ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଏଵମୁକ୍ତେଽବ୍ରଵୀଦେନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା। ମାହେନ୍ଦ୍ରୀ ତ୍ଵଂ ଵରାରୋହେ ମଦ୍ଧିତାର୍ଥମିହାଗତା ।। ୩୬.

ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖି, ସେ କହିଲେ: ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ମୋର ଉପକାର ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛ।

ମଯା ସହ ତ୍ଵଂ ସୁଶ୍ରୋଣି ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଭାମିନି। ଅଦୃଶ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତୈସ୍ତୁ ସଂପ୍ରଯୋଗମିହେଚ୍ଛସି ।। ୩୬.

ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭା, ଚମକୁଥିବା ନାରୀ, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଏଠାରେ ଦଶ ବର୍ଷ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯିବା ନାହିଁ, ଏହି ମିଳନ ଚାହୁଁଛ।

ଦେଵେନ୍ଦ୍ରାନଲଵର୍ଣାଭେ ଵରାରୋହେ ସୁଲୋଚନେ। ଇମଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ କାମଂ ତେ ମତ୍ତୋ ଵୈ ଵଲ୍ଗୁଭାଷିଣି ।। ୩୬.

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ, ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ, ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଅଗ୍ନିର ରଙ୍ଗ ଭଳି, ମୋଠାରୁ ଏହି ଭିକ୍ଷା ଚୟନ କର, ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା।

ଏଵଂ ଭଵତୁ ଗଚ୍ଛାମୋ ଗୃହାନ୍ ଵୈ ମତ୍ତକାଶିନି । ତତଃ ସ୍ଵଗୃହମାଗମ୍ଯ ଜଯନ୍ତ୍ଯା ସହିତଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୬.

ଏହିପରି ହେଉ। ଚଳିବା, ଘରକୁ ଯିବା, ମତ୍ତ ଚକ୍ଷୁବତୀ। ତାପରେ, ନିଜ ଘରକୁ ଆସି, ଜୟନ୍ତୀ ସହିତ ପ୍ରଭୁ ଏକାଠି ରହିଲେ।

ସ ତଯା ସଂ ଵ ସଦ୍ଦେଵ୍ଯା ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଭାଗଶଃ। ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମାଯଯା ସଂଵୃତସ୍ତଦା ।। ୩୬.

ସେ ଦେବୀ ସହିତ, ଦଶ ବର୍ଷ ଭାଗରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ମାୟାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ରହିଲେ।

କୃତାର୍ଥମାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଵ୍ଯଂ ସର୍ଵେ ଦିତେଃ ସୁତାଃ । ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ଗୃହଂ ତସ୍ଯ ମୁଦିତାସ୍ତେ ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ ।। ୩୬.

କାବ୍ୟଙ୍କୁ ନିଜ କାମ ସାର୍ଥକ କରି ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଦିତିଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।

ଗତା ଯଦା ନ ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ଜଯନ୍ତ୍ଯା ସଂଵୃତଂ ଗୁରୁମ୍। ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ତଦ୍ବୁଧ୍ଵା ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍ ।। ୩୬.

ସେମାନେ ଯିବା ପରେ, ଜୟନ୍ତୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁ ଲୁଚାଇ ରହିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଦୟା ଅନୁଭବି, ସେମାନେ ଯେମିତି ଆସିଥିଲେ, ସେହିଭଳି ଫେରିଗଲେ।

ବୃହସ୍ପତିସ୍ତୁ ସଂରୁଦ୍ଧଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କାଵ୍ଯଂ ଚକାର ହ। ପିତ୍ରର୍ଥେ ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଜଯନ୍ତ୍ଯା ହିତକାମ୍ଯଯା ।। ୩୬.

ବୃହସ୍ପତି କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ରଖାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି, ଜୟନ୍ତୀଙ୍କ ଭଲ ହେବାକୁ ଚାହିଁ, କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତଦନ୍ତରଂ ସୋଽଥ ଦୈତ୍ଯାନାମିଵ ଚୋଦିତଃ। କାଵ୍ଯସ୍ଯ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ସୋଽସୁରାନ୍ସମଭାଷତ ।। ୩୬.

ସେ ସମୟ ଅନ୍ତର ବୁଝି, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଯେପରି ଉତ୍ତେଜିତ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଭାବି, କାବ୍ୟଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅସୁରମାନୋ ସହ କଥା କଲେ।

ତତଃ ସମାଗତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ତାନ୍। ସ୍ଵାଗତଂ ମମ ଯାଜ୍ଯାନାଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମି ହିତାଯ ଚ ।। ୩୬.

ତାପରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, "ମୋର ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ମୁଁ ତୁମମାନୋର ଭଲ ପାଇଁ ଆସିଛି।"

ଅହଂ ଵୋଽଧ୍ଯାପଯିଷ୍ଯାମି ପ୍ରାପ୍ତା ଵିଦ୍ଯା ମଯା ହି ସା। ତତସ୍ତେ ହୃଷ୍ଟମନସୋ ଵିଦ୍ଯାର୍ଥମୁପପେଦିରେ ।। ୩୬.

"ମୁଁ ତୁମମାନୋକୁ ପଢ଼େଇବି; ଏହି ଜ୍ଞାନ ମୋ ପାଖରେ ଆସିଯାଇଛି।" ଏହା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ମନେ, ଶିକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଆସିଲେ।

ପୂର୍ଣକାମସ୍ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ସମଯେ ଦଶଵାର୍ଷିକେ। ଯଯୌ ଚ ସମକାଲଂ ସ ସଦ୍ଯୋତ୍ପନ୍ନମତିସ୍ତଦା ।। ୩୬.

ସେ ସମୟରେ, ଦଶ ବର୍ଷ ଅବଧି ଭିତରେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ, ସେ ସମୟରେ ତିନିଏ ଚାଲିଗଲେ, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ନୂତନ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ସମଯାନ୍ତେ ଦେଵଯାନୀ ସଦ୍ଯୋ ଜାତା ସୁତା ତଦା। ବୁଦ୍ଧିଂ ଚକ୍ରେ ତତଶ୍ଚାପି ଯାଜ୍ଯାନାଂ ପ୍ରତ୍ଯଵେକ୍ଷଣେ ।। ୩୬.

ସମୟ ଶେଷରେ, ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀ ତକ୍ଷଣାତ୍ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାପରେ ସେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନୋକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ଦେଵି ଗଚ୍ଛାମହେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତଵ ଯାଜ୍ଯାନ୍ ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ଵିଭ୍ରାନ୍ତପ୍ରେକ୍ଷିତେ ସାଧ୍ଵି ତ୍ରିଵର୍ଣାଯତଲୋଚନେ ।। ୩୬.

"ହେ ଦେବୀ, ଚଳ ତୋର ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନୋକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା। ହେ ପବିତ୍ର ହସ ଥିବା, ହେ ଶୁଭ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ତିନି ରଙ୍ଗର ଚଉଡ଼ା ଆଖି ଥିବା ଶୁଭ ନାରୀ, ଆମେ ଯିବା।"

ଏଵମୁକ୍ତାଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵୀ ଭଜ ଭକ୍ତାନ୍ ମହାଵ୍ରତ। ଏଷ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସତାଂ ଧର୍ମୋ ନ ଧର୍ମଂ ଲୋପଯାମି ତେ ।। ୩୬.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବୀ କହିଲେ, "ହେ ମହାବ୍ରତୀ, ଭକ୍ତମାନୋକୁ ସେବା କର। ଏହି ହେଉଛି ଭଲ ଲୋକଙ୍କର ଧର୍ମ। ମୁଁ ତୋର ଧର୍ମ କେବେ ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ।"

ତତୋ ଗତ୍ଵାସୁରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଚାର୍ଯେଣ ଧୀମତା। ଵାଞ୍ଚିତାନ୍ କାଵ୍ଯରୂପେଣ ଵେଧସାଽସୁରମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୬.

ତାପରେ, ଦେବମାନୋଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି, କାବ୍ୟଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅସୁରମାନୋକୁ ଠକାଇ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଅସୁରଙ୍କୁ କହିଲେ।

କାଵ୍ଯଂ ମାଂ ତାତ ଜାନୀଧ୍ଵଂ ଏଷ ହ୍ଯାଙ୍ଗିରସୋ ଭୁଵି। ଵଞ୍ଚିତା ବତ ଯୂଯଂ ଵୈ ମଯି ଶକ୍ତେ ତୁ ଦାନଵାଃ ।। ୩୬.

"ମୋତେ କାବ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣ; ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଅଙ୍ଗିରାସ। ହେ ଦାନବମାନେ, ମୋର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଠକାଯାଇଛ।"

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥା ବ୍ରୁଵାଣନ୍ତଂ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ଦିତିଜାସ୍ତତଃ। ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତେ ସ୍ମ ହ୍ଯୁଭୌ ତତ୍ର ସିତାସିତଶୁଚିସ୍ମିତୌ ।। ୩୬.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ; ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ, ଏକ ଧଳା ଏବଂ ଏକ କଳା, ପବିତ୍ର ହସ ସହିତ ଦେଖିଲେ।

ସମ୍ପ୍ରମୂଢାଃ ସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପଦ୍ଯନ୍ତ ନ କିଞ୍ଚନ। ତତସ୍ତେଷୁ ପ୍ରମୂଢେଷୁ କାଵ୍ଯସ୍ତାନ୍ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୬.

ସମସ୍ତେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ, କିଛି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଏପରି ଭ୍ରମରେ ଥିବାବେଳେ, କାବ୍ୟ ପୁଣି ସେମାନୋକୁ କହିଲେ।

ଆଚାର୍ଯ୍ଯୋ ଵୋ ହ୍ଯହଂ କାଵ୍ଯୋ ଦେଵାଚାର୍ଯୋଽଯମଙ୍ଗିରାଃ। ଅନୁଗଚ୍ଛତ ମାଂ ସର୍ଵେ ତ୍ଯଜତୈନଂ ବୃହସ୍ପତିମ୍ ।। ୩୬.

"ମୁଁ ତୁମମାନୋର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କାବ୍ୟ, ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଦେବମାନୋଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରାସ। ସମସ୍ତେ ମୋ ପଛରେ ଆସ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼।"

ଏଵମୁକ୍ତାସୁରାଃ ସର୍ଵେ ତାଵୃଭୌ ସମଵୈକ୍ଷତ। ତଦାଽସୁରା ଵିଶେଷନ୍ତୁ ନ ଵ୍ଯଜାନଂସ୍ତଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ ।। ୩୬.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଅସୁର ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ସମୟରେ, ଅସୁରମାନେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ କିଏ କିଏ ଅଟେ, ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚୈତାନସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋଽଯମଙ୍ଗିରାଃ। କାଵ୍ଯୋଽହଂ ଯୋ ଗୁରୁର୍ଦୈତ୍ଯା ମଦ୍ରୂପୋଽଯଂ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୩୬.

ବୃହସ୍ପତି ସେମାନୋକୁ କହିଲେ, "ଏହି ଭ୍ରମିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଙ୍ଗିରାସ, ମୁଁ ହେଉଛି କାବ୍ୟ, ଦୈତ୍ୟମାନୋର ଗୁରୁ। ଏହି ରୂପ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର।"

ସ ମୋହଯତି ରୂପେଣ ମାମକେନୈଷ ଵୋଽସୁରାଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯ ତତସ୍ତେ ଵୈ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯାର୍ଥଵଚୋଽବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୩୬.

"ଏହି ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଭ୍ରମିତ କରୁଛନ୍ତି, ହେ ଅସୁରମାନେ।" ଏହା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଆଲୋଚନା କରି, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।

ଅଯନ୍ନୋ ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ସତତଂ ଶାସ୍ତି ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ। ଏଷ ଵୈ ଗୁରୁରସ୍ମାକମନ୍ତରେପ୍ସୁରଯଂ ଦ୍ଵିଜଃ ।। ୩୬.

ଦଶ ବର୍ଷ ହେଉଁଠାରୁ ଏହି ପ୍ରଭୁ ସବୁବେଳେ ଆମକୁ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆମ ଗୁରୁଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।

ତତସ୍ତେ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ଵଚନଂ ଜଗୃହୁସ୍ତସ୍ଯ ଚିରାଭ୍ଯାସେନ ମୋହିତାଃ ।। ୩୬.

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଶିର ନମାଇ ଆଦର ସହିତ ସେଠାରେ ବସିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟର ଅଭ୍ୟାସରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ସେମାନେ ତାଙ୍କର କଥା ମାନିଲେ।

ଊଚୁସ୍ତମସୁରାଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସଂରକ୍ତଲୋଚନାଃ. ଅଯଙ୍ଗୁରୁର୍ହିତେଽସ୍ମାକଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନାସି ନୋ ଗୁରୁଃ ।। ୩୬.

ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ କରି କହିଲେ, 'ଏହି ଆମର କଳ୍ୟାଣକାମୀ ଗୁରୁ, ତୁମେ ଚାଲିଯାଅ, ତୁମେ ଆମର ଗୁରୁ ନୁହଁ।'

ଭାର୍ଗଵୋଽଙ୍ଗିରସୋ ଵାଯଂ ଭଵତ୍ଵେଵୈଷ ନୋଗୁରୁଃ। ସ୍ଥିତା ଵଯଂ ନିଦେଶେଽସ୍ଯ ଗଚ୍ଛତ୍ଵଂ ସାଧୁ ମା ଚିରମ୍ ।। ୩୬.

'ଏହି ଭାର୍ଗବ କିମ୍ବା ଆଙ୍ଗିରସ ଯେଉଁହେଉନାହିଁ, ତଥାପି ସେ ଆମର ଗୁରୁ ନୁହଁ। ଆମେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ରହିଛୁ। ତୁମେ ଭଲ ଲୋକ, ଦେରି କରିବା ନାହିଁ, ଚାଲିଯାଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପଦ୍ଯନ୍ତ ବୃହସ୍ପତିମ୍। ଯଦା ନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯନ୍ତେ ତେନୋକ୍ତଂ ତନ୍ମହଦ୍ଧିତମ୍ ।। ୩୬.

ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ମହା ଉପକାରୀ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

ଚୁକୋପ ଭାର୍ଗଵସ୍ତେଷାମଵଲେପେନ ଵୈ ତଦା। ବୋଧିତା ହି ମଯା ଯସ୍ମାନ୍ନ ମାଂ ଭଜତ ଦାନଵାଃ ।। ୩୬.

ତାପରେ ଭାର୍ଗବ ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ମୁଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲି, ତଥାପି ଦାନବମାନେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି।