ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଜ୍ଞାତ୍ଵାଽଭିଶସ୍ତାନସୁରାନ୍ କାଵ୍ଯେନ ତୁ ବୃହସ୍ପତିଃ। କୃତାର୍ଥଃ ସ ତଦା ହୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଂ ରୂପଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ। ବୁଦ୍ଧ୍ଵାଽସୁରାଂସ୍ତଦା ଭ୍ରଷ୍ଟାନ୍ କୃତାର୍ଥୋଽନ୍ତରଧୀଯତ ।। ୩୬.

କାବ୍ୟଙ୍କ ଶାପ ଦେଇଥିବା ଜାଣି ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କର କାମ ସଫଳ ହେବାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନିଜ ରୂପକୁ ଫେରାଇଲେ। ଅସୁରମାନେ ପତିତ ଦେଖି, ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ତତଃ ପ୍ରନଷ୍ଟେ ତସ୍ମିଂସ୍ତେ ଵିଭ୍ରାନ୍ତା ଦାନଵାସ୍ତଦା। ଅହୋ ଧିଗ୍ ଵଞ୍ଚିତାଃ ସ୍ମେହ ପରସ୍ପରମଥାବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୩୬.

ତାପରେ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ଦାନବମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ। 'ହାୟ! ହେ ଦୁଃଖ! ଏଠାରେ ଆମେ ଠକାଯାଇଛୁ,' ବୋଲି ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କହିଲେ।

ପୃଷ୍ଠତୋ ଵିମୁଖାଶ୍ଚୈଵ ତାଡିତା ଵେଧସା ଵଯମ୍। ଦଗ୍ଧାଶ୍ଚୈଵୋପଯୋଗାଚ୍ଚ ସ୍ଵେସ୍ଵେ ଚାର୍ଥେଷୁ ମାଯଯା ।। ୩୬.

ଆମେ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚି ଯାଇଛୁ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଛୁ। ତାଙ୍କର ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା ଆମର ନିଜ ଲାଭରେ ଆମେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଛୁ।

ତତୋଽସୁରାଃ ପରିତ୍ରସ୍ତା ଦେଵେଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵରିତା ଯଯୁଃ। ପ୍ରହ୍ଲାଦମଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା କାଵ୍ଯସ୍ଯାନୁଗମଂ ପୁନଃ ।। ୩୬.

ତାପରେ ଭୟଭୀତ ଅସୁରମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ପୁନିଥରେ କାବ୍ୟଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ।

ତତଃ କାଵ୍ଯଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଅଭିତସ୍ଥୁ ରଵାଙ୍ମୁଖାଃ। ତାନାଗତାନ୍ ପୁନର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଵ୍ଯୋ ଯାଜ୍ଯାନୁଵାଚ ହ ।। ୩୬.

ତାପରେ ସେମାନେ କାବ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଚାରିପାଖରେ ଦଢ଼ିଲେ। ସେମାନେ ପୁନି ଆସିଥିବା ଦେଖି, କାବ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉପାସକମାନେକୁ କହିଲେ।

ମଯାପି ବୋଧିତାଃ କାଲେ ଯତୋ ମାଂ ନାଭିନନ୍ଦଥ। ତତସ୍ତେନାଵଲେପେନ ଗତା ଯୂଥଂ ପରାଭଵମ୍ ।। ୩୬.

'ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସମୟରେ ତୁମକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଲ ନାହିଁ। ଏହି ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଦଳ ପରାଜିତ ହୋଇଛି।'

ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ତମଥୋଵାଚ ମାନଂ ତ୍ଵଂ ତ୍ଯଜ ଭାର୍ଗଵ। ସ୍ଵାନ୍ ଯାଜ୍ଯାନ୍ ଭଜମାନାଂଶ୍ଚ ଭକ୍ତାଂଶ୍ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ ।। ୩୬.

ତାପରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ତୁମ ଅହଂକାର ଛାଡ଼। ତୁମ ଉପାସକମାନେ, ବିଶେଷ କରି ଭକ୍ତମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କର।'

ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟା ଵଯଂ ତେନ ଦେଵାଚାର୍ଯେଣ ମୋହିତାଃ। ଭକ୍ତାନର୍ହସି ନସ୍ତ୍ରାତୁଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୀର୍ଘେଣ ଚକ୍ଷୁଷା ।। ୩୬.

'ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଆମକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଥିଲେ। ତୁମେ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଜାଣି, ଆମ ଭକ୍ତମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।'

ଯଦି ନସ୍ତ୍ଵଂ ନ କୁରୁଷେ ପ୍ରସାଦଂ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ। ଅପଧ୍ଯାତା ସ୍ତ୍ଵଯା ହ୍ଯଦ୍ଯ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମୋ ରସାତଲମ୍ ।। ୩୬.

'ଭୃଗୁପୁତ୍ର, ଯଦି ତୁମେ ଆମପରି ଦୟା କରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଆଜି ତୁମେ ଆମକୁ ଦୂଷିତ କରିଛ, ଆମେ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା।'

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଜ୍ଞାତ୍ଵା କାଵ୍ଯୋ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ କାରୁଣ୍ଯେନାନୁକମ୍ପଯା । ଏଵମୁକ୍ତୋଽନୁନୀତଃ ସ ସ୍ତୁତଃ କୋପଂ ନ୍ଯଯଚ୍ଛତ ।। ୩୬.

ସୂତ କହିଲେ: ସତ୍ୟ ଜାଣି, କାବ୍ୟ କରୁଣା ଓ ଦୟାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ଏପରି କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କଲେ।

ଉଵାଚେଦନ୍ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ନ ଗନ୍ତନ୍ଯଂ ରସାତଲମ୍। ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵୀ ହ୍ଯର୍ଥୋଽଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵୋ ମଯି ଜାଗ୍ରତି ।। ୩୬.

ସେ କହିଲେ: 'ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ପାତାଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ଏହି ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା ଏବଂ ମୋ ଉପସ୍ଥିତିରେ ତୁମେ ଏହାକୁ ଭୋଗିଛ।'

ନ ଶକ୍ଯମନ୍ଯଥା କର୍ତୁଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ହି ବଲଵତ୍ତରମ୍ । ସଂଜ୍ଞା ପ୍ରନଷ୍ଟା ଯା ଵୋଽଦ୍ଯ କାମଂ ତାଂ ପ୍ରତିଲପ୍ସ୍ଯଥ ।। ୩୬.

ଏହା ଅନ୍ୟ ଭାବେ କେବେ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କାରଣ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଶକ୍ତି ଅଧିକ ପ୍ରବଳ। ଆଜି ତୁମେ ଯେଉଁ ପରିଚୟ ହରାଇଛ, ସେହି ପରିଚୟ ନିଶ୍ଚୟ ଆଉଥରେ ପାଇପାରିବ।

ପ୍ରାପ୍ତଃ ପର୍ଯ୍ଯାଯକାଲୋ ଵ ଇତି ବ୍ରହ୍ମାଽଭ୍ଯଭାଷତ। ମତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଭୁକ୍ତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୂର୍ଜ୍ଜିତମ୍ ।। ୩୬.

ଏହି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଛି—ଏପରି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ। ମୋର କୃପାରେ, ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ଶକ୍ତି ଉପଭୋଗ କରିଛ।

ଯୁଗାଖ୍ଯୋ ଦଶ ସଂପୂର୍ଣୋ ଦେଵାନାକ୍ରମ୍ଯ ମୂର୍ଦ୍ଧନି। ତାଵନ୍ତମେଵ କାଲଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ରାଜ୍ଯମଭାଷତ ।। ୩୬.

ଦଶଟି ଯୁଗର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସମୟକୁ ତୁମର ରାଜ୍ୟର ଅବଧି ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ।

ସାଵର୍ଣିକେ ପୁନସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ରାଜ୍ଯଂ କିଲ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଲୋକାନାମୀଶ୍ଵରୋ ଭାଵୀ ପୌତ୍ରସ୍ତଵ ପୁନର୍ବଲିଃ ।। ୩୬.

ସାବର୍ଣ୍ଣି ଯୁଗରେ ପୁଣି ତୁମର ରାଜ୍ୟ ଆସିବ; ତୁମର ପଉତା ବଳି ପୁଣିଥରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଅଧିପତି ହେବେ।

ଏଵଂ କିଲମହଂ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୌତ୍ରସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣା ସ୍ଵଯମ୍। ତଥାହୃତେଷୁ ଲୋକେଷୁ ତପୋଽସ୍ଯ ନ କିଲାଭଵତ୍ ।। ୩୬.

ଏପରି ଭାବରେ ତୁମର ପଉତା ବିଷୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ମୋତେ କହିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ହରାଗଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ରହିଲା ନାହିଁ।

ଯସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତଯଶ୍ଚାସ୍ଯ ନ କାମାନଭିସନ୍ଧିତାଃ। ତସ୍ମାଦଜେନ ପ୍ରୀତେନ ଦତ୍ତଂ ସାଵର୍ଣିକେଽନ୍ତରେ ।। ୩୬.

ଯେହেতୁ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ କାମନାରେ ପ୍ରେରିତ ନଥିଲା, ତେଣୁ ଅଜଜନ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ ସାବର୍ଣ୍ଣି ଅନ୍ତରାଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

ଦେଵରାଜ୍ଯଂ ବଲେର୍ଭାଵ୍ଯମିତି ମାମୀଶ୍ଵରୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ତସ୍ମାଦଦୃଶ୍ଯୋ ଭୂତାନାଂ କାଲାକାଙ୍କ୍ଷୀ ସ ତିଷ୍ଠତି ।। ୩୬.

ଭଗବାନ୍ ମୋତେ କହିଥିଲେ ଯେ, ବଳି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ହେବେ; ଏହିକାରଣରୁ, ସେ ସମୟ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।

ପ୍ରୀତେନ ଚାମରତ୍ଵଂ ଵୈ ଦତ୍ତଂ ତୁବ୍ଯଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା। ତସ୍ମାନ୍ନିରୁତ୍ସୁ କସ୍ତ୍ଵଂ ଵୈ ପର୍ଯ୍ଯାଯଂ ସହ ମାକୁଲଃ ।। ୩୬.

ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଖୁସି ହୋଇ ତୁମକୁ ଅମରତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ତୁମେ ମନ ଭଙ୍ଗ କରନି, ଏହି ଚକ୍ରକୁ ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ସହିବା।

ନ ଚ ଶକ୍ଯଂ ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ ପୁରସ୍ତାଦ୍ଵୈ ଵିସର୍ପିତୁମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧୋଽସ୍ମି ଭଵିଷ୍ଯଂ ଜାନତା ପ୍ରଭୋ ।। ୩୬.

ମୁଁ ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; କାରଣ ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ମୋତେ ନିଷେଧ କରିଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ।

ଇମୌ ଚ ଶିଷ୍ଯୌ ଦ୍ଵୌ ମହ୍ଯଂ ତୁଲ୍ଯାଵେତୌ ବୃହସ୍ପତେଃ । ଦୈଵତୈଃ ସହ ସଂରବ୍ଧାନ୍ ସର୍ଵ୍ଵାନ୍ ଵୋ ଧାରଯିଷ୍ଯତଃ ।। ୩୬.

ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋର ଶିଷ୍ୟ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସମାନ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ, ସେମାନେ ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ଯଦ୍ୟପି କ୍ରୋଧିତ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଦୈତେଯାଃ କାଵ୍ଯେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମ୍ମଣା। ତତସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଯଯୁଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦପ୍ରମୁଖାସ୍ତଦା ।। ୩୬.

ଏଭଳି କାବ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା କାବ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟମାନେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ, ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।

ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵମର୍ଥତ୍ଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁକ୍ରାଚ୍ଚ ଦାନଵାଃ। ସକୃଦାଶଂସମାନାସ୍ତେ ଜଯଂ କାଵ୍ଯେନ ଭାଷିତମ୍ ।। ୩୬.

ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ହେବାକୁ ଶୁଣି, ଦାନବମାନେ ଜୟର ଆଶା ରଖି, କାବ୍ୟଙ୍କ କଥାକୁ ମନେ ରଖିଲେ।

ଦଂଶିତାଃ ସାଯୁଧାଃ ସର୍ଵେ ତତୋ ଦେଵାନ୍ ସମାହ୍ଵଯନ୍। ଅଥ ଦେଵାସୁରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଗ୍ରାମେ ସମୁପସ୍ଥିତାନ୍ ।। ୩୬.

ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ; ଏବଂ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକଠା ହେବାକୁ ଦେଖିଲେ—

ତତଃ ସଂଵୃତ୍ତସନ୍ନାହା ଦେଵାସ୍ତାନ୍ ସମଯୋଧଯନ୍। ଦୈଵାସୁରେ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଵର୍ତ୍ତମାନେ ଶତଂ ସମାଃ। ଅଜଯନ୍ନସୁରା ଦେଵାନ୍ ଭଗ୍ନା ଦେଵା ଅମନ୍ତ୍ରଯନ୍ ।। ୩୬.

ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ସଜ୍ଜ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଶତ ବର୍ଷ ଚାଲିଲା, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସୁରମାନେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଜୟ ହାସଲ କଲେ, ହାରିଥିବା ଦେବତାମାନେ ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କଲେ।

ଷଣ୍ଡାମାର୍କପ୍ରଭାଵଂ ନ ଜାନୀମସ୍ତ୍ଵ ସୁରୈର୍ଵଯମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଯଜ୍ଞଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ କାର୍ଯ୍ଯଂ ଚାତ୍ମହିତଞ୍ଚ ଯତ୍ ।। ୩୬.

ଶଣ୍ଡ ଓ ଅମର୍କଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେବତାମାନେ ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ; ତେଣୁ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆମେ ଏକ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଦରକାର।

ତଜ୍ଜ୍ଞାନାପହୃତାଵେତୌ କୃତ୍ଵା ଜେଷ୍ଯାମହେଽସୁରାନ୍ । ଅଥୋପାମନ୍ତ୍ରଯନ୍ ଦେଵାଃ ଷଣ୍ଡାମାର୍କୌ ତୁ ତାଵୁଭୌ ।। ୩୬.

ସେମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ନେଇ ନେଲେ, ଆମେ ଅସୁରମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇବା; ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଶଣ୍ଡ ଓ ଅମର୍କଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।

ଯଜ୍ଞେ ସମାହ୍ଵଯିଷ୍ଯାମସ୍ତ୍ଯଜତମସୁରାନ୍ ଦ୍ଵିଜୌ । ଗ୍ରହଂ ତଂ ଵା ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମୋ ହ୍ଯନୁଜିତ୍ଯ ତୁ ଦାନଵାନ୍ ।। ୩୬.

ଯଜ୍ଞରେ ଆମେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା—ସେମାନେ ଅସୁରମାନେକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ; କିମ୍ବା ଦାନବମାନେକୁ ହରାଇ, ଆମେ ସେମାନେକୁ ବନ୍ଧିବା।

ଏଵଂ ତତ୍ଯଜତୁସ୍ତୌ ତୁ ଷଣ୍ଡାମାର୍କୌ ତଦାସୁରାନ୍ । ତତୋ ଦେଵା ଜଯଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଦାନଵାଶ୍ଚ ପରାଭଵମ୍ ।। ୩୬.

ଏଭଳି ଶଣ୍ଡ ଓ ଅମର୍କ ଅସୁରମାନେକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଜୟ ଲାଗିଲେ, ଦାନବମାନେ ହାରିଗଲେ।