ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଏଵମୁକ୍ତାସୁରାଃ ସର୍ଵେ ତାଵୃଭୌ ସମଵୈକ୍ଷତ। ତଦାଽସୁରା ଵିଶେଷନ୍ତୁ ନ ଵ୍ଯଜାନଂସ୍ତଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ ।। ୩୬.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଅସୁର ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ସମୟରେ, ଅସୁରମାନେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ କିଏ କିଏ ଅଟେ, ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚୈତାନସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋଽଯମଙ୍ଗିରାଃ। କାଵ୍ଯୋଽହଂ ଯୋ ଗୁରୁର୍ଦୈତ୍ଯା ମଦ୍ରୂପୋଽଯଂ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୩୬.

ବୃହସ୍ପତି ସେମାନୋକୁ କହିଲେ, "ଏହି ଭ୍ରମିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଙ୍ଗିରାସ, ମୁଁ ହେଉଛି କାବ୍ୟ, ଦୈତ୍ୟମାନୋର ଗୁରୁ। ଏହି ରୂପ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର।"

ସ ମୋହଯତି ରୂପେଣ ମାମକେନୈଷ ଵୋଽସୁରାଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯ ତତସ୍ତେ ଵୈ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯାର୍ଥଵଚୋଽବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୩୬.

"ଏହି ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଭ୍ରମିତ କରୁଛନ୍ତି, ହେ ଅସୁରମାନେ।" ଏହା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଆଲୋଚନା କରି, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।

ଅଯନ୍ନୋ ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ସତତଂ ଶାସ୍ତି ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ। ଏଷ ଵୈ ଗୁରୁରସ୍ମାକମନ୍ତରେପ୍ସୁରଯଂ ଦ୍ଵିଜଃ ।। ୩୬.

ଦଶ ବର୍ଷ ହେଉଁଠାରୁ ଏହି ପ୍ରଭୁ ସବୁବେଳେ ଆମକୁ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆମ ଗୁରୁଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।

ତତସ୍ତେ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ଵଚନଂ ଜଗୃହୁସ୍ତସ୍ଯ ଚିରାଭ୍ଯାସେନ ମୋହିତାଃ ।। ୩୬.

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଶିର ନମାଇ ଆଦର ସହିତ ସେଠାରେ ବସିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟର ଅଭ୍ୟାସରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ସେମାନେ ତାଙ୍କର କଥା ମାନିଲେ।

ଊଚୁସ୍ତମସୁରାଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସଂରକ୍ତଲୋଚନାଃ. ଅଯଙ୍ଗୁରୁର୍ହିତେଽସ୍ମାକଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନାସି ନୋ ଗୁରୁଃ ।। ୩୬.

ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ କରି କହିଲେ, 'ଏହି ଆମର କଳ୍ୟାଣକାମୀ ଗୁରୁ, ତୁମେ ଚାଲିଯାଅ, ତୁମେ ଆମର ଗୁରୁ ନୁହଁ।'

ଭାର୍ଗଵୋଽଙ୍ଗିରସୋ ଵାଯଂ ଭଵତ୍ଵେଵୈଷ ନୋଗୁରୁଃ। ସ୍ଥିତା ଵଯଂ ନିଦେଶେଽସ୍ଯ ଗଚ୍ଛତ୍ଵଂ ସାଧୁ ମା ଚିରମ୍ ।। ୩୬.

'ଏହି ଭାର୍ଗବ କିମ୍ବା ଆଙ୍ଗିରସ ଯେଉଁହେଉନାହିଁ, ତଥାପି ସେ ଆମର ଗୁରୁ ନୁହଁ। ଆମେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ରହିଛୁ। ତୁମେ ଭଲ ଲୋକ, ଦେରି କରିବା ନାହିଁ, ଚାଲିଯାଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପଦ୍ଯନ୍ତ ବୃହସ୍ପତିମ୍। ଯଦା ନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯନ୍ତେ ତେନୋକ୍ତଂ ତନ୍ମହଦ୍ଧିତମ୍ ।। ୩୬.

ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ମହା ଉପକାରୀ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

ଚୁକୋପ ଭାର୍ଗଵସ୍ତେଷାମଵଲେପେନ ଵୈ ତଦା। ବୋଧିତା ହି ମଯା ଯସ୍ମାନ୍ନ ମାଂ ଭଜତ ଦାନଵାଃ ।। ୩୬.

ତାପରେ ଭାର୍ଗବ ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ମୁଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲି, ତଥାପି ଦାନବମାନେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି।

ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରନଷ୍ଟ ସଂଜ୍ଞାଂ ଵୈ ପରାଭଵଙ୍ଗମିଷ୍ଯଥ। ଇଦି ଵ୍ଯାହୃତ୍ଯ ତାନ୍ କାଵ୍ଯୋ ଜଗାମାଥ ଯଥାଗତମ୍ ।। ୩୬.

ଏହିଠାରୁ, ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ହରାଇବା ଏବଂ ପରାଜିତ ହେବା। ଏପରି କହି କାବ୍ୟ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।

ଜ୍ଞାତ୍ଵାଽଭିଶସ୍ତାନସୁରାନ୍ କାଵ୍ଯେନ ତୁ ବୃହସ୍ପତିଃ। କୃତାର୍ଥଃ ସ ତଦା ହୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଂ ରୂପଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ। ବୁଦ୍ଧ୍ଵାଽସୁରାଂସ୍ତଦା ଭ୍ରଷ୍ଟାନ୍ କୃତାର୍ଥୋଽନ୍ତରଧୀଯତ ।। ୩୬.

କାବ୍ୟଙ୍କ ଶାପ ଦେଇଥିବା ଜାଣି ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କର କାମ ସଫଳ ହେବାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନିଜ ରୂପକୁ ଫେରାଇଲେ। ଅସୁରମାନେ ପତିତ ଦେଖି, ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ତତଃ ପ୍ରନଷ୍ଟେ ତସ୍ମିଂସ୍ତେ ଵିଭ୍ରାନ୍ତା ଦାନଵାସ୍ତଦା। ଅହୋ ଧିଗ୍ ଵଞ୍ଚିତାଃ ସ୍ମେହ ପରସ୍ପରମଥାବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୩୬.

ତାପରେ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ଦାନବମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ। 'ହାୟ! ହେ ଦୁଃଖ! ଏଠାରେ ଆମେ ଠକାଯାଇଛୁ,' ବୋଲି ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କହିଲେ।

ପୃଷ୍ଠତୋ ଵିମୁଖାଶ୍ଚୈଵ ତାଡିତା ଵେଧସା ଵଯମ୍। ଦଗ୍ଧାଶ୍ଚୈଵୋପଯୋଗାଚ୍ଚ ସ୍ଵେସ୍ଵେ ଚାର୍ଥେଷୁ ମାଯଯା ।। ୩୬.

ଆମେ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚି ଯାଇଛୁ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଛୁ। ତାଙ୍କର ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା ଆମର ନିଜ ଲାଭରେ ଆମେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଛୁ।

ତତୋଽସୁରାଃ ପରିତ୍ରସ୍ତା ଦେଵେଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵରିତା ଯଯୁଃ। ପ୍ରହ୍ଲାଦମଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା କାଵ୍ଯସ୍ଯାନୁଗମଂ ପୁନଃ ।। ୩୬.

ତାପରେ ଭୟଭୀତ ଅସୁରମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ପୁନିଥରେ କାବ୍ୟଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ।

ତତଃ କାଵ୍ଯଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଅଭିତସ୍ଥୁ ରଵାଙ୍ମୁଖାଃ। ତାନାଗତାନ୍ ପୁନର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଵ୍ଯୋ ଯାଜ୍ଯାନୁଵାଚ ହ ।। ୩୬.

ତାପରେ ସେମାନେ କାବ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଚାରିପାଖରେ ଦଢ଼ିଲେ। ସେମାନେ ପୁନି ଆସିଥିବା ଦେଖି, କାବ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉପାସକମାନେକୁ କହିଲେ।

ମଯାପି ବୋଧିତାଃ କାଲେ ଯତୋ ମାଂ ନାଭିନନ୍ଦଥ। ତତସ୍ତେନାଵଲେପେନ ଗତା ଯୂଥଂ ପରାଭଵମ୍ ।। ୩୬.

'ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସମୟରେ ତୁମକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଲ ନାହିଁ। ଏହି ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଦଳ ପରାଜିତ ହୋଇଛି।'

ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ତମଥୋଵାଚ ମାନଂ ତ୍ଵଂ ତ୍ଯଜ ଭାର୍ଗଵ। ସ୍ଵାନ୍ ଯାଜ୍ଯାନ୍ ଭଜମାନାଂଶ୍ଚ ଭକ୍ତାଂଶ୍ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ ।। ୩୬.

ତାପରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ତୁମ ଅହଂକାର ଛାଡ଼। ତୁମ ଉପାସକମାନେ, ବିଶେଷ କରି ଭକ୍ତମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କର।'

ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟା ଵଯଂ ତେନ ଦେଵାଚାର୍ଯେଣ ମୋହିତାଃ। ଭକ୍ତାନର୍ହସି ନସ୍ତ୍ରାତୁଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୀର୍ଘେଣ ଚକ୍ଷୁଷା ।। ୩୬.

'ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଆମକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଥିଲେ। ତୁମେ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଜାଣି, ଆମ ଭକ୍ତମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।'

ଯଦି ନସ୍ତ୍ଵଂ ନ କୁରୁଷେ ପ୍ରସାଦଂ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ। ଅପଧ୍ଯାତା ସ୍ତ୍ଵଯା ହ୍ଯଦ୍ଯ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମୋ ରସାତଲମ୍ ।। ୩୬.

'ଭୃଗୁପୁତ୍ର, ଯଦି ତୁମେ ଆମପରି ଦୟା କରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଆଜି ତୁମେ ଆମକୁ ଦୂଷିତ କରିଛ, ଆମେ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା।'

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଜ୍ଞାତ୍ଵା କାଵ୍ଯୋ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ କାରୁଣ୍ଯେନାନୁକମ୍ପଯା । ଏଵମୁକ୍ତୋଽନୁନୀତଃ ସ ସ୍ତୁତଃ କୋପଂ ନ୍ଯଯଚ୍ଛତ ।। ୩୬.

ସୂତ କହିଲେ: ସତ୍ୟ ଜାଣି, କାବ୍ୟ କରୁଣା ଓ ଦୟାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ଏପରି କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କଲେ।

ଉଵାଚେଦନ୍ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ନ ଗନ୍ତନ୍ଯଂ ରସାତଲମ୍। ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵୀ ହ୍ଯର୍ଥୋଽଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵୋ ମଯି ଜାଗ୍ରତି ।। ୩୬.

ସେ କହିଲେ: 'ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ପାତାଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ଏହି ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା ଏବଂ ମୋ ଉପସ୍ଥିତିରେ ତୁମେ ଏହାକୁ ଭୋଗିଛ।'

ନ ଶକ୍ଯମନ୍ଯଥା କର୍ତୁଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ହି ବଲଵତ୍ତରମ୍ । ସଂଜ୍ଞା ପ୍ରନଷ୍ଟା ଯା ଵୋଽଦ୍ଯ କାମଂ ତାଂ ପ୍ରତିଲପ୍ସ୍ଯଥ ।। ୩୬.

ଏହା ଅନ୍ୟ ଭାବେ କେବେ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କାରଣ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଶକ୍ତି ଅଧିକ ପ୍ରବଳ। ଆଜି ତୁମେ ଯେଉଁ ପରିଚୟ ହରାଇଛ, ସେହି ପରିଚୟ ନିଶ୍ଚୟ ଆଉଥରେ ପାଇପାରିବ।

ପ୍ରାପ୍ତଃ ପର୍ଯ୍ଯାଯକାଲୋ ଵ ଇତି ବ୍ରହ୍ମାଽଭ୍ଯଭାଷତ। ମତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଭୁକ୍ତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୂର୍ଜ୍ଜିତମ୍ ।। ୩୬.

ଏହି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଛି—ଏପରି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ। ମୋର କୃପାରେ, ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ଶକ୍ତି ଉପଭୋଗ କରିଛ।

ଯୁଗାଖ୍ଯୋ ଦଶ ସଂପୂର୍ଣୋ ଦେଵାନାକ୍ରମ୍ଯ ମୂର୍ଦ୍ଧନି। ତାଵନ୍ତମେଵ କାଲଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ରାଜ୍ଯମଭାଷତ ।। ୩୬.

ଦଶଟି ଯୁଗର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସମୟକୁ ତୁମର ରାଜ୍ୟର ଅବଧି ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ।

ସାଵର୍ଣିକେ ପୁନସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ରାଜ୍ଯଂ କିଲ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଲୋକାନାମୀଶ୍ଵରୋ ଭାଵୀ ପୌତ୍ରସ୍ତଵ ପୁନର୍ବଲିଃ ।। ୩୬.

ସାବର୍ଣ୍ଣି ଯୁଗରେ ପୁଣି ତୁମର ରାଜ୍ୟ ଆସିବ; ତୁମର ପଉତା ବଳି ପୁଣିଥରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଅଧିପତି ହେବେ।

ଏଵଂ କିଲମହଂ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୌତ୍ରସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣା ସ୍ଵଯମ୍। ତଥାହୃତେଷୁ ଲୋକେଷୁ ତପୋଽସ୍ଯ ନ କିଲାଭଵତ୍ ।। ୩୬.

ଏପରି ଭାବରେ ତୁମର ପଉତା ବିଷୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ମୋତେ କହିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ହରାଗଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ରହିଲା ନାହିଁ।

ଯସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତଯଶ୍ଚାସ୍ଯ ନ କାମାନଭିସନ୍ଧିତାଃ। ତସ୍ମାଦଜେନ ପ୍ରୀତେନ ଦତ୍ତଂ ସାଵର୍ଣିକେଽନ୍ତରେ ।। ୩୬.

ଯେହেতୁ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ କାମନାରେ ପ୍ରେରିତ ନଥିଲା, ତେଣୁ ଅଜଜନ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ ସାବର୍ଣ୍ଣି ଅନ୍ତରାଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

ଦେଵରାଜ୍ଯଂ ବଲେର୍ଭାଵ୍ଯମିତି ମାମୀଶ୍ଵରୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ତସ୍ମାଦଦୃଶ୍ଯୋ ଭୂତାନାଂ କାଲାକାଙ୍କ୍ଷୀ ସ ତିଷ୍ଠତି ।। ୩୬.

ଭଗବାନ୍ ମୋତେ କହିଥିଲେ ଯେ, ବଳି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ହେବେ; ଏହିକାରଣରୁ, ସେ ସମୟ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।

ପ୍ରୀତେନ ଚାମରତ୍ଵଂ ଵୈ ଦତ୍ତଂ ତୁବ୍ଯଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା। ତସ୍ମାନ୍ନିରୁତ୍ସୁ କସ୍ତ୍ଵଂ ଵୈ ପର୍ଯ୍ଯାଯଂ ସହ ମାକୁଲଃ ।। ୩୬.

ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଖୁସି ହୋଇ ତୁମକୁ ଅମରତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ତୁମେ ମନ ଭଙ୍ଗ କରନି, ଏହି ଚକ୍ରକୁ ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ସହିବା।