ଵିଚିତ୍ତଶ୍ଚ ତଥାଯସ୍ଯଃ ଶରଦ୍ଵାଂଶ୍ଚାପ୍ଯୁତଥ୍ଯଜଃ ।। ୪.

ପଥ୍ୟାଠାରୁ ଧିଷ୍ଣୁ ପୁଅ ହେଲେ, ମାନସଠାରୁ ସଂବର୍ତ୍ତ ଜନ୍ମିଲେ। ବିଚିତ୍ତ, ଆୟସ୍ୟ ଏବଂ ଉତଥ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଶରଦ୍ୱାନ୍ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।

ଅଶିଜୋ ଦୀର୍ଘତମା ବୃହଦୁତ୍ଥୋ ଵାମଦେଵଜଃ। ଧିଷ୍ଣୁଃ ପୁତ୍ରାଃ ସୁଧନ୍ଵାନ ଋଷଭଶ୍ଚ ସୁଧନ୍ଵନଃ।।୪.୧୦୨ ରଥକାରାଃ ସ୍ମୃତା ଦେଵା ଋଷଯୋ ଯେ ପରିଶ୍ରୁତାଃ। ବୃହସ୍ପତେର୍ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଵିଶ୍ରୁତଃ ସୁମହାଯଶାଃ ।। ୪.

ଅଶିଜ, ଦୀର୍ଘତମା, ବୃହଦୁତ୍ଥ, ଯିଏ ବାମଦେବଙ୍କ ପୁଅ; ଧିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୁଅ ସୁଧନ୍ବନ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଋଷଭ। ରଥକାରମାନେ ଦେବତା ଋଷି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁଅ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ।

ଅଙ୍ଗିରସସ୍ତୁ ସଂଵର୍ତ୍ତୋ ଦେଵାନଙ୍ଗିରସଃ ଶ୍ରୃଣୁ। ବୃହସ୍ପତେର୍ଯଵୀଯାଂସୋ ଦେଵା ହ୍ଯଙ୍ଗିରସଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୪.

ଏବେ ତୁମେ ଅଙ୍ଗିରାସ, ସଂବର୍ତ୍ତ ଏବଂ ଦେବମାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରାସମାନେ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗିରାସ ବୋଲି ପରିଚିତ।

ଔରସାଙ୍ଗିରସଃ ପୁତ୍ରାଃ ସୁରୂପାଯାଂ ଵିଜଜ୍ଞିରେ। ଔଦାର୍ଯାଯୁର୍ଦନୁର୍ଦକ୍ଷୋ ଦର୍ଭଃ ପ୍ରାଣସ୍ତଥୈଵ ଚ। ହଵିଷ୍ମାଂଶ୍ଚ ହଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ କ୍ରତୁଃ ସତ୍ଯଶ୍ଚ ତେ ଦଶ ।। ୪.

ସୁରୂପାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଔରସ ଅଙ୍ଗିରାସ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ହେଲେ: ଔଦାର୍ୟ, ଆୟୁ, ଧନୁର୍, ଦକ୍ଷ, ଦର୍ଭ, ପ୍ରାଣ, ହବିଷ୍ମାନ, ହବିଷ୍ଣୁ, କ୍ରତୁ ଏବଂ ସତ୍ୟ—ଏହି ଦଶଜଣ।

ଅଯସ୍ଯସ୍ତୁ ଉତଥ୍ଯଶ୍ଚ ଵାମଦେଵସ୍ତଥୋଶିଜଃ। ଭାରଦ୍ଵାଜାଃ ଶାଂକୃତିକା ଗାର୍ଗ୍ଯକାଣ୍ଵରଥୀତରାଃ ।। ୪.

ଅୟସ୍ୟଙ୍କୁ ଉତଥ୍ୟ, ବାମଦେବ ଏବଂ ଉଶିଜ ମିଳିଲେ; ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଶାଙ୍କୃତିକ, ଗାର୍ଗ୍ୟ-କାଣ୍ବ ଏବଂ ଅଥୀତର ଗୋତ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଛନ୍ତି।

ମୁଦ୍ଗଲା ଵିଷ୍ଣୁଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ହରିତା ଵାଯଵସ୍ତଥା। ତଥା ଭାକ୍ଷା ଭରଦ୍ଵାଜା ଆର୍ଷଭାଃ କିମ୍ଭଯାସ୍ତଥା ।। ୪.

ମୁଦ୍ଗଳ, ବିଷ୍ଣୁବୃଦ୍ଧ, ହରିତ, ବାୟବ, ଭାକ୍ଷ, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଆର୍ଷଭ ଏବଂ କିମ୍ଭୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛନ୍ତି।

ଏତେ ହ୍ଯଙ୍ଗିରସଃ ପକ୍ଷା ଵିଜ୍ଞେଯା ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ। ଋଷ୍ଯନ୍ତରେଷୁ ଵୈ ବାହ୍ଯା ବହଵୋଽଙ୍ଗିରସଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୪.

ଏହିମାନେ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ଦଶ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଶାଖା ବୋଲି ଜଣାଯିବେ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଅଙ୍ଗିରାସ ରହିଛନ୍ତି।

ମାରୀଚଂ ପରିଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵଂଶମୁତ୍ତମପୂରୁଷମ୍। ଯସ୍ଯାନ୍ଵଵାଯେ ସମ୍ଭୂତଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ ।। ୪.

ଏବେ ମୁଁ ମରୀଚିଙ୍କ ଗୋତ୍ର ବିଷୟରେ କହିବି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ତାଙ୍କର ବଂଶରୁ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।

ମରୀଚିରାପଶ୍ଚକମେ ତାଭିଧ୍ଯାଯନ୍ପ୍ରଜେପ୍ସଯା। ପୁତ୍ରଃ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତଃ ପ୍ରଜାଵାନ୍ ସୁରୁଚିର୍ଦିତିଃ। ସଂପୂଜ୍ଯତେ ପ୍ରଶସ୍ତାଯାଂ ମନସା ଭାଵିତା ପ୍ରଭୁଃ ।। ୪.

ମରୀଚି ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଜଳ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସନ୍ତାନରେ ଧନ୍ୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଦିତି ନାମକ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ମନରେ ପୂଜିତ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସିତ।

ଆହୂତାଶ୍ଚ ତତଃ ସର୍ଵା ଆପଃ ସମଵସତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ତାସୁ ପ୍ରଣିହିତାତ୍ମାନମେକଃ ସୋଽଜନଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ ।। ୪.

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଜଳକୁ ଡାକାଯାଇଲା, ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଲେ। ସେ ଜଳରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ପୁତ୍ରମପ୍ରତିମନ୍ନାମ୍ନାରିଷ୍ଟନେମିଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ପୁତ୍ରଂ ମରୀଚଂ ସୂର୍ଯାଭଂ ଵଧୌଵେଶୋ ଵ୍ଯଜୀଜନତ୍ ।। ୪.

ଅପ୍ରତିମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଜାପତି ଅରିଷ୍ଟନେମି ନାମକ, ଭଦୌବେଶରେ ମରୀଚି ନାମକ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସମାନ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ପ୍ରଧ୍ଯାଯନ୍ ହି ସତାଂ ଵାଚଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ସଲିଲେ ସ୍ଥିତଃ। ସପ୍ତଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତତଃ ସୋଽପ୍ରତିମୋଽଭଵତ୍ ।। ୪.

ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ, ସେ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ସାତ ହଜାର ବର୍ଷ ଜଳରେ ଉଭା ରହିଲେ। ତାପରେ ସେ ଅପ୍ରତିମ ହେଲେ।

କଶ୍ଯପଃ ସଵିତୁର୍ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତେନ ସ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସମଃ । ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶେନ ଜାଯତେ ।। ୪.

ସବିତୃଙ୍କ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ କଶ୍ୟପ, ଏହିପରି ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ ହେଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

କନ୍ଯାନିମିତମିତ୍ଯୁକ୍ତେ ଦକ୍ଷେଣ କୁପିତାଃ ପ୍ରଜାଃ । ଅପିବତ୍ସ ତଦା କଶ୍ଯଂ କଶ୍ଯଂ ମଦ୍ଯମିହୋଚ୍ଯତେ ।। ୪.

ଡକ୍ଷ କହିଲେ ଏହା କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ, ତେଣୁ ପ୍ରଜାମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେଠାରେ 'କଶ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ମଦ୍ୟପାନ କଲେ।