ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଇମୌ ଚ ଶିଷ୍ଯୌ ଦ୍ଵୌ ମହ୍ଯଂ ତୁଲ୍ଯାଵେତୌ ବୃହସ୍ପତେଃ । ଦୈଵତୈଃ ସହ ସଂରବ୍ଧାନ୍ ସର୍ଵ୍ଵାନ୍ ଵୋ ଧାରଯିଷ୍ଯତଃ ।। ୩୬.

ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋର ଶିଷ୍ୟ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସମାନ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ, ସେମାନେ ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ଯଦ୍ୟପି କ୍ରୋଧିତ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଦୈତେଯାଃ କାଵ୍ଯେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମ୍ମଣା। ତତସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଯଯୁଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦପ୍ରମୁଖାସ୍ତଦା ।। ୩୬.

ଏଭଳି କାବ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା କାବ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟମାନେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ, ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।

ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵମର୍ଥତ୍ଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁକ୍ରାଚ୍ଚ ଦାନଵାଃ। ସକୃଦାଶଂସମାନାସ୍ତେ ଜଯଂ କାଵ୍ଯେନ ଭାଷିତମ୍ ।। ୩୬.

ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ହେବାକୁ ଶୁଣି, ଦାନବମାନେ ଜୟର ଆଶା ରଖି, କାବ୍ୟଙ୍କ କଥାକୁ ମନେ ରଖିଲେ।

ଦଂଶିତାଃ ସାଯୁଧାଃ ସର୍ଵେ ତତୋ ଦେଵାନ୍ ସମାହ୍ଵଯନ୍। ଅଥ ଦେଵାସୁରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଗ୍ରାମେ ସମୁପସ୍ଥିତାନ୍ ।। ୩୬.

ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ; ଏବଂ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକଠା ହେବାକୁ ଦେଖିଲେ—

ତତଃ ସଂଵୃତ୍ତସନ୍ନାହା ଦେଵାସ୍ତାନ୍ ସମଯୋଧଯନ୍। ଦୈଵାସୁରେ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଵର୍ତ୍ତମାନେ ଶତଂ ସମାଃ। ଅଜଯନ୍ନସୁରା ଦେଵାନ୍ ଭଗ୍ନା ଦେଵା ଅମନ୍ତ୍ରଯନ୍ ।। ୩୬.

ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ସଜ୍ଜ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଶତ ବର୍ଷ ଚାଲିଲା, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସୁରମାନେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଜୟ ହାସଲ କଲେ, ହାରିଥିବା ଦେବତାମାନେ ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କଲେ।

ଷଣ୍ଡାମାର୍କପ୍ରଭାଵଂ ନ ଜାନୀମସ୍ତ୍ଵ ସୁରୈର୍ଵଯମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଯଜ୍ଞଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ କାର୍ଯ୍ଯଂ ଚାତ୍ମହିତଞ୍ଚ ଯତ୍ ।। ୩୬.

ଶଣ୍ଡ ଓ ଅମର୍କଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେବତାମାନେ ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ; ତେଣୁ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆମେ ଏକ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଦରକାର।

ତଜ୍ଜ୍ଞାନାପହୃତାଵେତୌ କୃତ୍ଵା ଜେଷ୍ଯାମହେଽସୁରାନ୍ । ଅଥୋପାମନ୍ତ୍ରଯନ୍ ଦେଵାଃ ଷଣ୍ଡାମାର୍କୌ ତୁ ତାଵୁଭୌ ।। ୩୬.

ସେମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ନେଇ ନେଲେ, ଆମେ ଅସୁରମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇବା; ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଶଣ୍ଡ ଓ ଅମର୍କଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।

ଯଜ୍ଞେ ସମାହ୍ଵଯିଷ୍ଯାମସ୍ତ୍ଯଜତମସୁରାନ୍ ଦ୍ଵିଜୌ । ଗ୍ରହଂ ତଂ ଵା ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମୋ ହ୍ଯନୁଜିତ୍ଯ ତୁ ଦାନଵାନ୍ ।। ୩୬.

ଯଜ୍ଞରେ ଆମେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା—ସେମାନେ ଅସୁରମାନେକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ; କିମ୍ବା ଦାନବମାନେକୁ ହରାଇ, ଆମେ ସେମାନେକୁ ବନ୍ଧିବା।

ଏଵଂ ତତ୍ଯଜତୁସ୍ତୌ ତୁ ଷଣ୍ଡାମାର୍କୌ ତଦାସୁରାନ୍ । ତତୋ ଦେଵା ଜଯଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଦାନଵାଶ୍ଚ ପରାଭଵମ୍ ।। ୩୬.

ଏଭଳି ଶଣ୍ଡ ଓ ଅମର୍କ ଅସୁରମାନେକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଜୟ ଲାଗିଲେ, ଦାନବମାନେ ହାରିଗଲେ।

ଦେଵାସୁରାନ୍ ପରାଭାଵ୍ଯ ଷଣ୍ଡାମାର୍କାଵୁପାଗମନ୍। କାଵ୍ଯଶାପାଭିଭୂତାଶ୍ଚ ହ୍ଯନାଧାରାଶ୍ଚ ତେ ପୁନଃ ।। ୩୬.

ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପରାଜିତ ହେବା ପରେ, ଛଅ ଜଣ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆସିଲେ; କାବ୍ୟଙ୍କ ଶାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ପୁଣିଥରେ ଆଧାରହୀନ ହେଲେ।

ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତଦା ଦେଵୈର୍ଵିଵିଶୁସ୍ତେ ରସାତଲମ୍। ଏଵଂ ନିରୁଦ୍ଯମାସ୍ତେ ଵୈ କୃତାଃ ଶକ୍ରେଣ ଦାନଵାଃ। ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଶାପେନ ଭୃଗୁନୈମିତ୍ତିକେନ ଚ ।। ୩୬.

ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ସେମାନେକୁ ମାରିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ରସାତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ଶକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଥିବା ସେ ଦାନବମାନେ, ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପ ଓ କାରଣରୁ, ସେଇଠୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଭଳି ହେଲେ।

ଜଜ୍ଞେ ପୁନଃ ପୁନର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯଜ୍ଞେ ଚ ଶିଥିଲେ ପ୍ରଭୁଃ। କର୍ତ୍ତୁଂ ଧର୍ମ୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାନମଧର୍ମ୍ମସ୍ଯ ଚ ନାଶନମ୍ ।। ୩୬.

ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ଅବନତିକୁ ପାଉଥିଲା, ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ପୁଣିପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଧର୍ମକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଓ ଅଧର୍ମକୁ ନଶ୍ୱ କରିବା ପାଇଁ।

ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ନିଦେଶେ ତୁ ଯେଽସୁରା ନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ। ମନୁଷ୍ଯଵଧ୍ଯାଂସ୍ତାନ୍ ସର୍ଵ୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯାହାରଯତ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୬.

ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନିନଥିବା ଯେଉଁ ଦାନବମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ ହେବାକୁ ଘୋଷଣା କଲେ।

ଧର୍ମ୍ମାନ୍ନାରାଯଣସ୍ତସ୍ମାନ୍ ସମ୍ଭୂତଶ୍ଚାକ୍ଷୁଷେଽନ୍ତରେ। ଯଜ୍ଞଂ ପ୍ରଵର୍ତଯାମାସ ଚୈତ୍ଯେ ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ।। ୩୬.

ଧର୍ମରୁ ନାରାୟଣ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏବଂ ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଚୈତ୍ୟରେ, ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵେ ତଦାନ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମୈଵାସୀତ୍ ପୁରୋହିତଃ। ଚତୁର୍ଥ୍ଯାନ୍ତୁ ଯୁଗାଖ୍ଯାଯାମାପନ୍ନେଷ୍ଵସୁରେଷ୍ଵଥ ।। ୩୬.

ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ପୁରୋହିତ ହେଲେ; ଚତୁର୍ଥ ଯୁଗରେ, ଦାନବମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାବେଳେ।

ସମ୍ଭୂତଃ ସ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତର୍ହିରଣ୍ଯକଶିପୋର୍ଵଧେ। ଦ୍ଵିତୀଯୋ ନରସିଂଙୋଽଭୂଦ୍ରୁଦ୍ରଃ ସୁରପୁରସ୍ସରଃ ।। ୩୬.

ସେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ବଧ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବତାର ନରସିଂହ ହେଇ, ରୁଦ୍ର ଭାବେ ଦେବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ ହେଲେ।

ବଲିସଂସ୍ଥେଷୁ ଲୋକେଷୁ ତ୍ରେତାଯାଂ ସପ୍ତମେ ଯୁଗେ। ଦୈତ୍ଯୈସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯ ଆକ୍ରାନ୍ତେ ତୃତୀଯୋ ଵାମନୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୬.

ବଲି ଲୋକମାନେ ରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ, ତ୍ରେତାଯୁଗର ସପ୍ତମ ଯୁଗରେ, ଦାନବମାନେ ତିନି ଲୋକ ଜିତିଥିଲେ, ତେବେ ତୃତୀୟ ଅବତାର ବାମନ ଆସିଲେ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ଯାତ୍ମାନମଙ୍ଗେଷୁ ବୃହସ୍ପତିପୁରସ୍ସରମ୍। ଯଜମାନନ୍ତୁ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରମଦିତ୍ଯାଃ କୁଲନନ୍ଦନଃ। ଦ୍ଵିଜୋ ଭୂତ୍ଵା ଶୁଭେ କାଲେ ବଲିଂ ଵୈରୋଚନମ୍ପୁରା ।। ୩୬.

ନିଜ ଦେହକୁ ଅନ୍ଗଅଂଶରେ ସଂକୁଚିତ କରି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଆଗ୍ରଣୀ ଥିବାବେଳେ, ଆଦିତ୍ୟବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଶୁଭ ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ପୁରୁଣା ବିରୋଚନପୁତ୍ର ବଲିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ଭଵାନ୍ ରାଜା ତ୍ଵଯି ସର୍ଵ୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ଦାତୁମର୍ହସି ମେ ରାଜନ୍ ଵିକ୍ରମାଂସ୍ତ୍ରୀନିତି ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୬.

ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ରାଜା, ସମସ୍ତ କିଛି ତୁମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ରାଜା, ମୋତେ ତୁମେ ତିନି ପଦ ଜମି ଦେବା ଉଚିତ, ଏମିତି ପ୍ରଭୁ କହିଲେ।

ଦଦାମୀତ୍ଯେଵ ତଂ ରାଜା ବଲିର୍ଵୈରୋଚନୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଵାମନନ୍ତଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ତତୋଽନୁମୁଦିତଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୩୬.

ମୁଁ ଦେବି, ବୋଲି ବଲି ରାଜା, ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବାମନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ନିଜେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ।

ସ ଵାମନୋ ଦିଵଂ ଖଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ତ୍ରିଭିଃ କ୍ରମୈର୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଜଗଦାକ୍ରାମତ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୬.

ସେ ବାମନ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତିନି ପଦରେ ଦିବ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଆବର୍ତ୍ତନ କଲେ; ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପାର୍ ହେଲେ।

ଅତ୍ଯରିଚ୍ଯତ ଭୂତାତ୍ମା ଭାସ୍କରଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା। ପ୍ରକାଶଯନ୍ ଦିଶଃ ସର୍ଵ୍ଵାଃ ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ ।। ୩୬.

ସେ ଭୂତାତ୍ମା ନିଜ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ପ୍ରଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ, ସେ ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

ଶୁଶୁଭେ ସ ମହାବାହୁଃ ସର୍ଵ୍ଵଲୋକାନ୍ ପ୍ରକାଶଯନ୍। ଆସୁରୀଂ ଶ୍ରିଯମାହୃତ୍ଯ ତ୍ରୀଂଲ୍ଲୋକାଂଶ୍ଚ ଜନାର୍ଦନଃ। ସପୁତ୍ରପୌତ୍ରାନସୁରାନ୍ ପାତାଲତଲମାନଯତ୍ ।। ୩୬.

ସେ ମହାବାହୁ ମହାପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ଦେଖାଇଲେ; ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଦାନବମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ-ନାତି ସହିତ ତିନି ଲୋକ ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କ ସମ୍ପଦ ନେଇ, ସେମାନେକୁ ପାତାଳ ତଳକୁ ନେଇଗଲେ।

ନମୁଚିଃ ଶମ୍ବରଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରହ୍ଲାଦଶ୍ଚୈଵ ଵିଷ୍ଣୁନା। କ୍ରୂରା ହତା ଵିନିର୍ଦ୍ଧୂତା ଦିଶଃ ସଂପ୍ରତିପେଦିରେ ।। ୩୬.

ନମୁଚି, ଶମ୍ବର ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ବଧ କରାଗଲା; ସେ କ୍ରୁରମାନେ ନଶ୍ୱ ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ଚଳିଗଲେ।

ମହାଭୂତାନି ଭୂତାତ୍ମା ସଵିଶେଷାଣି ମାଧଵଃ। କାଲଞ୍ଚ ସକଲଂ ଵିପ୍ରାଂସ୍ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମଦର୍ଶଯତ୍ ।। ୩୬.

ମାଧବ, ସମସ୍ତ ଭୂତର ଆତ୍ମା, ମହାଭୂତ, ବିଶେଷ ପ୍ରାଣୀ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଳକୁ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଦେଖାଇଲେ।

ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରେ ଜଗତ୍ସର୍ଵମାତ୍ମାନମନୁପଶ୍ଯତି । ନ କିଞ୍ଚିଦସ୍ତି ଲୋକେଷୁ ଯଦଵ୍ଯାପ୍ତଂ ମହାତ୍ମନା ।। ୩୬.

ତାଙ୍କ ଦେହରେ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି; ଏହି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଯାହା ମହାତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ।

ତଦ୍ଵୈ ରୂପମୁପେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦେଵଦାନଵମାନଵାଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମ୍ମୁମୁହୁଃ ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁତେଜୋଵିମୋହିତାଃ ।। ୩୬.

ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେ ରୂପକୁ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ।

ବଲିଃ ସିଲୋ ମହାପାଶୈଃ ସବନ୍ଧୁଃ ସସୁହୃଦ୍ଗଣଃ। ଵିରୋଚନ କୁଲଂ ସର୍ଵଂ ପାତାଲେ ସନ୍ନିଵେଶିତମ୍ ।। ୩୬.

ବଳିଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ, ଏବଂ ବିରୋଚନଙ୍କର ସମସ୍ତ ବଂଶକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି ପାତାଳରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।

ତତଃ ସର୍ଵାମରୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵେନ୍ଦ୍ରାଯ ମହାତ୍ମନେ। ମାନୁଷେଷୁ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରାଦୁରାସୀଜ୍ଜନାର୍ଦନଃ ।। ୩୬.

ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଶାସନ ଶକ୍ତି ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇ, ମହାବଳଶାଳୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।