ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅହଂ ଵୋଽଧ୍ଯାପଯିଷ୍ଯାମି ପ୍ରାପ୍ତା ଵିଦ୍ଯା ମଯା ହି ସା। ତତସ୍ତେ ହୃଷ୍ଟମନସୋ ଵିଦ୍ଯାର୍ଥମୁପପେଦିରେ ।। ୩୬.

"ମୁଁ ତୁମମାନୋକୁ ପଢ଼େଇବି; ଏହି ଜ୍ଞାନ ମୋ ପାଖରେ ଆସିଯାଇଛି।" ଏହା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ମନେ, ଶିକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଆସିଲେ।

ପୂର୍ଣକାମସ୍ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ସମଯେ ଦଶଵାର୍ଷିକେ। ଯଯୌ ଚ ସମକାଲଂ ସ ସଦ୍ଯୋତ୍ପନ୍ନମତିସ୍ତଦା ।। ୩୬.

ସେ ସମୟରେ, ଦଶ ବର୍ଷ ଅବଧି ଭିତରେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ, ସେ ସମୟରେ ତିନିଏ ଚାଲିଗଲେ, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ନୂତନ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ସମଯାନ୍ତେ ଦେଵଯାନୀ ସଦ୍ଯୋ ଜାତା ସୁତା ତଦା। ବୁଦ୍ଧିଂ ଚକ୍ରେ ତତଶ୍ଚାପି ଯାଜ୍ଯାନାଂ ପ୍ରତ୍ଯଵେକ୍ଷଣେ ।। ୩୬.

ସମୟ ଶେଷରେ, ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀ ତକ୍ଷଣାତ୍ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାପରେ ସେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନୋକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ଦେଵି ଗଚ୍ଛାମହେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତଵ ଯାଜ୍ଯାନ୍ ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ଵିଭ୍ରାନ୍ତପ୍ରେକ୍ଷିତେ ସାଧ୍ଵି ତ୍ରିଵର୍ଣାଯତଲୋଚନେ ।। ୩୬.

"ହେ ଦେବୀ, ଚଳ ତୋର ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନୋକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା। ହେ ପବିତ୍ର ହସ ଥିବା, ହେ ଶୁଭ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ତିନି ରଙ୍ଗର ଚଉଡ଼ା ଆଖି ଥିବା ଶୁଭ ନାରୀ, ଆମେ ଯିବା।"

ଏଵମୁକ୍ତାଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵୀ ଭଜ ଭକ୍ତାନ୍ ମହାଵ୍ରତ। ଏଷ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସତାଂ ଧର୍ମୋ ନ ଧର୍ମଂ ଲୋପଯାମି ତେ ।। ୩୬.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବୀ କହିଲେ, "ହେ ମହାବ୍ରତୀ, ଭକ୍ତମାନୋକୁ ସେବା କର। ଏହି ହେଉଛି ଭଲ ଲୋକଙ୍କର ଧର୍ମ। ମୁଁ ତୋର ଧର୍ମ କେବେ ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ।"

ତତୋ ଗତ୍ଵାସୁରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଚାର୍ଯେଣ ଧୀମତା। ଵାଞ୍ଚିତାନ୍ କାଵ୍ଯରୂପେଣ ଵେଧସାଽସୁରମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୬.

ତାପରେ, ଦେବମାନୋଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି, କାବ୍ୟଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅସୁରମାନୋକୁ ଠକାଇ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଅସୁରଙ୍କୁ କହିଲେ।

କାଵ୍ଯଂ ମାଂ ତାତ ଜାନୀଧ୍ଵଂ ଏଷ ହ୍ଯାଙ୍ଗିରସୋ ଭୁଵି। ଵଞ୍ଚିତା ବତ ଯୂଯଂ ଵୈ ମଯି ଶକ୍ତେ ତୁ ଦାନଵାଃ ।। ୩୬.

"ମୋତେ କାବ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣ; ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଅଙ୍ଗିରାସ। ହେ ଦାନବମାନେ, ମୋର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଠକାଯାଇଛ।"

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥା ବ୍ରୁଵାଣନ୍ତଂ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ଦିତିଜାସ୍ତତଃ। ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତେ ସ୍ମ ହ୍ଯୁଭୌ ତତ୍ର ସିତାସିତଶୁଚିସ୍ମିତୌ ।। ୩୬.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ; ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ, ଏକ ଧଳା ଏବଂ ଏକ କଳା, ପବିତ୍ର ହସ ସହିତ ଦେଖିଲେ।

ସମ୍ପ୍ରମୂଢାଃ ସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପଦ୍ଯନ୍ତ ନ କିଞ୍ଚନ। ତତସ୍ତେଷୁ ପ୍ରମୂଢେଷୁ କାଵ୍ଯସ୍ତାନ୍ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୬.

ସମସ୍ତେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ, କିଛି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଏପରି ଭ୍ରମରେ ଥିବାବେଳେ, କାବ୍ୟ ପୁଣି ସେମାନୋକୁ କହିଲେ।

ଆଚାର୍ଯ୍ଯୋ ଵୋ ହ୍ଯହଂ କାଵ୍ଯୋ ଦେଵାଚାର୍ଯୋଽଯମଙ୍ଗିରାଃ। ଅନୁଗଚ୍ଛତ ମାଂ ସର୍ଵେ ତ୍ଯଜତୈନଂ ବୃହସ୍ପତିମ୍ ।। ୩୬.

"ମୁଁ ତୁମମାନୋର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କାବ୍ୟ, ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଦେବମାନୋଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରାସ। ସମସ୍ତେ ମୋ ପଛରେ ଆସ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼।"

ଏଵମୁକ୍ତାସୁରାଃ ସର୍ଵେ ତାଵୃଭୌ ସମଵୈକ୍ଷତ। ତଦାଽସୁରା ଵିଶେଷନ୍ତୁ ନ ଵ୍ଯଜାନଂସ୍ତଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ ।। ୩୬.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଅସୁର ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ସମୟରେ, ଅସୁରମାନେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ କିଏ କିଏ ଅଟେ, ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚୈତାନସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋଽଯମଙ୍ଗିରାଃ। କାଵ୍ଯୋଽହଂ ଯୋ ଗୁରୁର୍ଦୈତ୍ଯା ମଦ୍ରୂପୋଽଯଂ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୩୬.

ବୃହସ୍ପତି ସେମାନୋକୁ କହିଲେ, "ଏହି ଭ୍ରମିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଙ୍ଗିରାସ, ମୁଁ ହେଉଛି କାବ୍ୟ, ଦୈତ୍ୟମାନୋର ଗୁରୁ। ଏହି ରୂପ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର।"

ସ ମୋହଯତି ରୂପେଣ ମାମକେନୈଷ ଵୋଽସୁରାଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯ ତତସ୍ତେ ଵୈ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯାର୍ଥଵଚୋଽବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୩୬.

"ଏହି ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଭ୍ରମିତ କରୁଛନ୍ତି, ହେ ଅସୁରମାନେ।" ଏହା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଆଲୋଚନା କରି, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।

ଅଯନ୍ନୋ ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ସତତଂ ଶାସ୍ତି ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ। ଏଷ ଵୈ ଗୁରୁରସ୍ମାକମନ୍ତରେପ୍ସୁରଯଂ ଦ୍ଵିଜଃ ।। ୩୬.

ଦଶ ବର୍ଷ ହେଉଁଠାରୁ ଏହି ପ୍ରଭୁ ସବୁବେଳେ ଆମକୁ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆମ ଗୁରୁଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।

ତତସ୍ତେ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ଵଚନଂ ଜଗୃହୁସ୍ତସ୍ଯ ଚିରାଭ୍ଯାସେନ ମୋହିତାଃ ।। ୩୬.

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଶିର ନମାଇ ଆଦର ସହିତ ସେଠାରେ ବସିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟର ଅଭ୍ୟାସରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ସେମାନେ ତାଙ୍କର କଥା ମାନିଲେ।

ଊଚୁସ୍ତମସୁରାଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସଂରକ୍ତଲୋଚନାଃ. ଅଯଙ୍ଗୁରୁର୍ହିତେଽସ୍ମାକଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନାସି ନୋ ଗୁରୁଃ ।। ୩୬.

ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ କରି କହିଲେ, 'ଏହି ଆମର କଳ୍ୟାଣକାମୀ ଗୁରୁ, ତୁମେ ଚାଲିଯାଅ, ତୁମେ ଆମର ଗୁରୁ ନୁହଁ।'

ଭାର୍ଗଵୋଽଙ୍ଗିରସୋ ଵାଯଂ ଭଵତ୍ଵେଵୈଷ ନୋଗୁରୁଃ। ସ୍ଥିତା ଵଯଂ ନିଦେଶେଽସ୍ଯ ଗଚ୍ଛତ୍ଵଂ ସାଧୁ ମା ଚିରମ୍ ।। ୩୬.

'ଏହି ଭାର୍ଗବ କିମ୍ବା ଆଙ୍ଗିରସ ଯେଉଁହେଉନାହିଁ, ତଥାପି ସେ ଆମର ଗୁରୁ ନୁହଁ। ଆମେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ରହିଛୁ। ତୁମେ ଭଲ ଲୋକ, ଦେରି କରିବା ନାହିଁ, ଚାଲିଯାଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପଦ୍ଯନ୍ତ ବୃହସ୍ପତିମ୍। ଯଦା ନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯନ୍ତେ ତେନୋକ୍ତଂ ତନ୍ମହଦ୍ଧିତମ୍ ।। ୩୬.

ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ମହା ଉପକାରୀ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

ଚୁକୋପ ଭାର୍ଗଵସ୍ତେଷାମଵଲେପେନ ଵୈ ତଦା। ବୋଧିତା ହି ମଯା ଯସ୍ମାନ୍ନ ମାଂ ଭଜତ ଦାନଵାଃ ।। ୩୬.

ତାପରେ ଭାର୍ଗବ ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ମୁଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲି, ତଥାପି ଦାନବମାନେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି।

ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରନଷ୍ଟ ସଂଜ୍ଞାଂ ଵୈ ପରାଭଵଙ୍ଗମିଷ୍ଯଥ। ଇଦି ଵ୍ଯାହୃତ୍ଯ ତାନ୍ କାଵ୍ଯୋ ଜଗାମାଥ ଯଥାଗତମ୍ ।। ୩୬.

ଏହିଠାରୁ, ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ହରାଇବା ଏବଂ ପରାଜିତ ହେବା। ଏପରି କହି କାବ୍ୟ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।

ଜ୍ଞାତ୍ଵାଽଭିଶସ୍ତାନସୁରାନ୍ କାଵ୍ଯେନ ତୁ ବୃହସ୍ପତିଃ। କୃତାର୍ଥଃ ସ ତଦା ହୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଂ ରୂପଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ। ବୁଦ୍ଧ୍ଵାଽସୁରାଂସ୍ତଦା ଭ୍ରଷ୍ଟାନ୍ କୃତାର୍ଥୋଽନ୍ତରଧୀଯତ ।। ୩୬.

କାବ୍ୟଙ୍କ ଶାପ ଦେଇଥିବା ଜାଣି ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କର କାମ ସଫଳ ହେବାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନିଜ ରୂପକୁ ଫେରାଇଲେ। ଅସୁରମାନେ ପତିତ ଦେଖି, ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ତତଃ ପ୍ରନଷ୍ଟେ ତସ୍ମିଂସ୍ତେ ଵିଭ୍ରାନ୍ତା ଦାନଵାସ୍ତଦା। ଅହୋ ଧିଗ୍ ଵଞ୍ଚିତାଃ ସ୍ମେହ ପରସ୍ପରମଥାବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୩୬.

ତାପରେ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ଦାନବମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ। 'ହାୟ! ହେ ଦୁଃଖ! ଏଠାରେ ଆମେ ଠକାଯାଇଛୁ,' ବୋଲି ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କହିଲେ।

ପୃଷ୍ଠତୋ ଵିମୁଖାଶ୍ଚୈଵ ତାଡିତା ଵେଧସା ଵଯମ୍। ଦଗ୍ଧାଶ୍ଚୈଵୋପଯୋଗାଚ୍ଚ ସ୍ଵେସ୍ଵେ ଚାର୍ଥେଷୁ ମାଯଯା ।। ୩୬.

ଆମେ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚି ଯାଇଛୁ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଛୁ। ତାଙ୍କର ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା ଆମର ନିଜ ଲାଭରେ ଆମେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଛୁ।

ତତୋଽସୁରାଃ ପରିତ୍ରସ୍ତା ଦେଵେଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵରିତା ଯଯୁଃ। ପ୍ରହ୍ଲାଦମଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା କାଵ୍ଯସ୍ଯାନୁଗମଂ ପୁନଃ ।। ୩୬.

ତାପରେ ଭୟଭୀତ ଅସୁରମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ପୁନିଥରେ କାବ୍ୟଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ।

ତତଃ କାଵ୍ଯଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଅଭିତସ୍ଥୁ ରଵାଙ୍ମୁଖାଃ। ତାନାଗତାନ୍ ପୁନର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଵ୍ଯୋ ଯାଜ୍ଯାନୁଵାଚ ହ ।। ୩୬.

ତାପରେ ସେମାନେ କାବ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଚାରିପାଖରେ ଦଢ଼ିଲେ। ସେମାନେ ପୁନି ଆସିଥିବା ଦେଖି, କାବ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉପାସକମାନେକୁ କହିଲେ।

ମଯାପି ବୋଧିତାଃ କାଲେ ଯତୋ ମାଂ ନାଭିନନ୍ଦଥ। ତତସ୍ତେନାଵଲେପେନ ଗତା ଯୂଥଂ ପରାଭଵମ୍ ।। ୩୬.

'ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସମୟରେ ତୁମକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଲ ନାହିଁ। ଏହି ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଦଳ ପରାଜିତ ହୋଇଛି।'

ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ତମଥୋଵାଚ ମାନଂ ତ୍ଵଂ ତ୍ଯଜ ଭାର୍ଗଵ। ସ୍ଵାନ୍ ଯାଜ୍ଯାନ୍ ଭଜମାନାଂଶ୍ଚ ଭକ୍ତାଂଶ୍ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ ।। ୩୬.

ତାପରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ତୁମ ଅହଂକାର ଛାଡ଼। ତୁମ ଉପାସକମାନେ, ବିଶେଷ କରି ଭକ୍ତମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କର।'

ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟା ଵଯଂ ତେନ ଦେଵାଚାର୍ଯେଣ ମୋହିତାଃ। ଭକ୍ତାନର୍ହସି ନସ୍ତ୍ରାତୁଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୀର୍ଘେଣ ଚକ୍ଷୁଷା ।। ୩୬.

'ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଆମକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଥିଲେ। ତୁମେ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଜାଣି, ଆମ ଭକ୍ତମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।'

ଯଦି ନସ୍ତ୍ଵଂ ନ କୁରୁଷେ ପ୍ରସାଦଂ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ। ଅପଧ୍ଯାତା ସ୍ତ୍ଵଯା ହ୍ଯଦ୍ଯ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମୋ ରସାତଲମ୍ ।। ୩୬.

'ଭୃଗୁପୁତ୍ର, ଯଦି ତୁମେ ଆମପରି ଦୟା କରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଆଜି ତୁମେ ଆମକୁ ଦୂଷିତ କରିଛ, ଆମେ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା।'